1404 16 45 45 0

شناسایی ابعاد حفاظت از میراث ناملموس در مداخلات معاصر حریم اماکن تاریخی (مورد پژوهی: مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز) Identifying the dimensions of protection of intangible heritage in contemporary interventions of the privacy of historical places (case study: World Heritage Collection of Tabriz Historical Bazaar) 1 1 اماکن تاریخی به مثابه موجودات زنده به حیات خود در مداخلات موضعی معاصر ادامه می دهند. بسیاری از این اماکن در راستای رفع نیاز کنشگران معاصر، بایستی به بررسی معیارهای توسعه پایدار بپردازند. در غیر اینصورت متحمل صدمات جبران ناپذیری خواهند شد. علیرغم مطالعات متعدد در زمینه مداخلات معاصر، غیبت آشکار تحقیقات جامعی در راستای حفاظت از میراث ناملموس احساس می شود. از اینرو پژوهش حاضر با هدف شناسایی متغیرهای مستلزم صیانت از میراث ناملموس حاکم بر حریم مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز بر حفظ ارزش های زمینه ای و پایدار تاکید می ورزد. رویکرد پژوهش کیفی- کمی از نوع آمیخته با جمع آوری اطلاعات و تحلیل اکتشافی عاملی می باشد. از حیث استخراج متغیرهای صیانت همسو با ارزش های ناملموس با تایید 10 نفر از کارشناسان این حوزه 13 بنای شاخص و خاطره انگیز انتخاب شد. پرسشنامه هایی برمبنای معیارهای مستخرج  با 69 سوال در بین 110 نفر از ساکنان محدوده مورد مطالعه توزیع گردید. پس از کاوش در نرمال بودن توزیع داده ها از طریق آزمون کلموگروف-اسمیرنوف، تجزیه و تحلیل با بهره گیری از آزمون میانگین، تحلیل ساختاری و رگسیون خطی چند متغیره، ضریب پایای آلفای کرونباخ 0.855 در تحلیل توسط نرم افزار SPSS بیانگر قابل اعتماد بودن ابزار تحقیق می باشد. نتایج حاکی از آنست که امنیت، تعاملات اجتماعی، کیفیت زندگی، دسترسی، سر زندگی، فرم کالبدی به ترتیب بیشترین تاثیر را بر عملکرد، مقیاس، فرم کالبدی، خط افق، دسترسی و طول عمر بناها در مقوله حفاظت از میراث ناملموس در حریم مجموعه جهانی بازار تاریخی تبریز به خود اختصاص داده اند.   2 Identifying the most suitable strategy for the adaptive reuse of historic architectural heritage is a complex challenge. This is because each rehabilitation project of an abandoned historic building must not only ensure the simultaneous pursuit of social, cultural and financial goals, but also the transmission of tangible and intangible values to future generations. Knowledge of contemporary urban interventions and plans and their integration with the reality that the environment according to the society's culture will be highly accepted in its regeneration and protection. it will bring social solidarity and social structure in traditional, cultural, social, semantic, spatial, and economic fields. Therefore, its protection is important for the survival of living intangible heritage and neglected intangible heritage according to UNESCO conventions. "Place and memory, meaning: preservation of intangible values in buildings and areas "reveals the necessity of investigation. Because the place should be looked at in more complex and deeper dimensions. From this point of view, the urban space is studied not only based on its physical and formal existence, but also on the social and cultural context in which it emerged, the forces of power that shaped it, and the actors who play a role in. Historic sites continue their existence as living entities through contemporary local interventions. Many of these sites must examine the criteria for sustainable development to address the needs of contemporary actors, or else they will suffer irreparable damage. Despite numerous studies on contemporary interventions, there is a glaring lack of comprehensive research aimed at protecting intangible heritage. This study aims to identify the variables required to preserve the intangible heritage governing the buffer zone of the Tabriz Historical Bazaar World Heritage Site, emphasizing the preservation of contextual and sustainable values. The mixed-method research approach involves qualitative and quantitative data collection and exploratory factor analysis. To extract variables aligned with intangible values, 13 iconic and memorable buildings were selected with the confirmation of 10 experts in the field. A questionnaire with 69 questions was distributed among 110 residents in the study area. After testing the normality of data distribution using the Kolmogorov-Smirnov test, the analysis employed means tests, structural analysis, and multiple linear regression. The Cronbach's alpha reliability coefficient of 0.855 indicates the trustworthiness of the research instrument. The results show that security, social interactions, quality of life, accessibility, vitality, and physical form have the greatest impact on the performance, scale, physical form, skyline, accessibility, and longevity of buildings in the protection of intangible heritage within the buffer zone of the Tabriz Historical Bazaar World Heritage Site.   0 0 2024/06/5 1403/3/16 2025/01/5 1403/10/16 راحله پروین raheleh parvin گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Iran Raheleh.parvin2015@gmail.com حسین اسمعیلی سنگری Hossein Esmaeilisangari پژوهشکده ابنیه گروه بنا پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور Iran h.esmaeeli@richt.ir اکبر عبداله زاده طرف Akbar Abdollahzadeh Taraf گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Iran Taraffarat@yahoo.com Protection Intangible heritage contemporary interventions Historical Bazaar of Tabriz. حفاظت میراث ناملموس مداخلات معاصر بازار تاریخی تبریز. Acal, C.: Aguilera, A.M. & Escabias, M. (2020). New modeling approaches based on varimax rotation of functional principal components. Mathematics. 8 (11), 2064-2085.##Bent, G.R.: Pfaff, D., Brooks, M., Radpour, R. & Delaney, J. (2022). A practical workflow for the 3D reconstruction of complex historic sites and their decorative interiors: Florence As It Was and the church of Orsanmichele. Heritage Science. 10 (1), 1-17.##Del, M.S.T.T.: Sedghpour, B.S. & Tabrizi, S.K. (2021). Factors affecting the value revitalization of Qajar religious schools in Tehran. Heritage Science. 9 (1), 1-20.##Di Pietro, L.: Guglielmetti Mugion, R. & Renzi, M.F. (2018). Heritage and identity: technology, values and visitor experiences. Journal of Heritage Tourism, 13 (2), 97-103. ##Gholitabar, S.: Alipour, H. & Martins da Costa, C. M. (2018). An empirical investigation of architectural heritage management implications for tourism: the case of Portugal. Sustainability 10 (1), 93-105.##Gros, A.: Guillem, A., De Luca, L., Baillieul, E´., Duvocelle, B., Malavergne, O. & Zimmer, T. (2023). Faceting the post-disaster-built heritage reconstruction process within the digital twin framework for Notre Dame de Paris. scientific reports. 13 (1), 59-81.##ICOMOS, 1964. International Charter for the Conservation and Restoration of Monuments and Sites (The Venice Charter 1964). 2nd International Congress of Architects and Technicians of Historic Monuments.##ICOMOS, 1994. The Nara Document on Authenticity.##ICOMOS, 1999. The Burra Charter (The Australia ICOMOS Charter for Places of Cultural Significance).##ICOMOS, 2003. Principles for the Analysis, Conservation, and Structural Restoration of Architectural Heritage. Ratified by the ICOMOS 14th General Assembly Victoria Falls Livingstone-Zambia.##ICOMOS, 2010. ICOMOS New Zealand Charter for the Conservation of Places of Cultural Heritage Value.##Jones, T.E.: Bui, H.T. & Ando, K. (2022). Zoning for world heritage sites: dual dilemmas in development and demographics. Tourism Geographies. 24 (1), 33-55. ##Khalid, A. (2022). Conservation challenges and emerging trends of digital preservation for UNESCO Architectural Heritage, Pakistan. Conservation, 2 (1), 26-37.##Koutsoudis, A.: Ioannakis, G., Pistofidis, P., Arnaoutoglou, F., Kazakis, N., Pavlidis, G. & Tsirliganis, N. (2021). Multispectral aerial imagery-based 3D digitization, segmentation, and annotation of large-scale urban areas of significant cultural value. Journal of Cultural Heritage, 4 (49), 1-9.##Li, Y.: Zhao, L., Chen, Y., Zhang, N., Fan, H. & Zhang, Z. (2023). 3D LiDAR and multi-technology collaboration for preservation of built heritage in China: a review. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation. 116 (1), 1031-1056.##Masciotta, M.G.: Morais, M.J., Ramos, L.F., Oliveira, D.V., Sanchez-Aparicio, L.J. & Gonza´lez-Aguilera, D. (2021). A digital-based integrated methodology for the preventive conservation of cultural heritage: the experience of Heritage Care project. International Journal of Architectural Heritage. 15 (6), 844-863.##Mesas-Carrascosa, F.J.: Verdu´ Santano, D., Meron˜o de Larriva, J.E., Ortı´z Cordero, R., Hidalgo Ferna´ndez, R.E. & Garcı´a-Ferrer, A. (2016). Monitoring heritage buildings with open-source hardware sensors: a case study of the mosque-cathedral of Córdoba. Sensors, 16 (10), 1602-1620.##Pirbazari, A.G. & Tabrizi, S.K. (2022). RecorDIM of Iran's Cultural Heritage Using an Online Virtual Museum, Considering the Coronavirus Pandemic. Journal on Computing and Cultural Heritage, 15 (2), 1-14.##Shahriar, A.T.M, Mithun, S.N.H., Saha, D. & Ahmed, S. (2023). Designing architectural continuity in a historic urban quarter of Dinajpur, Bangladesh. Frontiers of Architectural. 10 (12), 803-819.##Taher Tolou Del, M.S.: Saleh Sedghpour, B. & Kamali Tabrizi, S. (2022). The value revitalization model of Qajar religious schools in Tehran. Heritage Science. 10 (1), 18-26.##Tejedor, B.: Lucchi, E., Bienvenido-Huertas, D. & Nardi, I. (2022). Nondestructive techniques (NDT) for the diagnosis of heritage buildings: traditional procedures and future perspectives. Energy Build. 15(263), 1120-1129.##Tunison, S.: Okoko, J. M. & Walker. K. (2023). Content analysis. In: Varieties of Qualitative Research Methods: Selected Contextual Perspectives. Springer International Publishing.##Vears, D.F. & Gillam, L. (2022). Inductive content analysis: a guide for beginning qualitative researchers. Focus on Health Professional Education: A Multi-Professional, 23 (1), 111-127.##Yu, X. & Xu, H. (2019). Cultural heritage elements in tourism: A tiered structure from a tripartite analytical framework. Journal of Destination Marketing & Management, 9 (13), 39-50.##Zhang, Y. & Han, Y. (2022). Vitality evaluation of historical and cultural districts based on the values dimension: districts in Beijing City, China. Heritage Science. 10 (1), 119-137.##اسمعیلی سنگری، حسین و حق پرست، فرزین (1397). مدیریت مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز با تکیه بر مشارکت مردمی. مدیریت شهری، دوره دهم (50)، 162-145.##اسمعیلی سنگری، حسین و حق پرست، فرزین (1398). روند شکل گیری و توسعه بازار تاریخی تبریز در بستر مشارکت اجتماعی بعد از زلزله 1194 ه.ق. فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای). دوره نهم (4)، 533-515.##بحریه، پروشا؛ طوفان، سحر و اکبری نامدار، شبنم (1399). بازخوانی سیر تحول معماری در ساختار بازار تبریز با تأکید بر زمینه گرایی. شهر ایرانی اسلامی، دوره دهم (39)، 18-5.##بنیاد ایرا ن شناسی (1392)، بازار تبریز و بازارچه های پیرامونی آن در دویست سال اخیر، تهران: نشر بنیاد ایران شناسی.##پیر بابائی، محمد تقی؛ ایرانشاهی رحیم (1400). تحلیلی تاریخی بر نقش فرهنگ وقف و کارکرد آن در ساخت یابی شهر تبریز با تاکید بر آرای گیدنز. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، دوره بیست و دوم (55)، 248-223.##تاجزاده نمین، ابوالفضل؛ میکائیلی کیوی، سیامک و علیزاده سولا، رضا (1400). طراحی الگوی توسعه گردشگری میراث ناملموس در ایران با رویکرد داده بنیاد. گردشگری و توسعه، دوره یازدهم (3)، 164-149.##زمانی، نرجس؛ احمدی، حسین و وحیدزاده، رضا (1399). مداخلات پیشین و نوین در میراث معماری؛ تبیین رویکردهای ارزشی در یک سیر تاریخی از 1309 تا 1355 ه.ش. معماری اقلیم گرم و خشک، دوره هشتم (12)، 169-147.##شاه تیموری، یلدا؛ مظاهریان، حامد (1391). رهنمودهای طراحی برای ساختارهای جدید در زمینه های تاریخی. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی. دوره هفدهم (4)، 15-1.##عبدالهی، راحله؛ کرمی، اسلام، نژاد ابراهیمی احد و رحیمی، لیلا (1398). تحلیل ساختار اثرات مولفه های موثر بر فضای تاب آور(مورد پژوهی بازار تاریخی تبریز). محیط شناسی، دوره چهل و ششم (1)، 48-23.##مختاری، غلامرضا (1401). تبیین مفاهیم میراث فرهنگی ناملموس از طریق تقابل های دوتایی. نامه انسان شناسی، دوره نوزدهم(34)، 227-205.##مزیدی، هاجر؛ منشی زاده، رحمت اله، عزیزپور، فرهاد و رحمانی، بیژن (1400). تحلیلی برتعاملات فضایی مقصدهای گردشگری؛ مورد مطالعه: شهرستان علی آباد کتول، ناحیه محمدآباد- زرین گل. آمایش جغرافیایی فضا، دوره یازدهم (39)، 68-45. ##

تبیین مؤلفه‌های کالبدی زیبایی‌شناسانۀ نور در معماری خانه‌ (موردپژوهی: خانه‌های دورۀ قاجار یزد) Explaining the Physical Aesthetic Components of Light in Home Architecture (Case Study: Qajar Era Houses in Yazd) 1 1 چکیده نقش چندگانه نور، از جمله تعریف فضا، کارآمدی و زیبایی­بخشی به محیط، آن را به یکی از ارکان حیاتی معماری تبدیل کرده است. دغدغۀ کیفیت نور طبیعی و نورپردازی با آن، تحت تأثیر رفع نیاز­های انسان است که در آن فرایند ادراک زیبایی‌شناسانه نقشی برجسته ایفا می‌کند. این فرایند، فراتر از ایجاد شرایط مناسب برای پشتیبانی از عملکرد بصری است و تحت تأثیر عوامل عینی و ذهنی قرار دارد که در آن جنبه عینی به‌مثابه زمینه‌ای برای جنبه ذهنی عمل می‌کند؛ بر این اساس، شناخت ویژگی­های زیبایی­شناسانه در کالبد معماری اهمیت اساسی پیدا می­کند. هدف این نوشتار دست­یابی به مؤلفه­های کالبدی زیبایی­شناسانۀ­­ نور طبیعی در معماری خانه و پیدا کردن ساختار نظام مند بین آن­ها است. در این راستا، روش تحقیق به صورت ترکیبی از روش­های توصیفی و تحلیل محتوایی طراحی شده است. در ابتدا، داده­های کتابخانه­ای و اسنادی جمع‌آوری و تحلیل می­گردند تا بنیان نظری پژوهش شکل بگیرد. آنگاه، بر اساس روش نمونۀ غیراحتمالی، مصادیق انتخاب و سپس با روش میدانی، اطلاعات اولیه از آن­ها گردآوری می­شود و در نهایت با روش تحلیل محتوا، کدگذاری اولیه و مفهومی داده­ها به منظور شناسایی مؤلفه­های کالبدی زیبایی­شناسانۀ نور صورت می­پذیرفت. برای این منظور، از ابزار گردآوری کتابخانه­ای، پایگاه­های داده­ای، مشاهده­ و نرم­افزار­ MAXQDA بهره­گرفته می­شود. نتایج این مقاله، ده مؤلفه شامل: «روشنایی-تاریکی»، «نظم-پراکندگی بصری»، «پیچیدگی-سادگی نور»، «رنگ گرم-سرد»، «خوانایی-ابهام بصری»، «شفافیت-پوشیدگی بصری»، «تمایز-یکنواختی بصری»، «رازآلودگی-آشکارگی بصری»، «سلسله‌مراتب نوری» و «پیوستگی بصری» را آشکار می‌سازد. این مؤلفه‌ها نشان‌دهنده چگونگی ایفای نقش نور طبیعی در شکل‌دهی و پیوند فضاهای مختلف خانه هستند. با تبیین این مؤلفه‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که نور در زیباسازی کالبد خانه دو نقش بنیادی ایفا می‌کند: نخست، نور به‌عنوان خالق فضا و در مرتبه دوم، نور به‌عنوان رابط فضا عمل می‌نماید.   2 Abstract The multifaceted role of light, including defining space, enhancing efficiency, and adding beauty to the environment, has made it one of the essential pillars of architecture. Concerns regarding the quality of natural light and lighting with it are influenced by human needs, in which the process of aesthetic perception plays a prominent role. This process goes beyond creating suitable conditions to support visual function and is influenced by objective and subjective factors, where the objective aspect acts as a foundation for the subjective aspect. Consequently, understanding the aesthetic characteristics in the architecture's physical form becomes fundamentally important. The aim of this paper is to identify the physical aesthetic components of natural light in home architecture and find the relationship between them. To this end, the research method is designed as a combination of descriptive and content analysis methods. Initially, library and documentary data are collected and analyzed to form the theoretical basis of the research. Then, based on the non-probability sampling method, instances are selected and preliminary information is gathered from them through field methods. Finally, content analysis is used to perform initial and conceptual coding of the data to identify the physical aesthetic components of light. For this purpose, library tools, databases, observation, and MAXQDA software are utilized. The results of this article reveal ten components: "brightness-darkness," "visual order-dispersion," "complexity-simplicity of light," "warm-cool color," "visual legibility-ambiguity," "visual transparency-concealment," "visual distinction-uniformity," "visual mystery-clarity," "light hierarchy," and "visual continuity." These components illustrate how natural light plays a role in shaping and connecting different spaces within the home. By elucidating these components, it can be concluded that light plays two fundamental roles in beautifying the physical form of the home: first, light as a space creator and secondly, light as a space connector.   0 0 2024/06/52024/11/27 1403/9/7 2025/01/52025/01/12 1403/10/23 مصطفی محبیان Mostafa Mohebian دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد. ایران. Iran M.Mohebian@stu.yazd.ac.ir کاظم ماندگاری Kazem Mandegari گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران. Iran Mondegari@yazd.ac.ir Light Physical Aesthetics Home Architecture Qajar Houses of Yazd نور زیبایی‌شناسی کالبدی معماری خانه خانه‌های‌ قاجاری یزد • Andersen, M. (2015). Unweaving the human response in daylighting design. Building and Environment, 91, 101–117. ##• Bell. S.( 2013). Elements of visual design in the landscape. Abingdon: Routledge.##• Bostanci, S.H. & Ocakçi, M. (2011). Innovative approach to aesthetic evaluation based on entropy. European Planning Studies. 19(4): 704-723.##• Boyce, P. R. (1976). The Luminous Environment. In: Canter, D. & Stringer, P. (eds.) Environmental Interaction. Psychological Approaches to our Physical Surroundings. New York: International Universities Press, Inc.##• Boyce, P. R., & Cuttle, C. (1990). Effect of correlated colour temperature on the perception of interiors and colour discrimination performance. Lighting Research and Technology, 22(1), 19–36. ##• Flynn, J. E., Spencer, T. J., Martyniuk, O., & Hendrick, C. (1973). Interim study of procedures for investigating the effect of light on impression and behavior. Journal of the Illuminating Engineering Society, 3(1), 87. ##• Haber. R. N. Porter R. J. (1975). An Introduction to Psychology, America: Holt. Rinehart and Winston Inc.##• Hawkes, R. J., Loe, D. L., & Rowlands, E. (1979). A note towards the understanding of lighting quality. Journal of the Illuminating Engineering Society, 8(2), 111–120. ##• Hopkinson,R.G., Petherbridge, P., & Longomore, J. (1966). Daylighting. London: Heinemann: David & Charles.##• Ilbeigi, M.; Mahmudi kohneroudposht, A.; Ghomeishi, M. & Behrouzifard, E. (2019). Cognitive differences in residential facades from the aesthetic perspectives of architects and non-architects: a case study of iran. Sustainable cities and society, 51, 1-12.##• Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989); The Experience of Nature: A Psychological Perspective, Cambridge University Press.##• Lang, J. (1987), Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design, London: Van Nostrand Reinhold Publications.##• Laurentin, C., Bermtto, V. & Fontoynont, M. (2000). Effect of thermal conditions and light source type on visual comfort appraisal. Lighting Research and Technology, 32, 223- 233.##• Loe, D. L., Mansfield, K. P., & Rowlands, E. (1994). Appearance of lit environment and its relevance in lighting design: Experimental study. Lighting Research and Technology, 26(3), 119–133.##• Lothian. A. (1999). Landscape and the philosophy of aesthetics: is landscape quality inherent in the landscape or in the eye of the beholder? Landscape and Urban Planning. 44(4). 177-198.##• Moscoso, C. (2016). “Daylighting and Architectural Quality: Aesthetic Perception of Daylit Indoor Environments” (No. THESIS). Norwegian University of Science and Technology.##• Moughtin, C. (1992). Urban Design Street and Square. Oxford: Butterworth Architecture.##• Nasar, J. L. (1987). The Effect of Sign Complexity and Coherence on the Perceived Quality of Retail Scenes, Journal of the American Planning Association, 53: 4, 499-509.##• Ne’eman, E. (1974). Visual aspects of sunlight in buildings. Lighting Research & Technology, 6(3), 159– 164.##• Rezafar, A. & Sence Turk, S. (2018). Urban design factors involved in the aesthetic assessment of newly built environments and their incorporation into legislation: The case of Istanbul. Urbani izziv, 29 (2): 83-95.##• Rosiani. A. I. Soemarno. I. & Sulistyarso. H. (2012). Visual Aesthetic Study Based on Building form and Massing Organization Criteria along Suramadu Bridge Corridor, Surabaya. Architecture & Environment. 11(1). 89-99.##• Sardari Ghasemabad, Hossein. Rashidi Sharifabad, Siavash, (2017). Investigation of the Architectural Aesthetics and Its Impact on the Children in the Psychology of the Child, Architecture Research, Vol. 7 No. 4, 2017, pp. 159-167. ##• Stidsen, L. M. (2014). “Light atmosphere in hospital wards”. PhD Thesis, Aalborg University.##• Tveit, M. Ode, A. & Fry, G. (2006). Key concepts in a framework for analysing visual landscape character. Landscape research, 31, 229-255.##• Veitch, J. A. & Newsham, G. R. (1996). Determinants of Lighting Quality II: Research and Recommendations. 104th Annual Convention of the American Psychological Association. Toronto, Ontario, Canada.##• Veitch, J. A. & Newsham, G. R. (1998). Determinants of Lighting Quality I: State of the Science. Journal of the Illuminating Engineering Society, 27, 92‐106.##• Veitch, J. A. (2001). Psychological Processes Influencing Lighting Quality. Journal of the Illuminating Engineering Society, 30, 124-140.##• Veitch, J. A., Newsham, G. R. (1997). Lighting Quality and Energy-Efficiency Effects on Task Performance, Mood, Health, Satisfaction and Comfort. Journal of the Illuminating Engineering Society, 27, 107–129.##• Veitch, J. A., Newsham, G. R., Boyce, P. R. & Jones, C. C. (2008). Lighting appraisal, well-being and performance in open-plan offices: A linked mechanisms approach. Lighting Research and Technology, 40, 133-151.##• Waldram, J. M. (1954). Studies in interior lighting. Transactions of the Illuminating Engineering Society, 19, 95‐133.##• آرنهایم، رودولف. (1392). هنر و ادراک بصری: روان‌شناسی چشم خلاق، ترجمۀ مجید اخگر. تهران: سمت.##ر آقاجانی، شکوفه؛ شاه حسینی، حبیب. (1399). رابطه ترجیحات بصری مسافران ایستگاه‌های مترو و طراحی داخلی فضای آن‌ها، مورد مطالعاتی: ایستگاه‌های مترو تبریز، معماری و شهرسازی آرمان شهر، 13(33)، 26-15. ##• ابطحی، نعیمه السادات؛ رفیعیان، مجتبی؛ محمدی، محمود؛ ایزدی، محمدسعید؛ رشیدزاده، کاوه. (1400). خوانش ترجیحات استفاده‌کنندگان در تجربۀ فضاهای عمومی تجاری شهر اصفهان، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 11(38)، 242-209.##• اتینگهاوزن، ریچارد، (1376)، تاریخچه زیبایی‌شناسی و نقد هنر، ترجمه یعقوب آژند، تهران، نشر مولی.##• بیردزلی، مونروسی. (1376)، تاریخ زیباشناسی، از کتاب تاریخ و مسائل زیباشناسی، ترجمۀ سعید حنایی کاشانی، انتشارات هرمس.##• توسلی، محمود، (1375)، قواعد و معیارهای طراحی فضای شهری، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران.##ن خاک زند، مهدی؛ محمدی، مریم؛ جم، فاطمه؛ آقابزرگی، کوروش. (1393). شناسایی عوامل موثر بر طراحی بدنه‌های شهری با تأکید بر ابعاد زیبائی‌شناسی و زیست‌محیطی (نمونه‌ی‌‌ موردی: خیابان ولی‌عصر(عج)- شهر قشم، (فصلنامه مطالعات شهری)، 3(10)، 26-15. ##• داندیس، دونیس اِی. (1388). مبادی سواد بصری. ترجمۀ مسعود سپهر، تهران: انتشارات سروش دانش##• دانشپور، سید عبدالهادی؛ پریور، پانته‌آ. (1392). ارتقای کیفیت عملکرد اکولوژیکی و زیبایی شناختی منظر روددره‌های شهری با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی (رود‌دره کن، شهر تهران) پژوهش های محیط زیست. 4(8)، 116-105. ##د صادقی، سارا؛ اخلاصی، احمد؛ کامل‌نیا، حامد. (۱۳۹۷)، بررسی نقش زیبایی‌شناسی معماری در خانه‌های ایرانی، نمونه موردی: خانه‌های تاریخی شهر مشهد. پژوهش‌های معماری اسلامی، ۶(۴) :۳-۱۴. ##• صداقتی، عاطفه؛ درتومی, شهلا. (1397). ارزیابی کیفیت بصری طبیعت ثانویه بر مبنای ترجیحات استفاده‌کنندگان از فضا و نقش آن در هویت‌بخشی شهر بجنورد (نمونه موردی پارک‌های درون شهر)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، 8(30)، 58-39.##• صراف‌زاده، احمد؛ دیده‌بان، محمد؛ وثیق، بهزاد؛ صراف‌زاده، مینا. (۱۴۰۰)، ارزش‌گذاری ابعاد عینی در زیبای یشناسی نقوش آجری با تکنیک کوداس(نمونه موردی: خوون چینی های بافت تاریخی خانه های دزفول). دوفصلنامه علمی پژوهش هنر، ۱۱ (۲۱) :۷۳-۸۵.##• طاهباز، منصوره. (1382). زیبایی در معماری، مجله صفه، شماره 13(37)، 75-95.##• کریمی، محمد صادق؛ مرادی، ابراهیم. (1400). بازشناخت ابعاد عینی و ذهنی زیبایی‌شناسی معماری اسلامی در دوران معاصر، مطالعات هنر اسلامی، 16(37)، 245-262.##• گروتر، یورگ کورت، (1388)، زیبایی‌شناسی در معماری، ترجمه جهان‌شاه پاکزاد و عبدالرضا همایون، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.##• متولی، مسعود. (1389). بررسی و سنجش کیفیت زیبایی در منظر شهری بر اساس مفهوم دیدهای متوالی (نمونه موردی مسیر گردشگری دارآباد تهران). معماری و شهرسازی آرمان شهر، 3(5)، 123-139. ##• محمدزاده، رحمت؛ کاظمی، الهام؛ محبی، لیلا. (1399). بررسی کیفیت کالبدی- فیزیکی بازشوهای ارسن امیر بازار تبریز با رویکرد زیبایی شناسی، معماری و شهرسازی ایران، 11(2)، 152-129. ##• مختاباد، سید مصطفی؛ محمدیارزاده، سجاد؛ و شمس الهی، بهنوش. (۱۳۸۸). جستاری بر انسان‌شناسی – نشانه‌شناسی شهری و نقش آن در خوانایی فضاهای شهری (مورد کاوی: شهر اصفهان)، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 1(4)، .##• مزینی، منوچهر، (1381)، فرهنگ عمومی: فرهنگ و زیبایی‌شناسی شهری، مجله آزما، شماره 27، 64-65. ##ز منتظرالحجه، مهدی؛ نوکار، بهار؛ شریف نژاد، مجتبی؛ فتوحی، زهرا. (1397). سنجش شاخص‌های کالبدی مؤثر بر مؤلفه زیبایی‌شناسی در توسعه‌های شهری معاصر (مطالعه موردی: نواحی آماده‌سازی شده در شهر یزد)، فصلنامه مطالعات شهری، 8(29)، 58-45. ##• مهدی‌نژاد، جمال‌الدین؛ شرقی، علی؛ اسدپور، فائزه. (1401). مدل‌‌یابی ساختاری مؤلفه‌های کالبدی مؤثر بر زیبایی مناظر روستاهای کوهپایه‌ای شمال ایران با کاربست سیستم واقعیت مجازی، محیط‌شناسی، 48(3)، 386-363.##• موسویان، سمیه؛ امین زاده گوهریزی، بهناز. (1401). تبیین مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی معماری مبتنی بر تجربۀ مخاطب (موردپژوهی: بناهای فرهنگی شاخص در شهر تهران)، باغ نظر، 19(113)، 45-62.##• نوروزی لرکی، آیریا؛ صابرنژاد، ژاله؛ افهمی، رضا. (1401). تحلیل ویژگی‌ها و سایه‌اندازی ایوان‌های خانه‌های قاجاری شهر یزد معماری اقلیم گرم و خشک، 10 (16)، 90-112. ##• هاسپرس، جان. (1376)، تاریخ زیباشناسی، از کتاب تاریخ و مسائل زیباشناسی، ترجمۀ سعید حنایی کاشانی، انتشارات هرمس.##• وحدت طلب، مسعود؛ یاران، علی؛ محمدی خوش بین، حامد. (1399). ارزیابی ترجیحات بصری در نماهای مسکونی، مورد مطالعاتی: دوازده خانه تاریخی تبریز، معماری و شهرسازی آرمان شهر، 13(32)، 175-187. ##• Andersen, M. (2015). Unweaving the human response in daylighting design. Building and Environment, 91, 101–117. ##• Bell. S.( 2013). Elements of visual design in the landscape. Abingdon: Routledge.##• Bostanci, S.H. & Ocakçi, M. (2011). Innovative approach to aesthetic evaluation based on entropy. European Planning Studies. 19(4): 704-723.##• Boyce, P. R. (1976). The Luminous Environment. In: Canter, D. & Stringer, P. (eds.) Environmental Interaction. Psychological Approaches to our Physical Surroundings. New York: International Universities Press, Inc.##• Boyce, P. R., & Cuttle, C. (1990). Effect of correlated colour temperature on the perception of interiors and colour discrimination performance. Lighting Research and Technology, 22(1), 19–36. ##• Flynn, J. E., Spencer, T. J., Martyniuk, O., & Hendrick, C. (1973). Interim study of procedures for investigating the effect of light on impression and behavior. Journal of the Illuminating Engineering Society, 3(1), 87. ##• Haber. R. N. Porter R. J. (1975). An Introduction to Psychology, America: Holt. Rinehart and Winston Inc.##• Hawkes, R. J., Loe, D. L., & Rowlands, E. (1979). A note towards the understanding of lighting quality. Journal of the Illuminating Engineering Society, 8(2), 111–120. ##• Hopkinson,R.G., Petherbridge, P., & Longomore, J. (1966). Daylighting. London: Heinemann: David & Charles.##• Ilbeigi, M.; Mahmudi kohneroudposht, A.; Ghomeishi, M. & Behrouzifard, E. (2019). Cognitive differences in residential facades from the aesthetic perspectives of architects and non-architects: a case study of iran. Sustainable cities and society, 51, 1-12.##• Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989); The Experience of Nature: A Psychological Perspective, Cambridge University Press.##• Lang, J. (1987), Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design, London: Van Nostrand Reinhold Publications.##• Laurentin, C., Bermtto, V. & Fontoynont, M. (2000). Effect of thermal conditions and light source type on visual comfort appraisal. Lighting Research and Technology, 32, 223- 233.##• Loe, D. L., Mansfield, K. P., & Rowlands, E. (1994). Appearance of lit environment and its relevance in lighting design: Experimental study. Lighting Research and Technology, 26(3), 119–133.##• Lothian. A. (1999). Landscape and the philosophy of aesthetics: is landscape quality inherent in the landscape or in the eye of the beholder? Landscape and Urban Planning. 44(4). 177-198.##• Moscoso, C. (2016). “Daylighting and Architectural Quality: Aesthetic Perception of Daylit Indoor Environments” (No. THESIS). Norwegian University of Science and Technology.##• Moughtin, C. (1992). Urban Design Street and Square. Oxford: Butterworth Architecture.##• Nasar, J. L. (1987). The Effect of Sign Complexity and Coherence on the Perceived Quality of Retail Scenes, Journal of the American Planning Association, 53: 4, 499-509.##• Ne’eman, E. (1974). Visual aspects of sunlight in buildings. Lighting Research & Technology, 6(3), 159– 164.##• Rezafar, A. & Sence Turk, S. (2018). Urban design factors involved in the aesthetic assessment of newly built environments and their incorporation into legislation: The case of Istanbul. Urbani izziv, 29 (2): 83-95.##• Rosiani. A. I. Soemarno. I. & Sulistyarso. H. (2012). Visual Aesthetic Study Based on Building form and Massing Organization Criteria along Suramadu Bridge Corridor, Surabaya. Architecture & Environment. 11(1). 89-99.##• Sardari Ghasemabad, Hossein. Rashidi Sharifabad, Siavash, (2017). Investigation of the Architectural Aesthetics and Its Impact on the Children in the Psychology of the Child, Architecture Research, Vol. 7 No. 4, 2017, pp. 159-167. ##• Stidsen, L. M. (2014). “Light atmosphere in hospital wards”. PhD Thesis, Aalborg University.##• Tveit, M. Ode, A. & Fry, G. (2006). Key concepts in a framework for analysing visual landscape character. Landscape research, 31, 229-255.##• Veitch, J. A. & Newsham, G. R. (1996). Determinants of Lighting Quality II: Research and Recommendations. 104th Annual Convention of the American Psychological Association. Toronto, Ontario, Canada.##• Veitch, J. A. & Newsham, G. R. (1998). Determinants of Lighting Quality I: State of the Science. Journal of the Illuminating Engineering Society, 27, 92‐106.##• Veitch, J. A. (2001). Psychological Processes Influencing Lighting Quality. Journal of the Illuminating Engineering Society, 30, 124-140.##• Veitch, J. A., Newsham, G. R. (1997). Lighting Quality and Energy-Efficiency Effects on Task Performance, Mood, Health, Satisfaction and Comfort. Journal of the Illuminating Engineering Society, 27, 107–129.##• Veitch, J. A., Newsham, G. R., Boyce, P. R. & Jones, C. C. (2008). Lighting appraisal, well-being and performance in open-plan offices: A linked mechanisms approach. Lighting Research and Technology, 40, 133-151.##• Waldram, J. M. (1954). Studies in interior lighting. Transactions of the Illuminating Engineering Society, 19, 95‐133. ##

فرآیند طراحی بایومیمتیک مسئله‌محور در معماری The design process of Problem-based biomimetic approach in architecture 1 1 طراحی یکی از پیچیده ­ترین فعالیت­ های ذهنی انسان است؛ بسیاری از نظریه­ پردازان حوزه طراحی معتقدند که فعالیت طراحی از جنس «مسئله­ گشایی» است؛ در این مدل طراحی، طراحان با استفاده از روش های سیستماتیک علمی در پی صورت­بندی مسئله طراحی و ارائه پاسخی به آن هستند. طراح، از زمانی که با مسئله­ای رو­به­ رو است تا رسیدن به ایده و طرح نهایی، فرایندی را طی می­کند که فرایند طراحی معماری نامیده می ­شود. الهام­ از طبیعت و قیاس با زیست­ و مباحث زیستی در طراحی معماری یکی از راه ­های ایده­ پردازی و رسیدن به طرح معماری می ­باشد؛ فرایند حل مسئله طراحی از طریق قیاس با طبیعت، مسئله­ ای قابل توجه می باشد که در حوزه معماری کمتر به آن پرداخته شده است. این پژوهش بر آن است که به تدوین مراحل حل مسئله طراحی معماری از طریق قیاس با طبیعت بپردازد. دو پرسش اصلی در این پژوهش وجود دارد: 1) فرایند حل مسئله طراحی از طریق قیاس با طبیعت چه مراحلی دارد؟ 2) ارتباط میان فرایندهای طراحی معماری تعریف شده توسط اندیشمندان و فرایند طراحی از طریق قیاس با طبیعت به­ چه­ صورت می­باشد؟ این پژوهش به شیوه استدلال منطقی با توجه به مطالعات کتابخانه­ ای و با استفاده از تحلیل و توصیف مطالعات به بیان مراحل حل مسئله در روان­شناسی پرورشی، فرایند حل مسئله طراحی معماری و تطبیق آن­ها با فرایند حل مسئله از طریق قیاس با طبیعت می­پردازد. تلفیق مباحث نظری فرارشته­ای (در این پژوهش حوزه زیست­شناسی) با مباحث عملی طراحی در رشته معماری، موجب تقویت خلاقیت و نگاه کاوشگر دانشجو و برانگیختن توجه او به طبیعت می­ گردد. این پژوهش در می­ یابد که حل مسئله از طریق قیاس با طبیعت، یکی از راه­ های اکتشافی حل مسئله طراحی معماری بوده که بایومیمتیک مسئله ­محور نامیده شده و می­توان برای آن فرایندی تعریف کرد. مرور فرایندهای طراحی معماری موجود با فرایندهای بایومیمتیک مسئله­محور و تطبیق این دو، منجر به معرفی فرایندطراحی بایومیمتیک مسئله­ محور در معماری می­گردد. این فرایند می­تواند ایده­پردازی و حل مسائل طراحی معماری از طریق قیاس با طبیعت را تسهیل بخشد.  2 Design is one of the most complex human mental activities; many design theorists believe that design activity is "problem-solving". The designer goes through a process called the architectural design process from the time he or she faces the problem to the final idea and design. nature inspiration is one of the ways to come up with ideas and achieve the architectural design. Among the research conducted in this field at the international level, the existing knowledge in the field of biomimetic is not small and its examples are increasing. This is in the case that in architectural design, less attention has been paid to the process of architectural design inspired by nature. This research intends to formulate the stages of the architectural design process through analogy to nature. There are two main questions in this research: 1) what are the stages of the design problem-based process by analogy with nature? 2) What is the relationship between the architectural design processes defined by thinkers and the design process through analogy to nature? The method of this research is a logical argument that according to library studies and using analysis and description of studies over the problem-solving stages in parenting psychology, the problem-solving process of design and their adaptation to the problem-solving process It deals with an analogy to nature. This study finds that problem-solving through analogy to nature is one of the exploratory ways to solve the problem of architectural design, which is called problem-based Biomimetic and a process can be defined for it. The adaptation of existing architectural design processes to problem-based biomimetic processes has led to the introduction of problem-based biomimetic design processes in architecture.   0 0 2024/06/52024/11/272023/09/27 1402/7/5 2025/01/52025/01/122025/01/12 1403/10/23 عادله روحانی Adele Rohani دانشگاه هنر اصفهان Iran adelerohani@gmail.com آرمین بهرامیان Armin Bahramian دانشگاه هنر اصفهان Iran a.bahramian@aui.ac.ir محمودرضا ثقفی Mahmoud Reza Saghafi دانشگاه هنر اصفهان Iran saghafi@aui.ac.ir biomimetic problem-based architectural design process nature inspiration analogy to nature. بایومیمتیک، مسئله­ محور، فرایند طراحی در معماری، قیاس/ مقایسه با طبیعت Aziz, M. S., & El, A. Y. (2016). Biomimicry as an approach for bio-inspired structure with the aid of computation. Alexandria Engineering Journal, 55(1), 707–714. https://doi.org/10.1016/j.aej.2015.10.015##Badarnah, L., & Kadri, U. (2014). A methodology for the generation of biomimetic design concepts. Architectural Science Review, 58(2), 120–133. https://doi.org/10.1080/00038628.2014.922458##Barthlott, W., Rafiqpoor, M. D., & Erdelen, W. R. (2016). Bionics and Biodiversity – Bio-inspired Technical Innovation for a Sustainable Future. In J. Knippers, K. G. Nickel, & T. Speck (Eds.), Biomimetic Research for Architecture and Building Construction: Biological Design and Integrative Structures (pp. 11–55). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-46374-2_3##Casakin, H. (2012). Visual Analogy as a Cognitive Stimulator for Idea Generation in Design Problem Solving. In S. Helie (Ed.), The Psychology of Problem Solving: An Interdisciplinary Approach. Nova Science.##Dorst, K., & Cross, N. (2001). Creativity in the design process: Co-evolution of problem-solution. Design Studies, 22(5), 425–437. https://doi.org/10.1016/S0142-694X(01)00009-6##Eissa, D. (2019). Concept generation in the architectural design process: A suggested hybrid model of vertical and lateral thinking approaches. Thinking Skills and Creativity, 33, 100589. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2019.100589##El-Mahdy, D., & Gabr, H. S. (2017). Behavior of natural organisms as a mimicking tool in architecture. International Journal of Design and Nature and Ecodynamics, 12(2), 214–224. https://doi.org/10.2495/DNE-V12-N2-214-224##El-zeiny, R. M. A. (2012). Biomimicry as a Problem Solving Methodology in Interior Architecture. Social and Behavioral Sciences, 50(July), 502–512. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.08.054##Fayemi, P. E., Maranzana, N., Aoussat, A., & Bersano, G. (2014). Bio-inspired design characterisation and its links with problem solving tools. Proceedings of International Design Conference, DESIGN, 2014-Janua(December 1960), 173–182.##Fayemi, P., Wanieck, K., Zollfrank, C., & Maranzana, N. (2017). Biomimetics: process, tools and practice. Bioinspiration and Biomimetics, 12. https://doi.org/https://doi.org/10.1088/1748- 3190/12/1/011002##Fu, K., Moreno, D., Yang, M., & Wood, K. L. (2015). Bio-Inspired Design : An Overview Investigating Open Questions From the Broader Field of Design-by-Analogy. Mechanical Design, 136. https://doi.org/10.1115/1.4028289##Gorghiu, G., Drăghicescu, L. M., Cristea, S., Petrescu, A.-M., & Gorghiu, L. M. (2015). Problem-based Learning - An Efficient Learning Strategy in the Science Lessons Context. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 191, 1865–1870. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.570##Gruber, P. (2009). Biomimetics in architecture – inspiration from plants.##Gruber, P. (2011). Biomimetics in Architecture[Architekturbionik]. June 2011. https://doi.org/10.1007/978-3-642-11934-7##Helms, M., Vattam, S. S., & Goel, A. K. (2009). Biologically inspired design: process and products. Design Studies, 30(5), 606–622. https://doi.org/10.1016/j.destud.2009.04.003##Holyoak, K. J., & Thagard, P. (1989). Analogical Mapping by Constraint Satisfaction. Cognitive Science, 13(3), 295–355. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1303_1##Kennedy, E. B. (2016). Biomimetic Buildings : The Emerging Future of Architecture. Giber, 10(1), 1–12.##Knippers, J., Schmid, U., & Speck, T. (2019). Biomimetics for Architecture. In Biomimetics for Architecture. https://doi.org/10.1515/9783035617917##Lenau, T. A. (2009). Biomimetics as a design methodology-possibilities and challenges. International Conference on Engineering Design, 09, 121–132.##Lenau, T. A. (2010). Engineering Design of an Adaptive Leg Prosthesis Using Biological Principles. INTERNATIONAL DESIGN CONFERENCE - DESIGN 2010, may.##Lenau, T. A., Metze, A.-L., & Hesselberg, T. (2018). Paradigms for biologically inspired design. International Society for Optical Engineering, 10593. https://doi.org/10.1117/12.2296560##McGregor, S. L. T. (2013). Transdisciplinarity and Biomimicry. Transdisciplinary Journal of Engineering & Science, 4(1). https://doi.org/10.22545/2013/00042##Nagel, J. K., & Mcadams, D. A. (2014). Function- based, biologically inspired (Issue November). https://doi.org/10.1007/978-1-4471-5248-4##Nagel, J. K. S., Schmidt, L., & Born, W. (2018). Establishing Analogy Categories for Bio-Inspired Design. Designs, 2(4), 47. https://www.mdpi.com/2411-9660/2/4/47##P.Massey, P., & A.Wallace, W. (1996). Understanding and facilitating group problem structuring and formulation: Mental representations, interaction, and representation aids. Decision Support Systems, 17(4), 253–274.##Pawlyn, M. (2016). biomimicry in architecture (second edi). RIBA Publishing.##Pohl, G., & Nachtigall, W. (2015). Biomimetics for Architecture & Design nature-analogies nd design. Springer International Publishing Switzerland.##Purnomo, E. A., Sukestiyarno, Y. L., Junaedi, I., & Agoestanto, A. (2024). Stages of Problem-Solving in Answering HOTS-Based Questions in Differential Calculus Courses. Mathematics Teaching-Research Journal, 15(6), 116–145.##Rossin, K. J. (2010). Biomimicry : nature ’ s design process versus the designer ’ s process. Design and Nature, 138, 559–570. https://doi.org/10.2495/DN100501##Rott, B., Specht, B., & Knipping, C. (2021). A descriptive phase model of problem-solving processes. ZDM - Mathematics Education, 53(4), 737–752. https://doi.org/10.1007/s11858-021-01244-3##Taneri, B., & Dogan, F. (2021). How to learn to be creative in design: Architecture students’ perceptions of design, design process, design learning, and their transformations throughout their education. Thinking Skills and Creativity, 39(October 2020), 100781. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100781##Tavsan, C., Tavsan, F., & Sonmez, E. (2015). Biomimicry in Architectural Design Education. Social and Behavioral Sciences, 182(May), 489–496. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.832##Vincent, F. J. V. (2008). Biomimetics – a review. November 2009. https://doi.org/10.1243/09544119JEIM561##Wanieck, K., Ritzinger, D., Zollfrank, C., & Jacobs, S. (2020). Biomimetics: teaching the tools of the trade. FEBS Open Bio, 10(11), 2250–2267. https://doi.org/10.1002/2211-5463.12963##Woolfolk Hoy, A. (2007). Educational psycology (14th ed.). Pearson; 14th Edition (January 13, 2018).##Yurtkuran, S., Gözde, K., & Taneli, Y. (2013). Learning from Nature : Biomimetic Design in Architectural Education. 2nd Cyprus International Conference on Educational Research, (CY-ICER 2013), 89, 633–639. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.08.907##Zari, M. P. (2007). Biomimetic approaches to architectural design for increased sustainability. 14(1).##• باستانی، مهیار و امیرسعید محمودی. (1398). سبک های یادگیری وتفکر قیاسی در فرایند طراحی معماری. هنرهای زیبا 24(1): 71–84.##• ثابت قدم، زهرا؛ بابک عالمی ؛ امیرحسین صادقپور؛ و علی رضا پاچناری. 1396. بهینه سازی فرم ستون های خرپایی با الهام از ساختار مارپیج در استخوان. معماری و شهرسازی ایران 9.##• جبل عاملی، مهسا؛ فرهنگ مظفر؛ محمود کریمی و وحید قاسمی. (1397). کاربست رکن کارکردگرایی تریز در فرایند طراحی معماری. هنرهای زیبا 23(3).##• خاک زند، مهدی؛ فرهنگ مظفر؛ محسن فیضی و مریم عظیمی. (1388). ﻗﻴﺎس ﺑﺼﺮی و ﺟﺎﻳﮕﺎه آن در آﻣﻮزش ﺧﻼق ﻃﺮاﺣﻲﻣﻌﻤﺎری. نشریه علمی پژوهشی فناوری آموزش سال چهارم(جلد چهارم، شماره دوم): 153–62.##• خاک زند، مهدی و امیراحمد احمدی. (1386). نگاه اجمالی طبیعت و معماری.##• رزازی، سمیرا و فاطمه مظفری. (1397). پوسته های سازگار و انطباق پذیر ساختمان با الگوپذیری از گیاهان در طبیعت. فصلنامه علمی-تخصصی معماری سبز 4(11): 1–20.##• روحی زاده، امیررضا؛ محمدرضا حافظی؛ محمد فرخ زاد و سیامک پناهی. (1397). بهره گیری از طبیعت در آموزش طراحی سازه در معماری. باغ نظر 15(68): 59–72.##• سیف، علی اکبر. (1379). روان شناسی پرورشی (روان شناسی یادگیری و آموزش). انتشارات آگاه.##• سینوزیان، جاویر. (2003). معماری فرایند زیستی. 1397. ترجمه سامان صادقی. انتشارات پرهام.##• صدرام، وحید. (1396). تقلید درست، پیش نیاز خلاقیت یادگیری تقلیدی در آموزش فرایند طراحی معماری. صفه 27(5–16).##• عظیمی، مریم. (1398). تبیین جایگاه معنا و خیال در فرایند طراحی معماری. پژوهش های معماری اسلامی 24(7).##• غلامزاده، احسان؛ محمدرضا متینی؛ سید یحیی اسلامی و غلامرضا طلیسچی. (1400). ارتقاء قابلیت ساختاری پوسته های سین کلاستیک متقارن دورانی در معماری با الهام از ویژگی های هندسی پوسته تخم پرنده.” نقش جهان 11(4).##• فیضی، محسن، لیلا علیپور و اصغر محمدمرادی. (1396). آفرینش معماری به روش قیاس با طبیعت. صفه: 85 ,101.##• فیضی، محسن و مهدی خاک زند. (1387). ترسیم نمودارها، کمکی به فرایند طراحی معماری. نشریه بین المللی علوم مهندسی دانشگاه علم و صنعت 19(6): 1–11.##• فیضی، محسن و لیلا علیپور. (1393). نقش آموزش معماری در کیفیت بهره گیری از منابع الهام. پنجمین همایش ملی آموزش معماری.##• قیابکلو، زهرا. (1392). طراحی آکوستیکی سالن همایش چند منظوره با الهام از پوسته صدف دریایی. نشریه علمی - پژوهشی انجمن علمی معماری و شهریازی ایران 18(3): 17–24.##• کاروان، فرهاد. (1399). فرایند طراحی، از ایده تا عرضه براساس تفکر تاملی سبک های یادگیری در هنرجویان معماری. صفه 31(93).##• لاوسون، برایان. (1384). طراحان چگونه می اندیشند. ترجمه حمید ندیمی. تهران: انتشارات دانشگاه شهیدبهشتی.##• هادیان، محمد و حسنعلی پورمند. (1393). طرح مایه در معماری: یک ضرورت در فرایند طراحی و چالش های آموزش آن در دانشکده های معماری. دوفصلنامه هنرهای کاربردی شماره4(، بهار و تابستان 1393). ##

تبیین نظریه نحو در حفاظت و مرمت دیوارنگاره‌های ‌بوم‌پارچۀ ایران A Clarification of Syntax Theory in the Conservation and Restoration of Iranian Canvas Marouflaged Murals 1 1 هر کدام از آرایه‌های معماری در یک فضا یا بنای مشخص، جهت مرمّت باید با آرایه‌های معماری اطرافش دیده شود و مورد بررسی قرار گیرد. نباید ‌هرکدام از آرایه‌های معماری یا بخشی از آن را بصورت جداگانه و انفرادی دید و در مورد آن در خصوص مداخله­های مرمتی و چگونگی نمایش، تصمیم‌گیری نمود و یا این‏که از ساختار معماری جدا کرد و در مکان دیگری در معرض نمایش قرار داد. با تکیه بر مطالعات و بررسی­های انجام شده در پژوهش حاضر، این نظریه در خصوص گونه­ای از دیوارنگاره­ها نمی­تواند بدون بروز مشکل اعمال شود. دیوارنگاره­های بوم­پارچه­ای که همسو و هماهنگ با ساختار معنایی فضای معماری نیستند، از این قاعده مستثنی می­شوند. در این خصوص پرسش­هایی مطرح می­شود: ارتباط و تأثیر نیت خالق اثر و چگونگی خلق دیوارنگاره­های بوم­پارچه در چگونگی مرمت و نمایش آن­ها چیست؟ نظریۀ نحو، چه جایگاهی در حوزۀ حفاظت و مرمت دیوارنگاره­های بوم­پارچه می­تواند داشته باشد؟ در این راستا هدف از پژوهش پیش­رو، تبیین نظریه نحو در حوزۀ حفاظت و مرمت آرایه­های معماری ایران و به­ویژه دیوارنگاره‌های ‌بوم‌پارچۀ ایران با توجه به ویژگی دوگانۀ این آثار و همچنین تفسیر مناسب و متناسب نظریۀ نحو است. در پژوهش حاضر با تدقیق مفهوم نحو به مطالعۀ منابع مکتوب در این خصوص پرداخته شده تا بتوان با توجه به ویژگی­ دوگانۀ دیوارنگاره­های بوم­چه، ارتباط این آثار را با ساختار معنایی فضای معماری بررسی کرد. پژوهش پیش‌رو یک پژوهش توسعه‌ای است و نوع پژوهش پیش‌رو از نظر هدف، یک پژوهش کاربردی-توسعه‌ای است. در نتیجۀ پژوهش حاضر، دیوارنگاره­های بوم‌پارچه از نظر چگونگی ارتباط با ساختار معنایی فضای معماری به دو دسته تقسیم می‌شوند. دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه‌ای که همسو و هماهنگ با ساختار معنایی فضای معماری نیستند نظریۀ نحو در مورد این آثار لازم الاجرا نیست. نظریه نحو، به عنوان رویکردی نوین در مرمت دیوارنگاره­های بوم­پارچه، می‌تواند به حفظ و تقویت ساختار و سازماندهی درونی این آثار ارزشمند کمک کند.   2  Each architectural ornament within a specific space or building must be considered in relation to its surrounding elements for restoration purposes. It is imperative to avoid isolating individual ornaments or their parts when making decisions about restoration interventions, display methods, or relocation. However, this principle cannot be universally applied to all types of wall paintings. Canvas marouflaged murals that are not aligned with the semantic structure of the architectural space present a unique challenge. This study investigates the relationship between the creator's intent and the creation process of canvas marouflaged murals and their impact on restoration and display methods. Additionally, it explores the applicability of syntax theory in the conservation and restoration of these murals. The primary objective is to clarify the concept of syntax within the context of Iranian architectural ornaments, particularly canvas marouflaged murals, considering their dual nature and to provide a suitable interpretation of syntax theory. This developmental research, classified as applied-developmental, delves into the written sources to define the concept of syntax and examine the relationship between these murals and the semantic structure of the architectural space. The study categorizes canvas marouflaged murals based on their alignment with the architectural space. For those that do not align, the syntax theory may not be applicable. Syntax theory, as a novel approach in the restoration of canvas marouflaged murals, can contribute to preserving and strengthening the internal structure and organization of these valuable works.   0 0 2024/06/52024/11/272023/09/272024/06/20 1403/3/31 2025/01/52025/01/122025/01/122025/01/19 1403/10/30 یاسر حمزوی Yaser Hamzavi پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Iran yaserhamzavi99@gmail.com theory of syntax architectural ornaments canvas marouflaged murals painting restoration نظریه نحو، آرایه های معماری، دیوارنگاره ‌بوم‌پارچه، نقاشی، مرمت Alalouch Ch, Al-Hajri S, Naser A, Asma Al Hinai. The impact of space syntax spatial attributes on urban land use in Muscat: Implications for urban sustainability. Sustainable Cities and Society. 2019; 46(12). http://dx.doi.org/10.1016/j.scs.2019.01.002##Bafna, Sonia.2003. Space Syntax A Brief Introduction to Its Logic and Analytical Techniques. Environment and Behaviour. Vol.35 No.1. January 2003 17-29. DOI: 10.1177/ 0013916502238863. Sage Publications.##ICOMOS (1964). International charter for for the conservation and restoration of monument and sites. IInd International Congress of Architects and Technicians of Historic Monuments, Venice.##ICOMOS (2000). Charter on The Built Vernacular Heritage. Ratified by the ICOMOS 12th General Assembly, in Mexico.##ICOMOS (2003). principles for the preservation and conservation/restoration of wall paintings, 5th and final draft for adoption at the ICOMOS General Assembly, Victoria Falls.##Jokilehto,Jukka. (2010). Conserving the authentic. Edited by Nicholas Stanley Price and Joseph king, ICROM.##Larkham, P. J. (1996). Conservation and the city. London, Routledge.##Murgante, Beniamino; Patimisco, Lucia; Annunziata, Alfonso(2024). Developing a 15-minute city: A comparative study of four Italian Cities-Cagliari, Perugia, Pisa, and Trieste.Cities, Volume 146. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104765##Sailer, Kerstin(2024). Routine action networks: An architectural study of spatial layouts and performativity in outpatient clinics. Social Networks, Vol. 77, May 2024, Pages 17-30. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2021.12.004##Schwartzbaum, Paul.M (1986), Basic Principles in the Conservation of Wall Paintings, London.##Stovel, Herb (2007). Effective use of authenticity and integrity as world heritage qualiifying conditions. City & Time 2 , 3. meeting of the ICOMOS Theory Committee, Florence.##Teri, Hensick. Kate, Olivier & Gianfranco, Pocobene(1997). Puvis de Chavanness allegorical murals in the Boston public library: history, technique and conservation. Journal of the American Institute for conservation, Vol 36, N 1, pp: 59-81.##Tiesdell, S.; Heath, T. (1996). Revitalizing Historic Urban Quarters. Oxford, Architectural Press.##UNESCO (1967). Final Report of the Meeting on the Preservation and Utilization of Monuments and Sites of Artistic and historical Value held in Quito, Ecuador.##UNESCO (1972). Recommendation concerning the Protection, at National Level, of the Cultural and Natural Heritage.##آذری، عباس؛ براتی، ناصر(1396). بررسی الگوی جدایی فضایی در مراکز تاریخی شهری با رویکردی اجتماعی – فضایی(نمونه موردی: مرکز تاریخی تهران و کرمان). معماری و شهرسازی ایران، سال 8، شماره 2: 137-144.Doi: 10.30475/isau.2018.62070##آقانژاد، زهرا؛ حمزوی، یاسر؛ نعمتی بابایلو، علی(1401). بررسی ماهیت یک اثر نقاشی تاریخی کشف شده از کلیسای مریم اصفهان با تکیه بر مطالعات فنی و مرمت اثر، مطالعات باستان‌شناسی پارسه، پژوهشگاه میراث فرهنگی، سال 6، شمارۀ 21: 273-296. Doi: 10.30699/PJAS.6.21.273 ##انوری، حسن (1387). فرهنگ بزرگ سخن. دوره 8 جلدی، چاپ ششم، تهران: سخن.##بهرپور، زهرا؛ شعاعی، حمیدرضا؛ نبی میبدی، مسعود(1397). نحو فضا رهیافتی برای ادراک عرصه‌بندی خانه در شهر یزد(دوره‌های قاجاریه، پهلوی و جمهوری اسلامی). معماری اقلیم گرم و خشک، سال 6، شماره 8: 47-75. ##بهزادفر، مصطفی؛ مزارعی، محبوبه(1402). کاربرد تکنیک نحو فضا در تحلیل بعد فضا(نمونه موردی: میدان رسالت تهران). نقش جهان، سال 13، شماره 4: 49-72.##حبیبی، امین؛ فلاحتی، الهام؛ کرمی‌راد، سینا(1398). آموختن از گذشته، کاربست نحو فض ا ی خانه عطروش و محتشم شیراز در تداوم حس تعلق مکان ویلاهای معاصر. معماری اقلیم گرم و خشک، سال 7، شماره 10: 227-249.##حمزوی، یاسر(1401). معیارهای حفاظت و مرمت دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه در ایران. مرمت و معماری ایران، سال 12، شماره 30: 41-56. 10.52547/mmi.580.14000629 Doi:##حمزوی، یاسر(1400). بررسی دیوارنگاره‌های بوم‌پارچۀ ایران با تکیه بر بازخوانی ویژگی‌های ماهیتی آن در حوزۀ هنر نقاشی. جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دوره 13، شماره 2: 39-78. 10.22059/jsal.2022.325744.666039Doi: ##حمزوی، یاسر الف(1399). بررسی دیوارنگاره‌های بوم‌پارچۀ ایران از نظر شیوۀ اجرا با نگاهی بر منتخبی از آثار اروپا. هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، سال 4، شمارۀ 1: 65-76. 10.52547/jic.4.1.65 DOI:##حمزوی، یاسر ب(1399). دانش بومی مداخله‌های حفاظتی دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه در ایران. دانش‌های بومی ایران، سال 6، شماره 14: 333-367. Doi: 10.22054/qjik.2021.57653.1244##حمزوی، یاسر؛ حسین احمدی(1399). پژوهشی در حوزۀ شناخت مداخلات مرمتی دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه در گزیده‌ای از آثار ایران و اروپا. دانش حفاظت و مرمت، سال 3، شمارۀ 1: 30-49.##حمزوی، یاسر؛ حسین احمدی؛ رسول وطن دوست(1394). بررسی دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه در کلیساهای ایران. پژوهش-های ایرانشناسی، سال پنجم، شماره‌ی2: 17-32.##حمزوی، یاسر؛ رسول وطن دوست؛ حسین احمدی(1395). بررسی و شناخت ماهیت دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه به عنوان شیوه‌ای خاص از آرایه‌های معماری اسلامی. فصلنامه‌ پژوهش‌های معماری، سال چهارم، شماره‌ی 13: 130-146. ##حمزوی، یاسر؛ رسول وطن دوست؛ حسین احمدی(1396). مطالعه‌ی دیوارنگاره‌های دوره‌ی اسلامی در ایران و منتخبی از آثار کشورهای اروپایی. دو فصلنامه‌ پژوهش هنر، سال هفتم، شماره‌ی 13: 43-57.##دهخدا، علی اکبر (1377). لغت نامه. زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، چاپ دوّم از دوره جدید، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.##سلیمانی، پروین؛ شیشه‌بری، طاهره(1396). شناسایی کتیبۀ بوم‌پارچه با تکیه‌گاه کاغذی مسجد ملا اسماعیل یزد. پژوهه باستان‌سنجی، 3،(1): 65-76.##سلطان قرائی، صبا؛ منصوری، سیدامیر؛ سینگری، مریم(1401). نقش نحو فضا در تحلیل منظرین. منظر. سال 14، شماره 59: 20-29. Doi:10.22034/manzar.2021.252475.2098 ##عبداللهی ترکمانی، زهرا؛ یزدانی، محمدحسن؛ قنبری، ابوالفضل (1398). تحلیل ساختار فضایی شهر با تأکید بر خصلت همپیوندی و اتصال فضایی در کلان‌شهر تبریز. پژوهش و برنامه ریزی شهر، سال 10، شماره 37: 25-40.##معماریان، غلامحسین؛ طبرسا، محمدعلی (1392). گونه شناسی، معماری ایران، نگاه اجتماعی، تکامل گرایی. دو فصلنامۀ معماری و شهرسازی ایران، انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شمارۀ 6، ص 103-114.##معین، محمد (1376). فرهنگ فارسی. چاپ یازدهم، تهران: امیرکبیر.##منصوری، سید تاج الدین؛ ضرغامی(1401). تبیین رابطه انسان-محیط با استفاده از نقد مبانی نظری نحو فضا. انسان و محیط زیست، سال 20، شماره 1: 159-181.##وثیق، بهزاد؛ هوری، صبرا(1395). تحلیل گشتالتی نقوش آجری سردر ورودی خانه‌های سنتی دزفول. ویژه‌نامۀ همایش ملی آجر و آجرکاری در هنر و معماری ایران، فرهنگستان هنر، شمارۀ 1: ص 17-28.##یوکیلهتو، یوکا (1387). تاریخ حفاظت معماری. ترجمۀ محمد حسن طالبیان و خشایار بهاری، تهران: روزنه. ##

مدل وزنی ضرایب تاثیر مولفه های محیطی ساختمان بر کیفیت محیط داخلی آپارتمان های مسکونی مبتنی بر مدل های ارزیابی دلفی و FBWM A Weighted Model of the Impact Coefficients of Building Environmental Factors on Indoor Environmental Quality in Residential Apartments Based on Delphi and FBWM Evaluation Models 1 1 به دلیل گسترش آپارتمان­نشینی در سال­های اخیر، ضرورت انجام مطالعاتی که به شناسایی مولفه­های موثر بر آسایش و سلامت ساکنین در ساختمان­های مسکونی بپردازد، افزایش یافته است. بیشتر پژوهش­ها عناصر چهارگانه­ی آسایش حرارتی، صوتی، بصری و کیفیت هوا را مهمترین عناصر موثر بر کیفیت محیط داخلی می­دانند و مدل­های وزنی مختلفی برای این عناصر تهیه شده است. با این حال این پژوهش­ها بیشتر در کاربری­های غیر از مسکونی صورت گرفته است و گسترش نتایج این پژوهش­ها به سایر مناطق جغرافیایی قابل قبول نیست. هدف پژوهش حاضر تهیه مدل وزنی ضرایب تاثیر مولفه­های محیطی موثر بر کیفیت محیط داخلی در آپارتمان­های مسکونی در ایران و بررسی تفاوت­های این مدل با سایر مدل­های موجود است. در مرحله اول مرور ادبیات پژوهش به منظور مطالعه­ی مدل­های وزنی مولفه­های کیفیت محیط داخلی و شناسایی معیارهای موثر انجام شد. در مرحله دوم برگزاری پنل دلفی خبرگان به منظور ارزیابی معیارهای پژوهش انجام شد و در مرحله سوم وزن دهی معیارها توسط روش بهترین بدترین فازی (FBWM) صورت گرفت. نتایج تحقیق مدل وزنی ضرایب تاثیر چهار دسته معیار و 18 زیرمعیار محیطی بر ادراک کیفیت محیط داخلی را ارائه می­دهد. یافته­ها مولفه­ی حرارتی را به عنوان پراهمیت ترین معیار و شرایط روشنایی، کیفیت هوا و شرایط صوتی را در رده­های بعدی دسته بندی کرد. قیاس نتایج بدست آمده با سایر مدل­های وزنی نشان­دهنده­ی تفاوت نتایج در زمینه­های مختلف جغرافیایی و فرهنگی و کاربری­های مختلف است. بر این اساس کیفیت صوتی در کاربری مسکونی پایین­ترین وزن را دارد درحالی که در کاربری اداری بیشترین تاثیر را در آسایش افراد دارد. همچنین کیفیت هوا در کاربری­های اداری و آموزشی در اولویت بالاتری از کاربری مسکونی قرار دارد و قرار گیری مولفه­ی بصری در رده­ی دوم نشان دهنده­ی اولویت بیشتر شرایط روشنایی در ساختمان­های مسکونی است. 2 The study of the environmental quality field is important due to its impact on the comfort of residents and the energy consumption of buildings. Additionally, due to the increase in apartment living in recent years, the necessity for studies that identify the factors affecting the comfort and health of residents in residential buildings has grown. Most research considers the four elements of thermal comfort, sound, visual quality, and air quality to be the most important factors influencing indoor environmental quality. Various weighted models for these elements have been developed in numerous studies. However, these studies have mostly been conducted in different geographical and cultural contexts and primarily in office and educational settings, making the generalization of their results to other areas and uses unacceptable. The aim of the present study is to develop a weighted model of the impact coefficients of environmental factors affecting the indoor environmental quality in residential apartments in Iran and to examine the differences between this model and other existing models. In the first stage, a literature review was conducted to study the weighted models of indoor environmental quality factors and to identify the effective criteria. In the second stage, a Delphi panel of experts was held to evaluate the research criteria, and in the third stage, the criteria were weighted using the Fuzzy Best-Worst Method (FBWM). The results identified the thermal factor as the most important criterion, followed by lighting conditions, air quality, and sound conditions. Comparing the obtained results with other weighted models indicates differences in various geographical and cultural contexts and different uses. Accordingly, sound quality has the lowest weight in residential use, while it has the greatest impact on comfort in office use. Additionally, air quality in office and educational uses is prioritized higher than in residential use, and the positioning of the visual element in the second rank indicates the higher priority of lighting conditions in residential buildings. The results show that emphasizing the optimization of lighting conditions and reducing visual disturbance in residential spaces is the top priority for lighting design. Other results indicate that the quality of the environment's air is primarily determined by the sense of smell. Furthermore, ensuring acoustic comfort primarily depends on the acoustic properties of the building materials.   0 0 2024/06/52024/11/272023/09/272024/06/202024/06/15 1403/3/26 2025/01/52025/01/122025/01/122025/01/192025/01/27 1403/11/8 سارا آکوچکیان Sara Akoochekian دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران Iran s_akoochekian@arch.iust.ac.ir فاطمه مهدیزاده سراج Fatemeh Mehdizadeh Saradj دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران Iran mehdizadeh@iust.ac.ir سید باقر حسینی Seyed Bagher Hosseini دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران Iran Hosseini@iust.ac.ir Indoor Environmental Quality Environmental Conditions Residential Apartments Weighted Evaluation Model کیفیت محیط داخلی شرایط محیطی آپارتمان های مسکونی مدل ارزیابی وزنی Al Horr, Y., Arif, M., Kaushik, A., Mazroei, A., Katafygiotou, M., & Elsarrag, E. (2016). Occupant productivity and office indoor environment quality: A review of the literature. Building and Environment, 105, 369–389. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2016.06.001##Andargie, M., Touchie, M., & O'Brien, W. (2019). A review of factors affecting occupant comfort in multi-unit residential buildings. Building and Environment, 160,1-14. doi:https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2019.106182.##Aries, M., Veitch, J., & New, G. (2010). Windows, view, and office characteristics predict physical and psychological discomfort. Environmental Psychology, 30(4), 533-541. doi:https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2009.12.004.##Asdrubali, F. Ballarini, I. Corrado, V. Evangelisti, L. Grazieschi, G. Guattari, C. (2019). Energy and environmental payback times for an NZEB retrofit, Build. Environ. 147, 461–472. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.10.047##ASHRAE, 2012. Performance Measurement Protocols for Commercial Buildings: Best Practices Guide.##ASHRAE Guideline 10-2016. (2016). Interactions affecting the achievement of acceptable indoor environments. Atlanta: The American Society of Heating, Refrigerating and Air-Conditioning Engineers.##ASHRAE. ASHRAE Terminology A Comprehensive Glossary of Terms for the Built Environment; URL: https://terminology.ashrae.org/?term=IEQ. (access date: 2022/12/5).##Astolfi A, Pellerey F. Subjective and objective assessment of acoustical and overall environmental quality in secondary school classrooms. J Acoust Soc Am. 2008 Jan;123(1):163-73. doi: 10.1121/1.2816563. PMID: 18177148.##Baeza, F. J., Rajagopalan, P., & Andamon, M. M. (2020). Reviewing indoor environmental quality of high-rise social housing. Proceedings of the International Conference of Architectural Science Association, 2020-Novem, 925–934.##Bluyssen, P. (2010). Towards new methods and ways to create healthy and comfortable buildings. Building and Environment, 45, 808–818. doi:doi:10.1016/j.buildenv.2009.08.020##Bluyssen, P. M., Aries, M., & van Dommelen, P. (2011). Comfort of workers in office buildings: The European HOPE project. Building and Environment, 46(1), 280–288. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2010.07.024##Brager GS, Paliaga G, de Dear R. Operable windows, personal control, and occupant comfort. ASHRAE Transactions 2004;110:17e35. Part 2.##Brager, G., & de Dear, R. (1998). Thermal adaptation in the built environment: a literature review. 27(1), 83-96. doi:10.1016/S0378-7788(97)00053-4##BREEAM, 2017. Building Research Establishment Environmental Assessment Method.##Buratti, C., Belloni, E., Merli, F., & Ricciardi, P. (2018). A new index combining thermal, acoustic, and visual comfort of moderate environments in temperate climates. Building and Environment, 139, 27–37. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.04.038##Catalina, T., Iordache, V., (2012). IEQ assessment on schools in the design stage, Building and Environment, 49, 129-140. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2011.09.014.##Cao, B., Ouyang, Q., Zhu, Y., Huang, L., Hu, H., & Deng, G. (2012). Development of a multivariate regression model for overall satisfaction in public buildings based on field studies in Beijing and Shanghai. Building and Environment, 47, 394–399. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2011.06.022 ##Carver, A., Lorenzon, A., Veitch, J., Macleod, A., & Sugiyama, T. (2020). Is greenery associated with mental health among residents of aged care facilities? A systematic search and narrative review. Aging and Mental Health, 24(1), 1–7. https://doi.org/10.1080/13607863.2018.1516193##C.-M. Chiang, Lai C–M., A study on the comprehensive indicator of indoor environment assessment for occupants’ health in Taiwan, Build. Environ. 37 (2002) 387–392. DOI:10.1016/S0360-1323(01)00034-8##Chiang, C.M., Chou, P.C., Lai, C.M., Li, Y.Y., 2001. A methodology to assess the indoor environment in care centers for senior citizens. Build. Environ. 36, 561–568. https:// doi.org/10.1016/S0360-1323(00)00024-X.##Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges Bauen, 2007. Deutsche Gesellschaft für nachhaltiges Bauen gegründet, Bautechnik. https://doi.org/10.1002/ bate.200790183.##FANGER, P., BREUM, N., & JERKING, E. (1977). Can Colour and Noise Influence Man's Thermal Comfort? Ergonomics, 20(1), 11-18. doi:https://doi.org/10.1080/00140137708931596##Fantozzi, F. Gargari, C. Rovai, M. Salvadori, G. (2019). Energy upgrading of residential building stock: Use of life cycle cost analysis to assess interventions on social housing in Italy, Sustainability 11(5), art. no. 1452,1-13, https://doi.org/10.3390/su11051452##Fassio, F., Fanchiotti, A., de Lieto Vollaro, R., 2014. Linear, non-linear and alternative algorithms in the correlation of IEQ factors with global comfort: a case study. Sustain. Times 6, 8113–8127. https://doi.org/10.3390/su6118113.##Fich, L. B., Jönsson, P., Kirkegaard, P. H., Wallergård, M., Garde, A. H., & Hansen, Å. (2014). Can architectural design alter the physiological reaction to psychosocial stress? A virtual TSST experiment. Physiology & Behavior, 135,91–97. https://doi. org/10.1016/j.physbeh.2014.05.034.##Fink-Hafner, D., Dagen, T., Doušak, M., Novak, M., & Hafner-Fink, M. (2019). Delphi method: strengths and weaknesses. Advances in Methodology and Statistics, 16(2), 1-19. DOI:10.51936/fcfm6982##Fisk, W. J. (2000). HEALTH AND PRODUCTIVITY GAINS FROM BETTER INDOOR ENVIRONMENTS AND THEIR RELATIONSHIP WITH BUILDING ENERGY EFFICIENCY. Annual Review of Energy and the Environment, 25(1), 537–566. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.25.1.537##Frontczak, M., Andersen, R. V., & Wargocki, P. (2012). Questionnaire survey on factors influencing comfort with indoor environmental quality in Danish housing. Building and Environment, 50, 56–64. doi:10.1016/j.buildenv.2011.10.012##Frontczak, M., Schiavon, S., Goins, J., Arens, E., Zhang, H., & Wargocki, P. (2012). Quantitative relationships between occupant satisfaction and satisfaction aspects of indoor environmental quality and building design. Indoor Air, 22(2), 119–131. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1600-0668.2011.00745.x##Frontczak, M., & Wargocki, P. (2011). Literature survey on how different factors influence human comfort in indoor environments. Building and Environment, 46(4), 922-937. doi:https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2010.10.021.##Ghita, Stefan & Catalina, Tiberiu. (2015). Energy efficiency versus indoor environmental quality in different Romanian countryside schools. Energy and Buildings. 92. 10.1016/j.enbuild.2015.01.049.##Guo, Sen & Zhao, Haoran. (2017). Fuzzy best-worst multi-criteria decision-making method and its applications. Knowledge-Based Systems. 121. 10.1016/j.knosys.2017.01.010.##Heerwagen, J. (2000). Green buildings, organizational success and occupant productivity. Building Research & Information, 28(5–6), 353–367. https://doi.org/10.1080/096132100418500##Heinzerling, D., Schiavon, S., Webster, T., Arens, E., 2013. Indoor environmental quality assessment models: a literature review and a proposed weighting and classification scheme. Build. Environ. 70, 210–222. https://doi.org/10.1016/j. buildenv.2013.08.027.##Hsu, C.C., Sandford, B.A., 2007. The Delphi Technique: Making Sense of Consensus. Practical Assessment, Research & Evaluation, Volume 12(10), pp. 1–8##Huang, M.; Liao, Y. Development of an indoor environment evaluation model for heating, ventilation and air-conditioning##control system of office buildings in subtropical region considering indoor health and thermal comfort. Indoor Built Environ. 2022,##31, 807–819. https://doi.org/10.1177/1420326X211035550##Huang, L., Zhu, Y., Ouyang, Q., & Cao, B. (2012). A study on the effects of thermal, luminous, and acoustic environments on indoor environmental comfort in offices. Building and Environment, 49, 304-309. doi:https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2011.07.022.##Humphreys, M. A. (2005). Quantifying occupant comfort: are combined indices of the indoor environment practicable? Building Research & Information, 33(4), 317–325. https://doi.org/10.1080/09613210500161950##Humphrey-Murto, S., Wood, T. J., Gonsalves, C., Mascioli, K., & Varpio, L. (2020). The delphi method. Academic Medicine, 95(1), 168. DOI: 10.1097/ACM.0000000000002887##Jaakkola, J. (1998). The Office Environment Model: A Conceptual Analysis of the Sick Building Syndrome. Indoor Air Journal , 8(S4), 7-16. doi:https://doi.org/10.1111/j.1600-0668.1998.tb00002.x##Jamrozik, A., Ramos, C., Zhao, J., Bernau, J., Clements, N., Vetting Wolf, T., & Bauer, B. (2018). A novel methodology to realistically monitor office occupant reactions and environmental conditions using a living lab. In Building and Environment (Vol. 130, pp. 190–199). https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2017.12.024##Joshua, B. A., Abdul-Manan, S., Mohamed, H. I., Marten, D., & Shokry, R. (2016). A review of research investigating indoor environmental quality in green and conventional residential buildings. Proceedings, Annual Conference - Canadian Society for Civil Engineering, 2, 834–842. https://www.scopus.com/inward/record.uri?eid=2-s2.0-85030688770&partnerID=40&md5=7df2ae95e54182d471123ebd16398e8f##Khair, N., Mohd Ali, H., & Juhari, N. H. (2015). Assessment of Physical Environment Elements in Public low-cost Housing. Jurnal Teknologi, 74(2). https://doi.org/10.11113/jt.v74.4519##Kim, J., & de Dear, R. (2012). Nonlinear relationships between individual IEQ factors and overall workspace satisfaction. Building and Environment, 49, 33–40. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2011.09.022##Kim, H., & Haberl, J. S. (2012). Field-test of the new ASHRAE/CIBSE/USGBC performance measurement protocols: Intermediate and advanced level indoor environmental quality protocols. In ASHRAE Transactions - ASHRAE Annual Conference (PART 2 ed., pp. 58-65). (ASHRAE Transactions; Vol. 118, No. PART 2). ASHRAE. ##KLEPEIS, N., NELSON, W., OTT, W. et al. (2001). The National Human Activity Pattern Survey (NHAPS): a resource for assessing exposure to environmental pollutants. J Expo Sci Environ Epidemiol 11, 231–252 (2001). https://doi.org/10.1038/sj.jea.7500165##Lai, J. H. K., & Yik, F. W. H. (2007). Perceived Importance of the Quality of the Indoor Environment in Commercial Buildings. Indoor and Built Environment, 16(4), 311–321. https://doi.org/10.1177/1420326X07080463##Lai, J. H. K., & Yik, F. W. H. (2009). Perception of importance and performance of the indoor environmental quality of high-rise residential buildings. Building and Environment, 44(2), 352–360. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2008.03.013##Lai, A., Mui, K., Wong, L., & Law, L. (2009). An evaluation model for indoor environmental quality (IEQ) acceptance in residential buildings. Energy and Buildings, 41(9), 930-936. doi:https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2009.03.016.##Lee, M.C. & Mui, K.W. & Wong, L. & Chan, W.Y. & Lee, E.W.M. & Cheung, Chin To. (2012). Student learning performance and indoor environmental quality (IEQ) in air-conditioned university teaching rooms. Building and Environment. 49. 238–244. 10.1016/j.buildenv.2011.10.001.##Leccese, F., Rocca, M., Salvadori, G., Belloni, E., & Buratti, C. (2021). Towards a holistic approach to indoor environmental quality assessment: Weighting schemes to combine effects of multiple environmental factors. Energy and Buildings, 245, 111056,1-15. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.111056##Mahdavi, A., & Unzeitig, U. (2005). Occupancy implications of spatial, indoor-environmental, and organizational features of office spaces. Building and Environment, 40, 113–123. doi:doi:10.1016/j.buildenv.2004.04.013##Marino, C., Nucara, A., & Pietrafesa, M. (2012). Proposal of comfort classification indexes suitable for both single environments and whole buildings. Building and Environment, 57, 58–67. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2012.04.012##Markelj, J.; Kitek Kuzman, M.; Grošelj, P.; Zbašnik-Senegačnik, M. A Simplified Method for Evaluating Building Sustainability in the Early Design Phase for Architects. Sustainability 2014, 6, 8775-8795. https://doi.org/10.3390/su6128775##Mihai, T., & Iordache, V. (2016). Determining the Indoor Environment Quality for an Educational Building. Energy Procedia, 85, 566–574. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.egypro.2015.12.246##Molina, F. Q., & Yaguana, D. B. (2018). Indoor Environmental Quality of Urban Residential Buildings in Cuenca—Ecuador: Comfort Standard. In Buildings (Vol. 8, Issue 7). 1-19. https://doi.org/10.3390/buildings8070090##Mui, K. W., & Chan, W. T. (2005). A New Indoor Environmental Quality Equation for Air-Conditioned Buildings. Architectural Science Review, 48(1), 41–46. https://doi.org/10.3763/asre.2005.4806 ##Mui, K.W.; Tsang, T.W.; Wong, L.T.; Yu, Y.P.W. Evaluation of an indoor environmental quality model for very small residential units. Indoor Built Environ. 2019, 28, 470–478. https://doi.org/10.1177/1420326X18773802##Mujan, I., Anđelković, A. S., Munćan, V., Kljajić, M., & Ružić, D. (2019). Influence of indoor environmental quality on human health and productivity - A review. Journal of Cleaner Production, 217, 646–657. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.01.307##Mujan, I., Licina, D., Kljajić, M., Čulić, A., & Anđelković, A. S. (2021). Development of indoor environmental quality index using a low-cost monitoring platform. Journal of Cleaner Production, 312, 127846, 1-10. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.127846##Ncube, Matiwaza & Riffat, Saffa. (2012). Developing an indoor environment quality tool for assessment of mechanically ventilated office buildings in the UK – A preliminary study. Building and Environment. 53. 26–33. 10.1016/j.buildenv.2012.01.003.##Nimlyat, Pontip. (2018). Indoor environmental quality performance and occupants’ satisfaction [IEQPOS] as assessment criteria for green healthcare building rating. Building and Environment. 144. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.09.003.##Ortiz, M. A., Kurvers, S. R., & Bluyssen, P. M. (2017). A review of comfort, health, and energy use: Understanding daily energy use and wellbeing for the development of a new approach to study comfort. Energy and Buildings, 152, 323–335. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2017.07.060##Pérez-Lombard, L. Ortiz, J. Pout, C. A review on buildings energy consumption, Energy Build. 40 (2008) 394–398. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2007.03.007##Piasecki, M., Kostyrko, K., Pykacz, S., 2017. Indoor environmental quality assessment: Part 1: choice of the indoor environmental quality sub-component models. J. Build. Phys. 41, 264–289. https://doi.org/10.1177/1744259117702882.##Piasecki, Michał & Radziszewska-Zielina, Elżbieta & Czerski, Piotr & Fedorczak-Cisak, Małgorzata & Zielina, Michał & Krzyściak, Paweł & Kwaśniewska-Sip, Patrycja & Grześkowiak, Wojciech. (2020). Implementation of the Indoor Environmental Quality (IEQ) Model for the Assessment of a Retrofitted Historical Masonry Building. Energies. 13. 6051. 10.3390/en13226051.##Rezaei,J. (2015). Best worst multi criteria decision making method, Omega, 53, 49-57, https://doi.org/10.1016/j.omega.2014.11.009.##Rezaei, J, (2016). Best worst multi criteria decision making method: Some properties and a linear model, Omega, 64, 126-130, https://doi.org/10.1016/j.omega.2015.12.001.##Ribeiro, C., Ramos, N. M. M., & Flores-Colen, I. (2020). A review of balcony impacts on the indoor environmental quality of dwellings. Sustainability (Switzerland), 12(16),1-19. https://doi.org/10.3390/su12166453##Riffelli, Stefano. (2022). A Wireless Indoor Environmental Quality Logger Processing the Indoor Global Comfort Index. Sensors. 22. 2558. 10.3390/s22072558.##Rohde, L., Larsen, T. S., Jensen, R. L., Larsen, O. K., Jønsson, K. T., & Loukou, E. (2020). Determining indoor environmental criteria weights through expert panels and surveys. Building Research & Information, 48(4), 415-428. doi:https://doi.org/10.1080/09613218.2019.1655630##Rohde, L., Larsen,, T. S., & Jense, R. L. (2019). Framing holistic indoor environment: Definitions of comfort, health and well-being. Indoor and Built Environment, 0(0), 1–19. doi: 10.1177/1420326X19875795##Roumi, S., Zhang, F., Stewart, R. A., & Santamouris, M. (2022). Commercial building indoor environmental quality models: A critical review. Energy and Buildings, 263, 112033. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2022.112033##Rousseau, D., & Wasley, J. (1997). Healthy by Design: Building and Remodeling Solutions for Creating Healthy Homes. Hartley and Marks, Point Roberts.##Sforzini, L., Worrell, C., Kose, M., Anderson, I. M., Aouizerate, B., Arolt, V., ... & Pariante, C. M. (2022). A Delphi-method-based consensus guideline for definition of treatment-resistant depression for clinical trials. Molecular psychiatry, 27(3), 1286-1299. doi: 10.1038/s41380-021-01381-x.##Spetic, W., Kozak, R., & Cohen, D. (2008). How consumers value healthy houses: a preliminary segmentation of Canadian households. 23, 37-52. doi:10.1007/s10901-007-9101-x##Stamps, A. (2010). Effects of Permeability on Perceived Enclosure and Spaciousness. Environment and Behavior, 42(6), 864–886. https://doi.org/10.1177/00139165093372##Stamps, A. (2011). Effects of Area, Height, Elongation, and Color on Perceived Spaciousness. Environment and Behavior, 43(2), 252–273. doi:https://doi.org/10.1177/0013916509354696##Šujanová, Paulína, Monika Rychtáriková, Tiago Sotto Mayor, and Affan Hyder. (2019). "A Healthy, Energy-Efficient and Comfortable Indoor Environment, a Review" Energies 12, no. 8: 1414,1-37. https://doi.org/10.3390/en12081414##Tahsildoost M, Zomorodian ZS. Indoor environment quality assessment in classrooms: An integrated approach. Journal of Building Physics. 2018;42(3):336-362. doi:10.1177/1744259118759687##The U.S. Green Building Council, I., 2019. LEED Reference Guide for Building Design and Construction. U.S. Green Building Council.##Wang, C., Zhang, F., Wang, J., Doyle, J. K., Hancock, P. A., Ming, C., & Liu, S. (2021). How indoor environmental quality affects occupants ’ cognitive functions : A systematic review. Building and Environment, 193(December 2020), 107647,1-36. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.107647##Wargocki, Pawel & Frontczak, M. & Goins, J. & Arens, Edward & Zhang, Hanren. (2012). Satisfaction and self-estimated performance in relation to indoor environmental parameters and building features. 10th International Conference on Healthy Buildings 2012. 3. 2062-2067.##Wong, L., Mui, K., & Hui, P. (2008). A multivariate-logistic model for acceptance of indoor environmental quality (IEQ) in offices. Building and Environment, 43(1), 1-6. doi:https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2007.01.001.##Wong, L. T., Mui, K. W., & Tsang, T. W. (2018). An open acceptance model for indoor environmental quality (IEQ). Building and Environment, 142, 371–378. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.06.031##Xue, P., Mak, C. M., & Ai, Z. (2016). A structured approach to overall environmental satisfaction in high-rise residential buildings. Energy and Buildings, 116, 181-189. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2016.01.006##Xu, , H., Huang , Q., & Zhang, Q. (2018). A study and application of the degree of satisfaction with indoor environmental quality involving a building space factor. Building and Environment, 143, 227–239. doi:https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.07.007##Yang, Da & Mak, Cheuk Ming. (2020). Relationships between indoor environmental quality and environmental factors in university classrooms. Building and Environment. 186. 107331.1-15. 10.1016/j.buildenv.2020.107331.##Zagreus, L., Huizenga, C., Arens, E. and Lehrer, D. (2004), Listening to the occupants: a Web-based indoor environmental quality survey. Indoor Air, 14: 65-74. https://doi.org/10.1111/j.1600-0668.2004.00301.x##Zhang, D., Mui, K.-W., & Wong, L.-T. (2023). Ten Questions Concerning Indoor Environmental Quality (IEQ) Models: The Development and Applications. Applied Sciences, 13(5), 1-24. https://doi.org/10.3390/app13053343##Zhen, Q., Huang, Q., & Zhang, Q. (2019). Contribution of Space Factors to Decisions on Comfort of Healthy Building Design. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 329 . DOI:10.1088/1755-1315/329/1/012014##URL1: https://www.amar.org.ir/ سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری , (access date:2021/05/12)##URL2: https://www.amar.org.ir/Portals/0/News/1396/1_apssshk1-.pdf , (access date:2021/05/12) ##

مدل مفهومی حس مکان با نگرشی بر تعاریف، ابعاد، مؤلفه‌ها، و مرور روایتی رویکردهای نظری Sense of Place Conceptual Model: Definitions, Dimensions, Components, and a Narrative Review of Theoretical Perspectives 1 1 پس از دهه 70 میلادی و همزمان با توجهات به نتایج اجتماعی فضاهای شهری، احساس انسان در رابطه با مکان محور بسیاری از تحقیقات بوده است. در این میان، «حس مکان» مفهومی است که در کنار دیگر مفاهیم پُرکاربرد در این حوزه چون دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان و هویت مکان، همواره مورد توجه بوده است. این درحالیست که اگرچه برخی مطالعات حس مکان را چتری مفهومی وسیعی دربرگیرنده تعاملات انسان-مکان در نظر می‌آورند، به زعم برخی مطالعات، توافق بسیار کمی بر چگونگی تعریف و اندازه‌گیری پیوندهای انسان-مکان گزارش شده است که در مجموع حکایت از نوعی پراکندگی مطالعات در این حوزه و خلع چارچوب مفهومی جامعی جهت انتظام‌بخشی به مطالعات در این حوزه دارد. لذا در ایـن مقالـه جهت پُر نمودن خلع نظری مذکور و دستیابی به تبیینی جامع و فراگیر از حس مکان که قابلیت‌های نظری و عملی بالایی در پرداختن به آن در حوزه تعاملات انسان-مکان و مسائل شهری مربوطه وجود دارد، تلاش شده است ضمن پرداختن به ادبیات پژوهش در اشاره به مفهوم حس مکان، ‌ابعاد، مؤلفه‌های سازندۀ آن و دیگر مفاهیم مرتبط، با شناسایی و استخراج رویکردهای نظری در مطالعات منتخب اصلی و تکمیلی در حوزه حس مکان به کمک راهبرد پژوهشی مرور نظام‌مند روایی و بر مبنای وجوه اشتراک و افتراق مفاهیم کلیدی و رویکردهای نظری مذکور، مُدل مفهومی حس مکان ارائه گردد. بر مبنای این پژوهش، مدل مفهومی حس مکان متمرکز بر تلفیق رویکردهای نظری در مطالعات در حوزه حس مکان، و دربرگیرنده مفاهیم مطرح‌شده، ‌ابعاد، و مؤلفه‌های سازنده آن و بر اساس اعتبارسنجی روایی صوری و محتوایی، از حیث رویکرد نظری واجد سه وجه «ذاتی»، «چندبُعدی»، و «مرتبه‌ای» شناسایی شد. در مدل مذکور، حس مکان بیانگر نظامی پیچیده از ارتباطات درونی فی‌مابین ابعاد مختلف عاطفی، شناختی، و رفتاری تعاملات انسان-مکان، و دربرگیرنده مراتب مختلف تجربه انسان نسبت به مکان (از طرد مکان تا تعهّد نسبت به مکان) می‌باشد که در آن ارتباط حس مکان با دیگر مفاهیم پرکاربرد در این حوزه شامل دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان، و هویت مکان نیز تشریح می‌گردد که قادرست راهگشای تحقیقات آتی، و چگونگی کاربست آن در حوزه‌های عملی طراحی و برنامه‌ریزی شهری باشد. 2 After the 1970s, with attention to the social outcomes of urban spaces, human-place interactions have been the focus of much research. Meanwhile, "sense of place" is a concept that, together with other widely used concepts in the field of human-place interactions (i.e. attachment to place, dependence on place, and place identity), has always been of interest. Although there is a critical need for a correct understanding and comprehensive explanation of the sense of place concept for its proper study, evaluation, measurement and application, there are scattered bodies of studies in terms of sense of place conceptualisation, its dimensions and components, and conceptual models in the field of environmental design research. Therefore, in this article has been tried to understand the concept of sense of place, its dimensions and components, and its correlated and close concepts in the field of human-place studies, and to identify and extract key concepts and theoretical perspectives in studies in the field of sense of place, via systematic narrative synthesis research strategy, to present a conceptual model of sense of place. In this context, narrative review is a research strategy to describe and discuss scientific theories and literature on a specific topic in a coherent and comprehensive narrative form along with a unified synthetic model. Thus, in this study, by identifying the original and complementary research articles, and based on the similarities and differences of the key concepts and theoretical perspectives in the selected studies, the final model combining these perspectives has been provided. Based on this research, the conceptual model of sense of place, and based on the validation and its credibility, including the proposed concepts, dimensions and components, have three aspects of "intrinsic", "multidimensional" and "relative" nature. In this respect, the sense of place in this model expresses a complex system of internal connections between different affective, cognitive and conative dimensions of human-place interactions, and involves different levels of human-place interactions. Furthermore, the conceptual model presented is able to explain the correlation of sense of place with other commonly used concepts in the field, including place attachment, place dependence and place identity, and has many implications for future research and application in the field of urban design and planning. Keywords: Sense of Place, Dimensions and components of Sense of Place, Theoretical Perspectives on Sense of Place, Conceptual Model of Sense of Place. 0 0 2024/06/52024/11/272023/09/272024/06/202024/06/152024/08/1 1403/5/11 2025/01/52025/01/122025/01/122025/01/192025/01/272025/02/5 1403/11/17 علی اصغر آبرون Ali Asghar Abroon دانشگاه هنر اصفهان Iran a.abroon@aui.ac.ir محمود قلعه نویی Mahmoud Ghalehnoee دانشگاه هنر اصفهان Iran m.ghalehnoee@aui.ac.ir احمد شاهیوندی Ahmad Shahivandi دانشگاه هنر اصفهان Iran a.shahivandi@aui.ac.ir Sense of Place Dimensions and components of Sense of Place Theoretical Perspectives on Sense of Place Conceptual Model of Sense of Place. حس مکان ابعاد و مؤلفه‌های حس مکان رویکردهای نظری به حس مکان مدل مفهومی حس مکان  Acedo, A., Santa, F., Painho, M., & Henriques, R. (2018, June). Do people develop activities at places in which citizens have a sense of place. In Geospatial Technologies for All: short papers, posters and poster abstracts of the 21th AGILE Conference on Geographic Information Science (pp. 1049-1059).## Altman I, Low SM (eds). (1992). Place attachment. Plenum Press, New York.## Arefi, M. (1999). Non‐place and placelessness as narratives of loss: Rethinking the notion of place. Journal of urban design, 4(2), 179-193. https://doi.org/10.1080/13574809908724445## Billig, M. (2005). Sense of place in the neighborhood, in locations of urban revitalization. GeoJournal, 64, 117-130. ## Bricker, K., Kerstetter, D. (2000). Level of specialization and place attachment: an exploratory study of Whitewater recreationists. Leisure Sci., 22, 233–257. https://doi.org/10.1080/01490409950202285## Canter, D. (1977). The psychology of place. The Architectural Press, London.## Chapin III, F. S., & Knapp, C. N. (2015). Sense of place: A process for identifying and negotiating potentially contested visions of sustainability. Environmental Science & Policy, 53, 38-46. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2015.04.012## Convery, I., Corsane, G., & Davis, P. (Eds.). (2012). Making sense of place: Multidisciplinary perspectives (Vol. 7). Boydell Press. ## Cresswell, T. (1996). In Place/out of Place: Geography, Ideology, and Transgression. University of Minnesota Press, Minneapolis. ## Cross, J. E. (2001). What is Sense of Place, Research on Place and Space, Website Retrieved 12 Mar.2003, 20 Feb. 2003. ## Dai, T., & Zheng, X. (2021). Understanding how multi-sensory spatial experience influences atmosphere, affective city image and behavioural intention. Environmental Impact Assessment Review, 89, 106595. https://doi.org/10.1016/j.eiar.2021.106595## Erdiaw-Kwasie, M. O., & Basson, M. (2018). Reimaging socio-spatial planning: Towards a synthesis between sense of place and social sustainability approaches. Planning Theory, 17(4), 514-532. https://doi.org/10.1177/1473095217736793## Erfani, G. (2022). Reconceptualising sense of place: Towards a conceptual framework for investigating individual-community-place interrelationships. Journal of planning literature, 37(3), 452-466. https://doi.org/10.1177/08854122221081109## Fortier, A.-M. (1999). Re-membering places and the performance of belonging(s). Theory, Cultute & Society. 16, 41–64. https://doi.org/10.1177/02632769922050548## Giuliani, M.V., Feldman, R. (1993). Place attachment in a developmental and cultural context. Journal of Environmental Psychology, 13, 267–274. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(05)80179-3## Goldhaber, R., & Donaldson, R. (2012). Alternative reflections on the elderly's sense of place in a South African gated retirement village. South African Review of Sociology, 43(3), 64-80. https://doi.org/10.1080/21528586.2012.727548## Grenni, S., Soini, K., & Horlings, L. G. (2019). The inner dimension of sustainability transformation: How sense of place and values can support sustainable place-shaping. Sustainability Science, 15(2), 411-422. https://doi.org/10.1007/s11625-019-00743-3## Gunderson, K., Watson, A. (2007). Understanding place meanings on the Bitterroot National Forest, Montana. Society and Natural Resources, 20 (8), 705–721. https://doi.org/10.1080/08941920701420154## Gustafson, P. (2001). Meanings of place: Everyday experience and theoretical conceptualizations. Journal of environmental psychology, 21(1), 5-16. https://doi.org/10.1006/jevp.2000.0185## Halpenny, E. (2010). Pro-environmental behaviors and park visitors: The effect of place attachment. Journal of environmental psychology, 30 (4), 409–421.## Hashemnezhad, H., Heidari, A. A., & Mohammad Hoseini, P. (2013). Sense of place” and “place attachment. International Journal of Architecture and Urban Development, 3(1), 7: 5-12.## Hassanpour, M., & Soltanzadeh, H. (2022). Recognition and Assessment of Components Affecting the Sense of Place in the Ritual Spaces in Mazandaran; Case Study: Ask Tribe's Takyeh, Amol City. Armanshahr Architecture & Urban Development, 15(38), 27-43. doi: 10.22034/aaud.2022.227895.2182## Hay, R. (1998). Sense of place in developmental context. Journal of Environmental Psychology, 18, 5–29. https://doi.org/10.1006/jevp.1997.0060## Hummon, D.M. (1992). Community attachment. Local sentiment and sense of place. In: Altman, I., Low, S.M. (Eds.), Place Attachment. Plenum Press, New York and London, pp. 253–277.## Hutama, I. A. W. (2016). "Exploring the Sense of Place of an Urban Through the Daily Activities, Configuration of Space and Dweller’s Perception: Case Study of Kampung Code, Yogyakarta." University of Twente. Diambil dari.## Jackson, J. B. (1994). A sense of place, a sense of time. Yale University Press.## Jiven, G., & Larkham, P. J. (2003). Sense of place, authenticity and character: A commentary. Journal of urban design, 8(1), 67-81. https://doi.org/10.1080/1357480032000064773## Jorgensen, B. S., & Stedman, R. C. (2001). Sense of place as an attitude: Lakeshore owners attitudes toward their properties. Journal of environmental psychology, 21(3), 233-248. https://doi.org/10.1006/jevp.2001.0226## Jorgensen, B. S., & Stedman, R. C. (2011). Measuring the spatial component of sense of place: A methodology for research on the spatial dynamics of psychological experiences of places. Environment and Planning B: Planning and Design, 38(5), 795-813.‌ https://doi.org/10.1068/b37054## Jorgensen, B.S., Stedman, R.C. (2006). A comparative analysis of predictors of sense of place dimensions: attachment to, dependence on, and identification with lakeshore properties. J. Environ. Manage., 79, 316–327. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2005.08.003## Kaltenborn, B. P. (1998). Effects of sense of place on responses to environmental impacts: A study among residents in Svalbard in the Norwegian high Arctic. Applied Geography, 18(2), 169-189. https://doi.org/10.1016/S0143-6228(98)00002-2## Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge university press.## Kudryavtsev, A., Stedman, R. C., & Krasny, M. E. (2012). Sense of place in environmental education. Environmental education research, 18(2): 229-250. https://doi.org/10.1080/13504622.2011.609615## Kyle, G., Graefe, A., Manning, R., & Bacon, J. (2004). Effects of place attachment on users’ perceptions of social and environmental conditions in a natural setting. Journal of environmental psychology, 24(2), 213-225. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2003.12.006## Lalli, M. (1992). Urban-related identity: Theory, measurement, and empirical findings. Journal of environmental psychology, 12(4), 285-303. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(05)80078-7## Lewicka, M. (2008). Place attachment, place identity, and place memory: Restoring the forgotten city past. Journal of environmental psychology, 28(3), 209-231. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.02.001## Lewicka, M. (2011). Place attachment: how far have we come in the last 40 years? J. Environ. Psychol., 31 (3), 207–230. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2010.10.001## Long, H. A., French, D. P., & Brooks, J. M. (2020). Optimising the value of the critical appraisal skills programme (CASP) tool for quality appraisal in qualitative evidence synthesis. Research Methods in Medicine & Health Sciences, 1(1), 31-42.‌ https://doi.org/10.1177/2632084320947559## Marcu, S. (2012). Emotions on the move: belonging, sense of place and feelings identities among young Romanian immigrants in Spain. Journal of Youth Studies, 15(2), 207-223 https://doi.org/10.1080/13676261.2011.630996## Matarrita-Cascante, D.; Stedman, R.; Lulo, A.E. (2010). Permanent and seasonal residents’ community attachment in natural amenity-rich areas: Exploring the contribution of landscape-related factors. Environ. Behav., 42, 197–220. https://doi.org/10.1177/0013916509332383## Mayer, F., Frantz, C. (2004). The connectedness to nature scale: A measure of individuals' feeling in community with nature. J. Environ. Psychol., 24, 503–515.## McDermott, O., Crellin, N., Ridder, H. M., & Orrell, M. (2013). Music therapy in dementia: a narrative synthesis systematic review. International journal of geriatric psychiatry, 28(8), 781-794.‌ https://doi.org/10.1002/gps.3895## McMillan, W.D., Chavis, M.D. (1986). Sense of community: a definition and theory. J. Commun. Psychol., 14, 6–22.## Milligan, M.J. (1998). Interactional past and potential: the social construction of place attachment. Symbol. Interact., 21 (1), 1–33. https://doi.org/10.1525/si.1998.21.1.1## Mohammad-Moradi A, Yazdanfar S, Norouzian-Maleki S. (2015). Exploring the Sense of Place Components in Historic Districts: A Strategy for Urban Designers and Architects. IJAUP, 30 (1): 30-43. URL: http://ijaup.iust.ac.ir/article-1-523-en.html## Montgomery, J. (1998). Making a city: Urbanity, vitality and urban design. Journal of Urban Design, 3(1), 93–116. https://doi.org/10.1080/13574809808724418## Nanzer, B. (2004). Measuring sense of place: A scale for Michigan. Administrative Theory & Praxis, 26(3), 362-382.## Nelson, J., Ahn, J. J., & Corley, E. A. (2020). Sense of place: trends from the literature. Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 13(2), 236-261. https://doi.org/10.1080/17549175.2020.1726799## Norberg-Schulz, C. (1979). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. London: Academy Editions.## Paasi, A. (2003). Region and place: regional identity in question. Progress in human geography, 27(4), 475-485. https://doi.org/10.1191/0309132503ph439pr## Popay, J., Roberts, H., Sowden, A., Petticrew, M., Arai, L., Rodgers, M., ... & Duffy, S. (2006). Guidance on the conduct of narrative synthesis in systematic reviews. A product from the ESRC methods programme Version, 1(1), b92.‌## Proshansky, H. M. (1978). The city and self-identity. Environment and behavior, 10(2), 147-169.‌## Proshansky, H.M., Fabian, A.K., Kaminoff, R. (1983). Place-identity: Physical world socialization of the self. J. Environ. Psychol., 3, 57–83.## Puddifoot, J.E. (1994). Community identity and sense of belonging in a northeastern English town. J. Soc. Psychol., 34, 601–608. https://doi.org/10.1080/00224545.1994.9922990## Punter, J. (1991). Participation in the design of urban space. Landscape design, 200(1), 24-27.## Puren, K., Roos, V., & Coetzee, H. (2018). Sense of place: using people’s experiences in relation to a rural landscape to inform spatial planning guidelines. International Planning Studies, 23(1), 16-36. https://doi.org/10.1080/13563475.2017.1329087## Ramkissoon, H., & Mavondo, F. T. (2015). The satisfaction–place attachment relationship: Potential mediators and moderators. Journal of Business Research, 68(12), 2593-2602. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2015.05.002## Rast, R. W. (2018). Cultivating a Shared Sense of Place: Ethnic Mexicans and the Environment in Twentieth-Century Kansas City. Diálogo, 21(1), 35-49. ## Raymond, C. M., Brown, G., & Weber, D. (2010). The measurement of place attachment: Personal, community, and environmental connections. Journal of environmental psychology, 30(4), 422-434. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2010.08.002## Relph, E. (1976). Place and Placelessness, Pion, London.## Relph, E. (1985). Geographical experiences and being-in-the-world: the phenomenological origins of geography. In: Dwelling, Place and Environment. Springer, Dordrecht, pp. 15–31.## Relph, E. (2001). The Critical Description of Confused Geographies. In Textures of Place: Exploring Humanist Geographies, edited by P. C. Adams, S. Hoelscher, and K. E. Till, 150–166. Minneapolis: University of Minnesota Press.## Ries, M., & Schwan, S. (2023). Experiencing places of historical significance: a psychological framework and empirical overview. Journal of Environmental Psychology, 102179. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2023.102179## Ripoll, F., Veschambre, V. (2005). Introduction. L’appropriation de l’espace comme problématique. Norois. Environnement, aménagement, société, 195, 7–15.## Rodgers, M., Sowden, A., Petticrew, M., Arai, L., Roberts, H., Britten, N., & Popay, J. (2009). Testing methodological guidance on the conduct of narrative synthesis in systematic reviews: effectiveness of interventions to promote smoke alarm ownership and function. Evaluation, 15(1), 49-73.‌ https://doi.org/0.1177/1356389008097871## Rubinstein, R. I., & Parmelee, P. A. (1992). Attachment to place and the representation of the life course by the elderly. In Place attachment (pp. 139-163). Boston, MA: Springer US.## Sattarzadeh, D., & Balilan Asl, L. (2015). Identification of the components of sense of place in architecture of houses in First Pahlavi Era in Iran (Case Study: Tabriz). European Online Journal of Natural and Social Sciences: Proceedings, 4 (3): 436- 450.## Savage, M., Bagnall, G., Longhurst, B. (2005). Globalization and Belonging. SAGE, London 229p.## Scannell, L., Gifford, R. (2010). Defining place attachment: a tripartite organizing framework. J. Environ. Psychol., 30, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2009.09.006## Schneider, G. (1987). Psychological identity of and identification with urban neighbourhoods. In: Frick, D. (Ed.), The Quality of Urban Life. Walter de Gruyer, Berlin, pp. 203–218.## Schofield, J., & Szymanski, R. (Eds.). (2011). Local heritage, global context: cultural perspectives on sense of place. Ashgate Publishing, Ltd..## Sebastien, L. (2020). The power of place in understanding place attachments and meanings. Geoforum, 108, 204-216. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2019.11.001## Shamai, S. (1991). Sense of place: An empirical measurement. Geoforum, 22(3), 347-358. https://doi.org/10.1016/0016-7185(91)90017-K## Shamai, S., & Ilatov, Z. (2005). Measuring sense of place: Methodological aspects. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 96(5), 467-476. https://doi.org/10.1111/j.1467-9663.2005.00479.x## Smith, KM. (2011). The relationship between residential satisfaction, sense of community, sense of belonging and sense of place in a western Australian urban planned community. Available at: http://ro.ecu.edu.au/theses/460.## Stedman, R. C. (2003). Is it really just a social construction?: The contribution of the physical environment to sense of place. Society & Natural Resources, 16(8), 671-685. https://doi.org/10.1080/08941920309189## Stedman, R.C. (2002). Toward a psychology of place: Predicting behaviour from placebased cognitions, attitude, and identity. Environ. Behav., 34 (5), 561–581. https://doi.org/10.1177/0013916502034005001## Steele, F. (1981). The Sense of Place. Boston: CBI Publishing.## Stefanovic, I. L. (1998). Phenomenological encounters with place: Cavtat to square one. Journal of Environmental psychology, 18(1), 31-44.‌ https://doi.org/10.1006/jevp.1998.0062## Stokols, D., Shumaker, S.A. (1981). People in places. A transactional view of settings. In: Harvey, J. (Ed.), Cognition, Social Behavior and the Environment. Lawrence Erlbaum Associates, Hillsdale, NJ., pp. 441–488.## Taylor, R. B., Gottfredson, S. D., & Brower, S. (1985). Attachment to place: Discriminant validity, and impacts of disorder and diversity. American Journal of Community Psychology, 13(5), 525-542.‌ https://doi.org/10.1007/BF00923265## Tomaney, J. (2010). Place-based approaches to regional development: global trends and Australian implications. Sydney: Australian Business Foundation.## Tonts, M., & Atherley, K. (2010). Competitive sport and the construction of place identity in rural Australia. Sport in Society, 13(3), 381-398. https://doi.org/10.1080/17430431003587947## Tuan Y. F. (1980). Rootedness versus sense of place. Landscape, 24:3–8.## Tuan, Y. F. (1975). Place: An Experiential Perspective. Geogr. Rev., 65, 151–165. https://doi.org/10.2307/213970## Tuan, Y. F. (1977). Space and place: The perspective of experience. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.## Twigger-Ross, C. L., & Uzzell, D. L. (1996). Place and identity processes. Journal of environmental psychology, 16(3), 205-220. https://doi.org/10.1006/jevp.1996.0017## Warzecha, C., Lime, D. (2001). Place attachment in Canyonlands National Park: visitor’s assessment of setting attributes on the Colorado and Green Rivers. J. Park Recreat. Administ., 19 (1), 59–78. https://www.lib.uidaho.edu/digital/rrrd/items/rrrd101.html## Xu, Y., Matarrita-Cascante, D., Lee, J. H., & Luloff, A. (2019). Incorporating physical environment-related factors in an assessment of community attachment: Understanding urban Park contributions. Sustainability, 11(20), 5603. https://doi.org/10.3390/su11205603## Zelenski, J.M., Nisbet, E.K. (2012). Happiness and feeling connected: The distinct role of nature relatedness. Environ. Behav., 46 (1), 3–23. https://doi.org/10.1177/0013916512451901## Zhao, L. (2019, June). The sense of place for tourists: Place-making under the perspectives of symbolic interaction and phenomenology. In 2nd International Conference on Economy, Management and Entrepreneurship (ICOEME 2019) (pp. 598-605). Atlantis Press.‌## Zlender, V., & Gemin, S. (2020). Testing urban dwellers' sense of place towards leisure and recreational peri-urban green open spaces in two European cities. Cities, 98, 102579. https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.102579## حیدری، علی‌اکبر؛ مطلبی، قاسم، نکویی‌مهر، فاطمه (1393). بررسی نحوه ارتباط میان دو مفهوم حس مکان و دلبستگی به مکان در خوابگاه دانشجویان. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی, 19(1), 15-22. Doi: 10.22059/jfaup.2014.55372## دانش‌پایه، نسار؛ طغیانی، شیرین، حبیب، فرح (1396). تدوین شاخص های کالبدی موثر در خلق حس مکان در توسعه جدید شهری. نشریه مدیریت شهری، 16 (47): 130-119. ## دانش‌پور، سیدعبدالهادی؛ سپهری‌مقدم، منصور، چرخچیان، مریم (1388). تبیین مدل "دلبستگی به مکان" و بررسی عناصر و ابعاد مختلف آن. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 1 (38): 48-37. Doi: 20.1001.1.22286020.1388.1.38.4.8## دانشپور، عبدالهادی؛ صفارسبزوار، فاطمه (1397). تحلیلی بر عوامل کالبدی مؤثر بر حس تعلق به مکان در مرکز قدیمی شهر سبزوار. پژوهش و برنامه ریزی شهری، 9 (33): 136-125. Doi: 20.1001.1.22285229.1397.9.33.9.8## رضوانی، نوشین؛ بهزادفر، مصطفی، حبیبی، کیومرث (1396). ارزیابی بافت های تاریخی بر پایه هنجار حس تعلق به مکان (نمونه مطالعاتی: محله سرچشمه گرگان). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 8 (29): 42-23. Doi: 20.1001.1.22285229.1396.8.29.2.6## سلطانی، علی؛ زرگری‌مرندی، ابراهیم، نامداریان، احمدعلی (1392). شکل‌گیری، تقویت و مانایی خاطره در فضاهای شهری نمونه موردی محور شهید چمران شیراز. مسکن و محیط روستا، 32 (141): 98-87. URL: http://jhre.ir/article-1-354-en.html## سیدمازیار، مظلومی (1389). تاثیرپذیری ابعاد حس مکان از ادراکات ذهنی در محله های مسکونی شهری. پژوهش و برنامه ریزی شهری، 1 (3): 150-131. Doi: 20.1001.1.22285229.1389.1.3.7.0## عبداله زاده فرد، علیرضا؛ شمس الدینی، علی (1399). نقش کیفیت محیطی محله در سلامت روحی و روانی ساکنان (مطالعه موردی محله سنگ سیاه، کلانشهر شیراز). دانش شهرسازی، دوره 4 (2)- شماره پیاپی 11، صفحه 114-95. Doi: 10.22124/upk.2020.14650.1307## فلاحت، محمد صادق (1385). مفهوم حس مکان و عوامل شکل دهنده آن. هنرهای زیبا، 1 (26) - شماره پیاپی 770، 66-57.## گلکار، کوروش (1396). آفرینش مکان پایدار؛ تاملاتی در باب نظریه طراحی شهری. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.## محمدمرادی، آرش؛ یزدانفر، سیدعباس، فیضی، محسن، نوروزیان ملکی، سعید (1398). سنجش حس مکان و شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر آن در بافت تاریخی تهران (موردپژوهی: محلۀ تاریخی امامزاده یحیی). دوفصلنامه مطالعات معماری ایران، 8 (15)- پیاپی 15: 191-173. Doi: 10.22052/1.15.173## مدنی‌پور، علی (1379). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرآیندی اجتماعی – مکانی. فرهاد مرتضایی. تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری. ## مرتضی، میرغلامی، آیشم، معصومه (1395). ارائه مدل ارزیابی حس مکان براساس مولفه های کالبدی، ادراکی، عملکردی و اجتماعی، نمونه موردی: خیابان امام ارومیه. مطالعات شهری، 5 (19): 80-69.## منتظرالحجه، مهدی؛ شریف‌نژاد، مجتبی، دهقان، سهیلا (1395). ارزیابی و سنجش عوامل مؤثر بر ایجاد حس مکان در مراکز محله‌های شهری (مطالعه موردی: مراکز محله‌های شیخداد و شهرک دانشگاه در شهر یزد). مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 7 (26): 54-43. ##