واکاوی مشکلات بافت‌های تاریخی در ایران در نگاهی جامع به کمک نرم افزار اطلس تی Analyzing the problems of historical contexts in Iran in a comprehensive view with the help of Atlas Ti software 1 1 بافت‌های تاریخی هر شهر دارای ارزش‌های منحصربه‌فرد تاریخی و فرهنگی بوده و از مهم‌ترین بخش‌های هویتی هر جامعه محسوب می‌شوند. شناسایی مشکلات این محدوده‌ها و ارائه مدلی جامع از مشکلات به‌عنوان گام اول در بررسی معضلات بافت‌ها و رفع مسائل آن‌ها بسیار حائز اهمیت است. این مقاله باهدف شناسایی «مشکلات بافت‌های تاریخی در ایران»، به بررسی و تحلیل پژوهش‌های صورت‌گرفته در 10 سال اخیر در این حوزه با رویکردی کیفی پرداخته است تا به این پرسش پاسخ دهد که مشکلات بافت‌های تاریخی در ایران در نگاهی جامع شامل چه مواردی هستند و چه ابعادی را پوشش می‌دهند. بدین منظور بعد از تحلیل محتوای مقالات و منابع منتخب، مشکلات بافت‌های تاریخی در نرم‌افزار اطلس‌تی‌آی هشت به کمک کدگذاری باز و محوری استخراج شدند. تعداد 97 کد تعیین‌شده در قالب 11 گروه یا مقوله کلی دسته‌بندی گردید و در انتها مدل جامعی از مشکلات بافت‌های تاریخی در ایران ارائه شد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده به ترتیب؛ 1) نبود مدیریت یکپارچه در مرمت و بهسازی، 2) نبود شرایط مناسب زیست در محلات بافت تاریخی، 3) از بین رفتن انسجام ساختاری، 4) مشکلات دسترسی و تردد در بافت، 5) ناکارآمدی کاربری‌ها و خدمات شهری، 6) نبود پایداری فیزیکی، 7) وجود مشکلات اقتصادی، 8) افت سطح اجتماعی، 9) نبود امنیت کافی، 10) فرسودگی و وضعیت نامناسب منظر بافت و 11) کمرنگ شدن هویت و فرهنگ تاریخی، یازده مشکل بافت‌های تاریخی هستند که شناخت آن‌ها قبل از هر اقدامی در این محدوده‌ها ضروری بوده و تضمین‌کننده نتیجه بخشی طرح‌های بازآفرینی شهری، مرمت و بازسازی خواهد بود. 2 The historical tissues of every city have unique historical and cultural values and are considered as one of the most important parts of the identity of every society. It is very important to identify the problems of these areas and provide a comprehensive model of their problems as the first step in investigating the problems of tissues and solving them. With the aim of identifying the "problems of historical tissues in Iran", this article has reviewed and analyzed the research conducted in the last 10 years in this field with a qualitative approach in order to answer the question of what the problems of historical tissues in Iran include in a comprehensive view and what dimensions do they cover? For this purpose, after analyzing the content of the selected articles and sources, the problems of historical tissues were extracted in the ATLAS TI 8 software with the help of open and axial coding. The number of 97 determined codes were categorized into 11 groups or general categories, and at the end, a comprehensive model of the problems of historical tissues in Iran was presented. Based on the obtained results respectively; 1) Lack of integrated management in restoration and improvement, 2) Lack of suitable living conditions in the neighborhoods of the historical tissues, 3) Loss of structural coherence, 4) Access and traffic problems in the tissues, 5) Inefficiency of urban uses and services, 6) Lack of physical sustainability, 7) Existence of economic problems, 8) Drop in social level, 9) Lack of sufficient security, 10) Exhaustion and Inappropriate status of the landscape and 11) Fading out of identity and historical culture, are eleven problems of historical tissues that need to be recognized before any action In these areas, it is necessary and will guarantee the success of urban regeneration, restoration and reconstruction projects. 1 14 2023/04/17 1402/1/28 2024/05/7 1403/2/18 هاجر اسدپور Hajar Assadpour دانشگاه هنر اصفهان Iran h.asadpour@aui.ac.ir محمود قلعه نویی Mahmoud Ghalehnoee دانشگاه هنر اصفهان Iran m.ghalehnoee@aui.ac.ir آرمین بهرامیان Armin Bahramian دانشگاه هنر اصفهان Iran a.bahramian@aui.ac.ir Historical tissues of Iran Issues and Problems Comprehensive Model Atlas Ti software بافت‌های تاریخی ایران مسائل و مشکلات مدل جامع نرم‌افزار اطلس تی 39. Bandarin, F., & Van Oers, R. (2005). World Heritage and contemporary architecture: Setting standards for management of the historic urban landscape. Landscape architecture, 95(10), 52-55.##40. Bandarin, F., & Van Oers, R. (2012). The historic urban landscape: managing heritage in an urban century: John Wiley & Sons.##41. Izadi, Mohammadsaeid. (2008). a study on city centre regeneration: a comparative analysis of two different approaches to the revitalisation of historic city centres in Iran. Phd. Thesis. Newcastle University.##42. Mirzakhani, A., Turró, M., & Jalilisadrabad, S. (2021). Key stakeholders and operation processes in the regeneration of historical urban fabrics in Iran. Cities, 118, 103362.##43. Taylor, K. (2014). The Historic Urban Landscape. Managing Heritage in an Urban Century. Landscape Research, 39(3), 326-329. doi:10.1080/01426397.2014.909618##44. Taylor, K. (2016). The Historic Urban Landscape paradigm and cities as cultural landscapes. Challenging orthodoxy in urban conservation. Landscape Research, 41(4), 471-480. doi:10.1080/01426397.2016.1156066##45. Wang, X., Xu, L., Dong, W., & Zhou, X. (2021). Contextualising a heritage assessment toolkit at the pre-planning stage of the historic urban landscape approach: the case of Mrauk-U, Myanmar. Landscape Research, 46(2), 273-294. doi:10.1080/01426397.2020.1852396##46. World Heritage Committee. (2011). Convention Concerning The Protection Of The World Cultural And Natural Heritage. Thirty-Fifth Session, Paris, UNESCO Headquarters.##1. ابلقی، علیرضا (1383-1384). مدیریت بحران و وضعیت لرزه‌خیزی. مجله هفت شهر. (18 و 19)، چاپ پنجم و ششم.##2. ابویی، رضا، جعفری قوام‌آبادی، نسیم (1396). نما، سیمای بافت تاریخی و منظر فضای عمومی در قوانین ملی، ضوابط و مقررات محلی و وظایف مدیریت شهری. نشریه علمی – پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. (8)، 16-1.##3. احمدی، محمدرضا (1399). نقش مسیرهای گردشگری شبانه در اقتصاد شهری (نمونه موردی: بافت تاریخی شیراز). فصلنامه علمی تخصصی پژوهش‌های گردشگری و توسعه پایدار. 3(9)، 51-41.##4. ایزدفر، نجمه، رضائی، محمدرضا، محمدی، حمید (1399). ارزیابی بافت‌های ناکارآمد شهری بر اساس رویکرد بازآفرینی پایدار (مطالعه موردی: بافت ناکارآمد شهر یزد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری. 8(2)، 345-327.##5. ایزدی، پگاه، هادیانی، زهره، حاجی نژاد، علی، قادری، جعفر (1396). بازآفرینی شهری با تأکید بر شناسایی و تحلیل خوشه‌های خلاق فرهنگی (مطالعه موردی: بافت تاریخی- فرهنگی شیراز). فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری. 5(18)، 40-21.##6. بهزادفر، مصطفی، نورمحمدزاده، حسین. (1391). بافت‌شناسی بافت کالبد تاریخی شهر یزد با نگرش سیستمی. مدیریت شهری. 10(29)، 23-47. ##7. پورجعفر، محمدرضا و اسماعیلیان، سحر (1392). در جستجوی معیارهای شکل‌دهنده شبکه فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران، نمونه موردی: اصفهان، دردشت. نشریه مدیریت شهری. (31)، 65 – 82.##8. توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1371). طراحی فضای شهری. تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.##9. توسلی، محمود (1391). ساخت شهر و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران. نشر تهران.##10. حبیبی، محسن، مقصودی، ملیحه (1386). مرمت شهری: تعاریف، نظریه‌ها، تجارب، منشورها و قطعنامه‌های جهانی، روش‌ها و اقدامات شهری. چاپ نهم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران##11. حسن‌پور، آناهیتا، میرجانی، حمید (1398). احکام طراحی مسکن اجتماعی مناسب در بافت ارزشمند و تاریخی (نمونه موردی: بافت قدیم شهر یزد). معماری شناسی. 2(11)، 7-1.##12. خلیلی، رضا، حسین زاده دلیر، کریم، پورمحمدی، محمدرضا (1399). حیات‌بخشی به بافت تاریخی شهرهای معاصر با رویکرد گردشگری شهری (نمونه موردی شهر تبریز). نشریه جغرافیای فضای گردشگری. 9(34)، 113-97.##13. دولانی عباس، حریری نجلا، محمد حسن زاده اسفنجانی حافظ، ولی نژادی علی (1391). مروری بر پژوهش کیفی و نرم‌افزارهای تحلیل داده‌های کیفی. فصلنامه مدیریت سلامت. ۱۵ (۴۷)، ۹۰-۷۷.##14. رضایی، میثم، زنگی‌آبادی، علی، هل فروش، محمدرضا (1399). ارزیابی و تحلیل مدیریت شهری بافت تاریخی کلان‌شهرهای ایران، با تأکید بر مدیریت یکپارچه شهری (مطالعه موردی: کلان‌شهر شیراز). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای). 10(2)، 311-297.##15. روستایی، شهریور، ناصری، رقیه (1398). ارزیابی قابلیت پیاده مداری معابر بافت تاریخی شهر مراغه. دو فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های بوم‌شناسی‌شهری. 10(19)، 134-123.##16. زارع، علیرضا، رضایی، محمدرضا، لقائی، حسنعلی (الف 1398). تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقاء کیفیت محیطی در بافت تاریخی شهرها (نمونه موردی: بافت تاریخی شهر شیراز). فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 10(38)، 12-1.##17. زارع، علیرضا، رضایی، محمدرضا، لقائی، حسنعلی (ب 1398). تبیین نقش شهرسازی تاکتیکال در ارتقا کیفیت محیطی بافت‌های تاریخی شهری (نمونه موردی: بافت تاریخی شهر شیراز). فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 9(36)، 144-135.##18. زیاری، کرامت الله، ایزدی، پگاه (1397). برنامه‌ریزی راهبردی احیای بافت تاریخی با استفاده از اصول رویکرد نوشهر گرایی (مورد شناسی: محلۀ سرِدزک شیراز). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای. (28)، 48-33.##19. شعبانپور، مهدی، حقیقت نائینی، غلامرضا (1392). شناسایی بافت‌های فرسوده و نوع مداخله مناسب در آن‌ها با استفاده از GIS و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: محدوده درکه). نامه معماری و شهرسازی. 6(11)، 130-107.##20. شفائی، سپیده (1397). ناکارآمدی محدوده‌ها و محلات هدف بازآفرینی شهری. هفت شهر. 4(62)، 77-67.##21. شهاب زاده، مرجان (1395). تجدید حیات در بافت‌های تاریخی از طریق راهبرد اصالت بخشی (نمونه موردی بافت تاریخی شیراز). نشریه معماری اقلیم گرم و خشک. 4(4)، 80-65.##22. طاهر خانی، حبیب‌الله، متوسلی، محمدمهدی (1385). مدیریت بافت تاریخی شهرهای ایران (چالش‌ها و راهبردها). مدیریت شهری. (18)، 107-96.##23. عسکریان، رامین، خرم بخت، احمدعلی، عفیفی، محمد ابراهیم. (1400). تدوین الگوی برنامه‌ریزی و مدیریت یکپارچه بافت‌های تاریخی در راستای بازآفرینی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. 12(47)، 236-219.##24. عطائی شاد، حمید، رفیعیان، مجتبی، رنجبر، احسان (1396). بررسی اثرگذاری سیاست استفاده مجدد از ابنیه تاریخی بر بازآفرینی بافت تاریخی شهر کاشان. دو فصلنامه علمی- پژوهشی مرمت و معماری ایران. 7(14)، 115-107.##25. فلامکی، محمد منصور (1383). باز زنده‌سازی بناها و شهرهای تاریخی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##26. قره بگلو، مینو، نژاد ابراهیمی، احد، اردبیلچی، ایلقار (1398). معماری میان افزا؛ رویکردی میان‌رشته‌ای برای طراحی در بافت تاریخی نمونۀ موردی: مجموعۀ تجاری مشروطه در بافت تاریخی بازار تبریز. نشریه علمی باغ نظر. 16(76)، 68-57.##27. قدیری، بهرام (1385). ساختارهای جدید در محیط‌های تاریخی. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.##28. قلعه‌نویی، محمود، دلاکه، حسن، ثمره محسن بیگی، حسین (1396). سنجش کیفیت منظر مسیرهای پیاده با استفاده از تکنیک یادداشت‌برداری و تحلیل عناصر بصری منظر (نمونه موردی: بافت تاریخی هارونیه اصفهان). مرمت و معماری ایران. 8(14)، 151-139.##29. کریم زاده، علی، شهریاری، سید کمال‌الدین، اردشیری، مهیار (1397). تحلیلی بر گردشگری شهری در بازآفرینی بافت‌های تاریخی از دیدگاه ساکنین محلی با بهره‌گیری از روش تحلیل عاملی (نمونه موردی: شهر شیراز). فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 8(32)، 139-127.##30. کلانتری خلیل‌آباد، حسین، حاتمی نژاد، حسین، آقاصفری، عارف (1386). آسیب‌پذیری بافت تاریخی شهر یزد در برابر زلزله. سپهر (سازمان جغرافیایی). 16(61)، 60-54.##31. گلستانی، نفیسه، خاک زند مهدی، فیضی محسن، کریمی باقر. (1400). ارتقا ادراک محیط در بافت تاریخی شیراز در جهت پایداری اجتماعی محلات (موردمطالعه: گذر بازارچه فیل در محله اسحاق بیگ و گذر بازارچه حاج زینل در محله سنگ سیاه در بافت تاریخی شیراز). فصلنامه علمی اثر. 42(4)، 584 -568.##32. گودرزی، غزاله، بهزادفر، مصطفی، زیاری، یوسفعلی (1398). واکاوی اثر تغییرات کالبدی بافت تاریخی بر حافظه تاریخی شهروندان مطالعه موردی: محور پانزده خرداد تهران. فصلنامه شهر پایدار. 2(2)، 69-53.##33. لطفی، سهند، شعله، مهسا، علی‌اکبری، فاطمه (1396). تدوین چارچوب مفهومی کاربست اصول و آموزه‌های بازآفرینی شهری فرهنگ مبنا (مورد پژوهی: بافت تاریخی شیراز). نشریه علمی - پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. 8(1)، 245-229.##34. محمدی‌زاده، نسرین، ماجدی، حمید و سعیده زرآبادی، زهرا سادات (1397). ارائه الگوی مفهومی از معیارهای انسجام و امتزاج در بافت محلات تاریخی با یکدیگر (نمونه موردی: محلات بافت تاریخی کرمان، منطقه 1). باغ نظر. 15(61)، 52 - 39.##35. محمود زاده، حسن، ساحلی، سارا (1399). دستیابی به شاخص‌های مطلوب سکونت شهری در بافت‌های فرسوده تاریخی ایران؛ نمونه موردی: بافت فرسوده تاریخی شهر اردبیل. فصلنامه علمی تخصصی مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌های شهری. 3(12)، 45-35.##36. مظفر، فرهنگ، مسعود، محمد، راست بین، ساجد (1391). ارزیابی تأثیرات کیفیت‌های شهری در میزان شاخص سرمایه اجتماعی در بافت‌های تاریخی (مطالعه موردی: محله جلفای اصفهان). نشریۀ مرمت آثار و بافت‌های تاریخی، فرهنگی. 2(4)، 46-29.##37. منتظرالحجه، مهدی، شریف نژاد، مجتبی (1398). ارزیابی و سنجش رابطه مؤلفه‌های کالبدی مؤثر بر امنیت با میزان پایداری بافت‌های تاریخی. معماری و شهرسازی پایدار. 7(2)، 53-37##38. مهجور، فیروز، خالدیان، ستار (1393). بافت تاریخی تهران، تبدیل تهدیدها به فرصت‌ها. پژوهش‌های جغرافیای انسانی. 46(1)، 124-103. ##

تبیین و رتبه بندی ترجیحات کاربران فضاهای اداری در ایران به منظور ارتقای کیفیت محیطی Explaining and Evaluation of Users' Preferences in Office Spaces in Iran in order to Improve Environmental Quality 1 1 امروزه به دلیل تحولات جوامع، اکثر افراد در بخشهای اداری و دفتری مشغول به کار هستند. همین امر اهمیت طراحی فضاهای اداری را بیش از پیش آشکار میسازد. مطالعات نشان میدهد، طراحی محیط های اداری مطلوب و مناسب، رضایت کارکنان و انگیزه ایشان را افزایش میدهد و تاثیر بسزایی بر بازدهی و کارایی افراد دارد. بدین ترتیب انجام پژوهش هایی در جهت تبیین ترجیحات کاربران فضاهای اداری در جهت افزایش کیفیت محیطی، بسیار ضروری است. از طرفی مفاهیمی همچون «کیفیت محیطی» و «ترجیحات کاربران»، به شرایط اجتماعی و فرهنگی هر جامعه ای وابسته است و شایسته است پژوهشهای بیشتری در این رابطه در ایران انجام شود. روش انجام پژوهش در مطالعات حوزه ترجیحات کاربران، معمولا به وسیله پیمایش و جمع‏آوری داده‏های کمی، از گروه‏های هدف می‏باشد. در این پژوهش مرحله جمع‏آوری اطلاعات از طریق بررسی مطالعات پیشین و استخراج عوامل اصلی و همچنین گردآوری اطلاعات از طریق طراحی پرسشنامه در طول انجام پژوهش، انجام گرفت. گروه هدف در پرسشنامه طراحی شده، کارکنان فضاهای اداری در ایران هستند و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی میباشد. نتایج پژوهش نشان می دهد که کیفیت های مختلف محیطی در فضای اداری از نظر کارکنان این محیط ها دارای ارزش متفاوت و معنا دار است و می توان آنها را به ترتیب اهمیت رتبه بندی نمود. طبق یافتههای حاصل از بخش کمی پژوهش، عوامل «وجود نور طبیعی»، «داشتن آرامش و امنیت محیطی در چیدمان و فضای داخلی»، «تمیزی و مرتب بودن محیط کار»، «وجود سبزینگی، درختان و گیاهان در محیط کار» و «زیبایی محیط کار» از نظر کاربران ایرانی محیطهای اداری، به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و اولویت هستند. در مقابل عوامل «امکان دیدن و مشاهده همکاران در زمان کار»، «تنوع و گوناگونی در فضاها و مبلمان داخلی» و «امکان تغییر مبلمان و فضای کار با توجه به سلیقه شخصی» از نظر کاربران ایرانی، به ترتیب دارای کمترین اهمیت و اولویت هستند. 2 Due to changes in society, most people are working in administrative and office sectors. This issue makes the importance of designing office spaces obvious more than ever. Studies show that the design of desirable and suitable administrative environments increases employee satisfaction and motivation and has a significant impact on people's productivity and efficiency. In this way, it is essential to conduct studies to explain the preferences of administrative space users to increase the environmental quality. On the other hand, concepts, such as "environmental quality" and "user preferences" are dependent on the social and cultural conditions of each society, and it is worth conducting more studies in this regard in Iran and explaining and formulating these topics for Iranian users. Studies in the field of user preferences are usually conducted by questioning and collecting data, quantitatively from the target groups. In this study, data were collected by reviewing previous studies and extracting the main factors, as well as design of a questionnaire during the research. The target group in the designed questionnaire is the employees of office spaces in Iran and the research method is descriptive-analytical. The research results showed that different environmental qualities in office space have different and meaningful values from the point of view of the employees of these environments, and they can be ranked in order of importance. According to the findings of the quantitative part of the research, the factors of "presence of natural light", "having peace and environmental security in the layout and interior space", "cleanliness and orderliness of the work environment", "the presence of greenery, trees and plants in the work environment" and "the beauty of the work environment" according to Iranian users of office environments have the most importance and priority, respectively. In contrast, the factors of "possibility to see and observe colleagues during work", "diversity in interior spaces and furniture" and "possibility to change furniture and workspace according to personal taste" from the perspective of Iranian users have the least importance and priority, respectively. 15 26 2023/04/172023/06/11 1402/3/21 2024/05/72024/05/13 1403/2/24 مریم عظیمی Maryam Azimi دانشگاه هنر اصفهان Iran m.azimi@aui.ac.ir فاطمه رضائی Fatemeh Rezaipour دانشگاه هنر اصفهان Iran f.rezaipour@ut.ac.ir سحر بشری Sahar Bashari دانشگاه هنر اصفهان Iran saharbashari127@gmail.com نرگس رئیسی Narges Raeisi دانشگاه هنر اصفهان Iran raeisinarges1995@gmail.com Office Spaces Environmental Quality Users' Preferences فضای اداری کیفیت محیط ترجیحات کاربران - Appel-Meulenbroek, R., Weijs-Perrée, M., Orel, M., Gauger, F., & Pfnür, A. (2020). User preferences for coworking spaces; a comparison between the Netherlands, Germany and the Czech Republic. Review of Managerial Science.##- Aries, M. B., Veitch, J. A., & Newsham, G. R. (2010). Windows, view, and office characteristics predict physical and psychological discomfort. Journal of environmental psychology. 30(4). 533-541.##- Bonaiuto. M, Fornara. F. (2017). Residential Satisfaction and Perceived Urban Quality. In Reference Module in Neuroscience and Biobehavioral Psychology. Elsevier. 1-5.##- Frontczak, M., Schiavon, S., Goins, J., Arens, E., Zhang, H., & Wargocki, P. (2012). Quantitative relationships between occupant satisfaction and satisfaction aspects of indoor environmental quality and building design. Indoor air, 22(2), 119-131.##- Hameed A., Amjad S. (2009). Impact of Office Design on Employees Productivity: A Case Study of Banking Organizations of Abbottabad, Pakistan, JOURNAL OF PUBLIC AFFAIRS ADMINISTRATION AND MANAGEMENT, 3(1), 1-13.##- Haynes, B., Price, I. (2004). Quantifying the complex adaptive workplace. Facilities, 22(1/2), 8–18.##- Haynes, B..(2007). The impact of the behavioural environment on office productivity, Journal of Facilities Management, 5(3), 158 – 171.##- Heerwagen, J. H., Kampschroer, K., Powell, K. M., and Loftness, V. (2004). Collaborative knowledge work environments. Building Research & Information, 32(6), 510–528.##- Herzog. T. R. (1989). a Cognitive Analysis of Preference for Urban nature, Journal of Environmental Psychology, Vol.9, 27-43.##- Ismail, Faridah, Izatul Laili Jabar, Nurul Afida Isnaini Janipha, Rozana Razali. (2015). Measuring the Quality of Life in Low-Cost Residential Environment, Social and Behavioral Sciences, 270 – 279.##- Kamarulzaman, N., Saleh, A. A., Hashim, S. Z., Hashim, H., & Abdul-Ghani, A. A. (2011). An overview of the influence of physical office environments towards employee. Procedia Engineering, 20, 262-268.##- Karimian, z., & Samiei, l., & Kazemi, f. (2017). Assessment of user preferences of campus green space at ferdowsi university of mashhad-iran. Iranian journal of horticultural sciences (iranian journal of agricultural sciences), 48(special issue), 1-11.##- Lee S. Y. (2006). Expectations of employees toward the workplace and environmental satisfaction, Facilities, 24(9/10), 343 – 353.##- Liang, W., Liu, J., Lang, Y., Ning, B., & Yu, L. F. (2019). Functional Workspace Optimization via Learning Personal Preferences from Virtual Experiences. IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics, 25(5), 1836–1845.##- Nichol, J. Sing Wong, M. (2005). Modeling urban environmental quality in a tropical city. Landscape and Urban Planning, 73(1), 49–58.##- Nimlyat, P. S., & Kandar, M. Z. (2015). Appraisal of indoor environmental quality (IEQ) in healthcare facilities: A literature review. Sustainable Cities and Society, 17, 61-68.##- Olson, B,. (2015). Does Workplace Matter? Perceived Satisfaction with Physical Workspace as a Driver of Worker Performance. International Journal of Facility Management, 6(1), 1-13.##- Parsons. R. (1991). The Potential Influences of Environmental Perception on Human Health. Journal of Environmental Psychology, 11(1), 1-23##- Rothe, P., Lindholm, A., Hyvönen, A., & Nenonen, S. (2011). User preferences of office occupiers: investigating the differences. Journal of Corporate Real Estate, 13(2), 78–95.##- Van den Berg, J., Appel-Meulenbroek, R., Kemperman, A., & Sotthewes, M. (2020). Knowledge workers’ stated preferences for important characteristics of activity-based workspaces. Building Research & Information, 48(7), 703–718.##- Van der Voordt, T. J. M. (2009). Quality of design and usability: a vetruvian twin. Ambiente Construido, Porto Alegre, 9 (2), 17-29.##- Van Kamp, L. Leidelmeijer, K. Marsman, G. Hollander A. (2003). Urban Environmental Quality and Human Well-being, towards a Conceptual Framework and Demarcation of Concepts, a literature study. Landscape and urban planning, 65(1-2), 5-18. ##- Vischer, J. C. (2007). The effects of the physical environment on job performance: towards a theoretical model of workspace stress. Stress and Health, 23(3), 175–184.##- Vischer, J. C., & Fischer, G. N. (2005). User evaluation of the work environment: A diagnostic approach. Le travail humain, 68(1), 73-96.##- Weijs-Perrée, M., van de Koevering, J., Appel-Meulenbroek, R., & Arentze, T. (2018). Analysing user preferences for co-working space characteristics. Building Research & Information, 47(5), 534–548.##- Zagreus, L., Huizenga, C., Arens, E., & Lehrer, D. (2004). Listening to the occupants: a Web-based indoor environmental quality survey.##- آقاجانی، شکوفه و شاه حسینی، حبیب (1399). رابطه ترجیحات بصری مسافران ایستگاه های مترو و طراحی داخلی فضای آنها، مورد مطالعاتی: ایستگاههای مترو تبریز. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، دوره سیزدهم(33)، 26- 15.##- احدنژاد، محسن و نجفی، سعید (1394). سنجش کیفیت ذهنی زندگی در محلات شهری با استفاده از مدلهای تصمیم گیری چندمعیاره (مطالعه موردی: محلات کارمندان و اسلام آباد شهر زنجان). نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال ششم(23)، 20-1.##- ارژنگی، حجت و محمدی، علیرضا (1398). ارزیابی کیفیت محیط شهری (مطالعه موردی: منطقه چهار شهر اردبیل). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، دوره اول(1)، 17- 1.##- انصاری، علی محمد؛ یوسفی، سجاد و حاجیوند، علی (1396). معماری پایدار در اقلیم گرم و خشک.کنفرانس پژوهشهای معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران. شیراز.##- باقری، سیده مهسا و شاهرودی، عباسعلی (1393). ارزیﺎﺑﯽ و ﻣﺪاﺧﻠﻪ ی ترجیحات احساسی کاربران در فضای جمعی. رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ. 76-63.##- بهرام پور، عطیه و مدیری، آتوسا (1394). مطالعه رابطه میان رضایتمندی ساکنان از محیط زندگی و میزان حس تعلق آنها در مجتمع مسکونی بلند مرتبه شهرک کوثر تهران. معماری و شهرسازی (هنرهای زیبا)، دوره بیستم(3)، 94-85.##- حاجی نژاد، علی؛ رفیعیان، مجتبی و زمانی، حسین (1390). بررسی و رتبه بندی عوامل موثر بر میزان رضایت مندی شهروندان از کیفیت محیط زندگی (مطالعه موردی: مقایسه بافت قدیم و جدید شهر شیراز). پژوهش های جغرافیای انسانی، دوره 43، شماره 3، پیاپی 77، 143- 129.##- حایری زاده، سیدمحمدصادق و قمیشی، محمد (1399). بررسی و مقایسه نمونه های موردی ساختمان های اداری در جهت طراحی کارآمد. پژوهش در هنر و علوم انسانی، دوره6، شماره4(پیاپی 55)، 108-95.‎##- حسینی، سیدباقر؛ کاملی،محسن؛ صفری،مصطفی و میرفخرایی،علی (1394). بررسی مولفه های سنجش کیفیت شهرک های مسکونی-مطالعه موردی شهرک امید. معماری و شهرسازی پایدار. 4(1). 100-91.‎##- حیدری، علی اکبر؛ سعدوندی، مهدی؛ دمشناس، الهام و دمشناس، الهه (1397). اولویت بندی شاخص های مرتبط با ترجیحات مسکونی افراد در سه مقیاس واحد مسکونی, آپارتمان و محله, مورد مطالعاتی: مقایسه دیدگاه ساکنین سه شهر مشهد, نیشابور و تربت جام. معماری و شهرسازی آرمانشهر. 11(25). 68-57.##- داداشی، مهدی؛ سپهری مقدم، منصور و ذبیحی، حسین (1397). بررسی ادراک، تجربیات و ترجیحات ساکنان به منظور بهبود عملکرد در ساختمان ها با رویکرد زیست محیطی در تهران. فصلنامه مدیریت شهری، دوره هفدهم(50)، 181-197.##- دویران، اسماعیل؛ خدایی، داوود و غلامی، سعید (1391). سنجش مولفه‌های آسایش بصری در منظر شهری (با تاکید بر محله حسینیه اعظم زنجان). جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 1(3). 60-45.‎##- راست بین، ساجد؛ جعفری، یاسر؛ دارم، یاسمن و معززی مهرطهران، امیرمحمد (1391). رابطه همبستگی بین کیفیت های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه های عمومی (نمونه موردی: جلفای اصفهان)، ‎دوره9(21)، 46-35.##- رفیعیان، مجتبی؛ مولودی، جمشید و پورطاهری، مهدی (1389). سنجش کیفیت محیط شهری در شهرهای جدید. مطالعه موردی، شهر جدید هشتگرد. مدرس علوم انسانی- برنامه ریزی و آمایش فضا. دوره 15(3). 19-38.##- صالحی‌نیا، مجید و نیرومند‌شیشوان،‌مهدیه (1397). تبیین نقش مولّفه های منظر حسّی مبتنی بر حواس در کیفیّت ادراک حسّی محیطی گذر ارگ جدید تبریز. مطالعات شهر ایرانی اسلامی. 31(8). 32-19.‎##- طبیبیان، منوچهر و موسوی، میرجلال (1395). بررسی نقش زیباسازی و ارتقاء کیفیت محیط بر سرزندگی شهری؛ نمونه موردی: باغ شهر تاریخی مراغه. معماری و شهرسازی آرمان شهر.،دوره 9(17). 262-249.‎##- قلندریان، ایمان و رفیعیان، مجتبی (1397). تبیین مدل کیفیت محیط در بازآفرینی شهر ایرانی اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 9(34)، 58- 49.##- گلرخ، شمین (1398). کاربست معیارهای ترجیحات محیطی در ارزیابی کیفی فضای شهری، با تاکید بر مفهوم حس مکان. نشریه ی صفه. شماره 85. 94-77.##- لک، آزاده و رمضانی، مینا (1397). ترجیحات محیطی مردم برای طراحی فضای رهاشده زیر پل های شهری. معماری و شهرسازی آرمان شهر، 23، 235-225.##- شاهچراغی، آزاده و بندرآباد، علیرضا (1394). محاط در محیط، کاربرد روانشناسی محیطی در معماری و شهرسازی. انتشارات جهاد دانشگاهی. تهران.##- محمدبیگی، ابوالفضل؛ محمدصالحی، نرگس و علی گل، محمد (1393). روایی و پایایی ابزارها و روش‌های مختلف اندازه‌گیری آنها در پژوهش‌های کاربردی در سلامت. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. ۱۳ (۱۲) .۱۱53-۱۱70.##- معینی، مهدیه و اسلامی، سید غلامرضا (1391). رویکردی تحلیلی به کیفیت محیط مسکونی معاصر. هویت شهر، سال ششم(10)، 58-47 .##- مک اندرو، فرانسیس تی. (1387). روانشناسی محیطی. ترجمه غلامرضا محمودی. تهران: انتشارات زرباف اصل.##- نامداری، محمدرضا و کرباسی، عاطفه (1396). بررسی رابطه بین دید به بیرون اتاق‌ها و پیکربندی فضاهای اداری بر رضایتمندی کارمندان از مطلوبیت این فضاها نمونه مورد مطالعه: ساختمان شهرداری منطقه 1 شهرداری تهران. نشریه صفه. 27(4). 36-19.##- نجفی، سعید (1397). مفهوم کیفیت زندگی. رشد آموزش جغرافیا. دوره 33(2)، 34-29.##- هاشم‌پور، پریسا و سامی،زیبا (1398). کیفیت محیطی موثر در حیات پذیری مجتمع های مسکونی (مطالعه موردی مجتمع مسکونی امام، چمران، آسمان شهر تبریز). فصلنامه مطالعات شهری. 8(30). 68-55.‎ ##

واکاوی ساختار فضایی خانه‌های تاریخی با تکیه بر روش چیدمان فضا(مطالعه موردی: خانه‌های تاریخی شیراز و بروجرد) Analyzing the spatial structure of historical houses based on the method of space arrangement (case study: Shiraz and Borujerd historical houses) 1 1 انعکاس ریشه های فرهنگی و اجتماعی هر جامعهای در کالبد معماری آن نمود می یابد. شهرهای شیراز و بروجرد را میتوان گنجینه ای از خانه های تاریخی ایران دانست که ریشه های فرهنگی و اجتماعی، در کالبد معماری خانه ها نمود پیدا کرده است. با تحلیل ساختار فضایی خانه های تاریخی به کمک پیکره بندی فضایی میتوان با شیوه های متفاوت کالبدی- فضایی به کار رفته در آن خانه ها آشنا شد. هدف از انجام این پژوهش، شناخت ساختار فضایی خانه های تاریخی شیراز و بروجرد است که از لحاظ ساختار محیطی دارای تفاوت های بسیاری با یکدیگر هستند. روش انجام پژوهش ترکیبی از روشهای تحلیلی- توصیفی، تحلیل نرم افزار و در نهایت استدلال منطقی است. به این صورت که روش پژوهش بر راهبرد روش پژوهش چیدمان فضا و مکمل آن جمع آوری نمونه های موردی و تحلیل آنها استوار می باشد. پژوهش دارای دو مرحله کیفی و کمّی است. به این صورت که در مرحله کیفی به جمع آوری مطالب و مشاهدات میدانی پرداخته می شود و در مرحله کمّی به کمک نرم افزار چیدمان فضا، نمونه های انتخابی پژوهش مورد تحلیل قرار می گیرند. نتایج پژوهش نشان میدهد که با وجود مشترک بودن برخی از ویژگی های ساختاری مانند درونگرا بودن خانه ها، سازماندهی فضایی و استقرار فضاها در پلان، خانه های تاریخی شیراز و بروجرد در بسیاری از جهات کالبدی- فضایی مانند هندسه بنا، ورودی بنا، نوع و وسعت اتاقها، قرارگیری پلکان در بنا و به کارگیری عناصر فضایی دارای تفاوت هستند. همچنین تحلیل پیکره بندی فضایی خانه های تاریخی شیراز و بروجرد بیان کننده تفاوت های بسیاری از جمله پیوستگی فضایی و عملکرد فضایی، محرمیت فضایی، کنترل بر فضاها در بنا و دسترسی به فضاها در خانه های تاریخی شیراز و بروجرد نسبت به یکدیگر است. 2 The reflection of the cultural and social roots of any society is reflected in its architecture. The cities of Shiraz and Borujerd can be considered as a treasure of historical houses of Iran, whose cultural and social roots are reflected in the architecture of the houses. By analyzing the spatial structure of historical houses with the help of spatial configuration, it is possible to get acquainted with the different physical-spatial methods used in those houses. The purpose of this research is to know the spatial structure of historical houses in Shiraz and Borujerd, which have many differences from each other in terms of environmental structure. The research method is a combination of analytical-descriptive methods, software analysis and finally logical reasoning. In this way, the research method is based on the strategy of the research method of space arrangement and its complement is the collection of case samples and their analysis. The research has two qualitative and quantitative phases. In this way, in the qualitative phase, data and field observations are collected, and in the quantitative phase, selected research samples are analyzed with the help of space layout software. The results of the research show that the spatial structure of the historical houses of Shiraz and Borujerd are almost similar to each other in some cases such as introversion, spatial organization and placement of spaces in the plan; But in many ways, they have a different spatial structure compared to each other. The geometry of the historical houses of Shiraz is square and the historical houses of Borujerd are rectangular. The entrances of historical houses in Shiraz have recesses. The type of seven doors can be seen in the historical houses of Borujerd, which is not visible in the historical houses of Shiraz. The placement of stairs in the historical houses of Shiraz is different compared to Borujerd. The spatial elements of the pond and the porch are used in the historical houses of Shiraz, which cannot be seen in the historical houses of Borujerd. Also, in connection with the differences in the spatial configuration of the historical houses of Shiraz and Borujerd, it is necessary to explain that the spatial configuration of the historical houses of Shiraz and Borujerd have many differences. Spatial continuity and spatial function of historical houses in Shiraz are more suitable than historical houses in Borujerd. The privacy used in the historical houses of Borujerd is more suitable than the historical houses of Shiraz. The control over the spaces in the historical houses of Shiraz is more than the historical houses of Borujerd. In the historical houses of Borujerd, compared to the historical houses of Shiraz, access to the spaces is more suitable. 27 44 2023/04/172023/06/112023/05/15 1402/2/25 2024/05/72024/05/132024/02/26 1402/12/7 محسن افشاری Mohsen Afshari دانشگاه هنر اصفهان Iran m.afshary@aui.ac.ir فرهاد چگنی Farhad Chegeni دانشگاه هنر اصفهان Iran efarch313@gmail.com spatial structure spatial configuration space arrangement method historical houses of Shiraz and Borujerd. ساختار فضایی پیکره بندی فضایی روش چیدمان فضا خانه های تاریخی شیراز و بروجرد Adeokun, Cynitha. (2013). "The Orowa House: A Typology Of Traditional Yoruba Architecture in Ile- Life, Nigeria". WABER 2013 Conference. Accra, Ghana, 1131-1146.##Appleyard, D. (1979). Home, Architectural Association Quarterly. London: Architectural Press.##Buttimer, A. (1980). Home Reach and the Sense of Place: In The Human Experience of Space and Place. (ed. A. Buttimer & D. Seamon). London: Croom Helm.##Cooper, Marcus. (1995). House as a Mirror of Self: Exploring the Deeper Meaning of Home. Berkeley: Conari Press.##Figueiredo, L. (2005). Mindwalk 1.0–Space Syntax Software. Brazil. Laboratório deEstudos.##Hessari, P, & Chegeni, F. (2021). The impact of environmental construction on the spatial configuration of traditional Iranian housing (case study: comparison of Dezful and Boroujerd traditional housing). Journal of Architecture and Urbanism, 45(1), 50-59##Hessari, P., & Chegeni, F. (2022). Measuring the relationship between spatial configuration concept variables and flexibility components. Journal of Architecture and Urbanism, 46(2), 89–99##Hillier, Bill,(1999), The hidden geometry of deformed grids: or, why space syntax work, when it looks as though it shouldn't. Enviroment and Planning B:Planning and Design, 26, 169-191, ##Hillier, B; Honson, J & Peponis, J (1984), What do we mean bybuilding Function?, (E. J. Powell, Ed.) Designing for Building Utilisation,61-72.##Jeong, S., Lee, T. and Ban, Y. (2015). Characteristics of spatial configurations in Pyongyang, North Korea. Journal of Habitat International, 47: 148-157. ##Lima, Jose Julio,(2001), socio-spatial segregation and urban form: Belem at the end of th 1990s. Geoforum, 32, 493-507##Mohareb, N. I. (2009). Street morphology and its effect on pedestrian movement in historical Cairo. Cognitive processing, 10(2), 253-256. ##Montello, D. R. (2007). The contribution of space syntax to a comprehensive theory of environmental psychology. In Proceedings of the 6th International Space Syntax Symposium, _Istanbul, iv-1–12. ##Mustafa, F. A., Hassan, A. S., and Baper, S. Y. 2010. Using space syntax analysis in detecting privacy:a comparative study of traditional and modern house layouts in Erbil city, Iraq. Asian Social Science 6(8): 157-166.##Nopadon, Thungsakul.(2001). A Syntactic Of Spatial Configuration Towards the Understanding of##Continuity and Change in Vernacular Living Space: a Case Stady in the Upper Northeast of##Thailand, Bell & Howell Information and Learning Company.##Perugia, I. (2016). A plane wave virtual element method for the Helmholtz problem. ESAIM: Mathematical Modelling and Numerical Analysis, 50(3), 783-808.##Peponis, John & Wineman, Jean,(2002), The spatial structure of environment and behavior. Handbook of environmental psychology. New York: John Wiley and Sons, 271-291##Rodriguez, C., Lima Sakr, F., Griffiths, S. and Hillier, B. (2012). The relationship of spatial configuration and socio‐economic conditions in São Paulo, Brazil. Proceedings of the Eighth International Space Syntax Symposium, Santiago de Chile.##Segal, W. (1973). "Home sweet home". R.LB.A. Journal. Oct, 477-480.##Steadman, Philip.(1983). Architectural Morphology, London, Pion##Turner, A. & Pinelo, J. (2010), Introduction to UCL Depthmap, 10 September 2010 Version 10.08.00r. UCL##Vannes, A. (2011). The One_ and Two_Dimensional Isovist Analyses in Space Syntax. Research in Urbanism, (2), 167-170.##افشاری، محسن، چگنی، فرهاد. (1401). واکاوی تحولات در ساختار گونه های مسکونی بافت تاریخی شهر بروجرد از دوره قاجار تا پهلوی. توسعه پایدار شهری، 3(8)، 120.##بازایی، محمد، قاسمی سیجانی، مریم، شجاعی، علیرضا و همکاران. (1399)، خوانش تداوم و تغییر در پیکره‌بندی فضایی خانه‌های بومی شیراز (زندیه و قاجار) با استفاده از داده‌های کمی نرم‌افزار Ucl Depth Map، هنراسلامی، 37، 67-47.##چگنی، فرهاد، دیده‌بان، محمد و حصاری، پدرام.(1400). شناخت پیکره‌بندی فضایی خانه‌های سنتی و معاصر با استفاده از تکنیک نحو فضا(مطالعه موردی: محله صوفیان بروجرد)، اندیشه معماری، 9(5)، 183-166.##حصاری، پدرام، زندیه، مهدی و چگنی، فرهاد.(1400). ارزیابی الگوهای سازنده کالبدی فضایی تاثیرگذار در بافت مسکن بومی محله صوفیان شهر بروجرد، باغ نظر، 18(102)، 38-25.##حیدری، علی اکبر، پیوسته‌گر، یعقوب و کیایی، مریم. (1395)، ارزیابی نقش حیاط در ارتقا راندمان عملکردی خانه، صفه، 26(2)، 60-39.##رجایی، عباس، زیاری، کرامت‌اله، عباسی‌فلاح، وحید و همکاران. (1397). ارزیابی الگوی جرایم سرقت بر اساس پیکره‌بندی-فضایی(مطالعه موردی: شهر ورامین)، پژوهش‌های دانش انتظامی، 2، 66-34.##ریسمانچیان، امید و بل، سایمون. (1389)، شناخت کاربردی روش چیدمان فضا در درک پیکره بندی فضایی شهرها، نشریه هنرهای زیبا، 43، 56-49.##سجادزاده، حسن، ایزدی، محمد، حقی، محمدرضا(1395)، رابطه پیکره‌بندی فضایی و متغیرهای محیطی در سکونتگاه‌های غیر رسمی، نمونه مطالعاتی: محله حصار شهر همدان، نشریه هنرهای زیبا، 21(3)، 18-5.##سیادتان، سعیدرضا و پورجعفر، محمد رضا.(1393)، آزمون کاربرد گراف توجیهی در معماری ایرانی-اسلامی (نمونه‌های موردی: خانۀ رسولیان یزد، خانه‌ای در ماسوله)، نقش جهان، 3، 42-27.##عطایی، آذین، سهیلی، جمال الدین، ارمغان، مریم، حیدری، علی اکبر. (1401)، تبیین اثرپذیری ادراک کیفیت طیف خلوت از پیکره‌بندی فضایی (مورد پژوهی: مقایسه تطبیقی خانه‌ در باغ‌‌شهرهای دهکده و مهرشهر. معماری و شهرسازی پایدار، 10(2)، 185-200.##قاسمی سیجانی، مریم و معماریان، غلامحسین.(1389). گونه‌شناسی خانه‌های دوره‌ی قاجار در اصفهان، هویت شهر، 7، 94-87.##کمال‌پور، حسام، معماریان، غلامحسین، فیضی، محسن و همکاران.(1391). ترکیب شکلی و پیکره‌بندی‌فضایی در مسکن بومی: مقایسه تطبیقی عرصه‌بندی فضای مهمان در خانه‌های سنتی کرمان، مسکن و محیط روستا، 138، 16-2.##مداحی، سید مهدی و معماریان، غلامحسین. (1395). خوانش پیوند سازمان فضایی خانه و شیوه زندگی در معماری بومی (مطالعه موردی: شهر بشرویه)، مسکن محیط روستا، 164، 84-69.##مظفر، فرهنگ، باقر، حسینی، عبدمجیری، باقر. (1391)، فرهنگ در پژوهش‌های معماری، مسکن محیط روستا، ۳۱ (۱۳۸)، 29-38.##همدانی‌گلشن، حامد. (1394). بازاندیشی نظریه نحوفضا رهیافتی در معماری و طراحی شهری، مطالعه موردی: خانه بروجردی‌ها، کاشان، هنرهای زیبا، 20(2)، 92-85.##همدانی گلشن، حامد، مطلبی، قاسم و بهزادفر، مصطفی. (1399). تبیین رابطه پیکره‌بندی فضایی و تعاملات اجتماعی با استفاده از برهم کنش نحو فضا و روانشناسی بوم شناختی، صفه، 30(1)، 76-59.##هندو، میکائیل، ایوانی، هادی، نورتقانی، عبدالمجید. (1398). بررسی نظام کالبدی فضایی خانه های مشهد از دوره پهلوی اول تا امروز (سده اخیر) با رویکرد نحو فضا. پژوهشنامه خراسان بزرگ، 10(36). 19-42. ##

تاریخ نگاری هنر و شیوۀ مطالعۀ ابنیه در مطلع الشمس Art Historiography and the Method of Architecture Studying in Matla al-Shams 1 1 محمدحسن اعتمادالسلطنه ملقب به صنیع‌الدوله، از مورخان عصر ناصری است که دارای رویکردی نوین در نگارش تاریخ‌ عمومی و جغرافیا بوده و با انجام پژوهش‌هایی دربارۀ ابنیۀ تاریخی و آثار باستانی ایران و ثبت‌وضبط ماحصل آن‌ها‌‌ در تالیفاتش، در حوزۀ تاریخ‌نگاری هنر ایران نیز نقشی به‌سزا داشته است. از جمله مکتوبات او که در حوزۀ مطالعات تاریخی ابنیه و آثار معماری ایران به نگارش درآمده، مجموعۀ سه جلدی مطلع‌الشمس است که در پژوهش حاضر مورد بررسی قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، شناخت شیوه‌های تاریخ‌نگاری هنر ایران نزد اعتمادالسلطنه و چگونگی مطالعۀ ابنیۀ تاریخی و آثار معماری مشهد در این کتاب بوده است. پژوهش با راهبرد کیفی و به شیوۀ تفسیری- تاریخی انجام شده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، اعتمادالسلطنه در این کتاب در راستای نگارش تاریخچۀ شکل‌گیری شهر مشهد و شناخت جغرافیای آن، بیش از همه بر رسانۀ معماری و هنرهای وابسته به آن متمرکز بوده است. او در مورد بخش‌های مختلف حرم رضوی و سایر ابنیه و مساجد مشهد به شرح کلیاتی در رابطه با اجزای بنا، ویژگی‌های معماری‌‌گونه و مخصوصا کتیبه‌ها و محتوای مندرج در آن‌ها پرداخته است. همچنین با بررسی شیوۀ مطالعۀ ابنیه در این کتاب مشخص شد که اعتمادالسلطنه رویکردی تاریخ‌مند اتخاذ نموده و بیش از هر چیز در پی استخراج و مستند نمودن پیشینۀ بنا‌ها و اطلاعات تاریخی مستتر در کتیبه‌های آن‌ها بوده است. چنانکه وجوه هنرهای بصری اعم از طرح، نقش و رنگ کاشی‌کاری‌‌ها و یا نقوش منبت‌کاری شده در الحاقات بنا همچون منبر مساجد برای او در مرتبۀ بعدی اهمیت قرار داشته است. در واقع مولف به بنا و کتیبه‌های آن به منزلۀ اسناد و مدارکی مصور که دربردارندۀ اطلاعات تاریخی اماکن مشهد هستند، نگریسته است. در همین راستا، کتیبه‌ها اصلی‌ترین منبع‌ تاریخ‌نگاری هنر ایران نزد او در این کتاب بوده است. 2 Mohammad Hassan Khan Etemad al Saltaneh, whose nickname was Sani al-Dawlah, is one of the most famous Historians of the Naseri era. Etemad al Saltaneh has a New Approach in writing General History and Geography texts, and by conducting researches on the Historical Buildings and Ancient Persian Architectural Works and recording their results in his books and texts, Etemad al Saltaneh has also played a valuable role in the field of Historiography of Persian Art. Among Etemad al Saltaneh’s writings, which were written in the field of Historical Studies of Buildings and Architectural Works of Iran, Matla al-Shams is a three-volume collection which is studied and examined in the present research. Then the purpose of this study is to know and investigate the methods of Historiography of Persian Art used by Etemad al Saltaneh in this texts and how he has studied the Historical Building and Architectural Works of Mashhad city in this book collection. The research was conducted with a Qualitative Strategy and was done in an Interpretative-Historical Method. Based on the obtained results, in this book collection, in order to write the History of the formation of Mashhad city and to know about its Geographical aspects, Etemad al Saltaneh has focused above all on the artistic Medium of Architecture, Arts related to the Architecture and also the decorations. He has given a general description of the various parts of the Razavi Shrine and other Buildings and Mosques in Mashhad city, regarding the Building Components, Architectural Features, and especially the Inscriptions and the content contained in those Inscriptions. Also, by examining the Method of Studying Buildings in this book collection, it was found that Etemad al Saltaneh adopted a Historical Approach and above all sought to extract and document the background of Buildings and Historical Information hidden in their Inscriptions. As Visual Arts Aspects, including the Design, Pattern and Color of Tiling, or inlaid Motifs in the additions of the Building, such as the Pulpits of the Mosques, were of the next importance to Etemad al Saltaneh in this text. In fact, the author considered the Building and its Inscriptions as illustrated documents that contain Historical Information about places such as mosques and holy shrine in Mashhad city. In this regard, the Inscriptions have been the Main Source of Historiography of Persian Art for Etemad al Saltaneh in writing the collection of Mala al-Shams. 45 56 2023/04/172023/06/112023/05/152023/09/14 1402/6/23 2024/05/72024/05/132024/02/262024/05/8 1403/2/19 لیلا غفاری Leila Ghaffari دانشگاه هنر تهران Iran ghaffari_l@yahoo.com امیر مازیار Amir Maziar دانشگاه هنر تهران Iran maziar1356@gmail.com Historical Buildings Persian Architecture Historiography of Persian Art Etemad al Saltaneh Mala al-Shams ابنیۀ تاریخی معماری ایران تاریخ‌نگاری هنر ایران اعتمادالسلطنه مطلع‌الشمس Stanford, Michael (2014). An introduction to historical research. Translation by Masoud Sadeghi. The seventh edition. Tehran: Samt.##Etemad al Saltaneh, Mohammad Hassan Khan (1350). The diary of Etimad al-Sultaneh. Corrected by Iraj Afshar. second edition. Tehran: Amir Kabir.##Etemad al Saltaneh, Mohammad Hassan Khan (1362). Matla al-Shams. Volume 1-3. Corrected by Mohammad Peyman. First Edition. Tehran: Pishgam.##Etemad al Saltaneh, Mohammad Hassan Khan (1367). Mirah-ul-Beldan. Volume 1. Edited by Abdul Hossein Navai and Mirhashem Mohhaddeth. Tehran: University of Tehran.##O'kane, Bernard (2016). Timurid architecture in Khurasan. Translated by Ali Akhshini. First Edition. Mashhad: Islamic Research Foundation.##Khormoji, Mohammad Jaafar (2017). Nazhat al-Akhbar (History and Geography of Fars). Edited by Seyyed Ali Al-Dawood. second edition. Tehran: Library, Museum and Documentation Center of the Islamic Council.##Rajaee, Abdul Mahdi (2014). Introducing the works of Khurasan state urbanism in the Qajar period. Documentary and archival studies, third year(3), 226-265.##Shakri, Ramzan Ali (1361). Mashhad and Tus sources. Mashkat, first year (1), 215-209.##Salehi, Nasrullah (1380). Descriptive bibliography of local histories (sources and texts). Book of the month of history and geography, the fifth period (44-45), 12-47.##Ghaffari, Leila; Maziar, Amir (1401). Historical awareness of art in Etemad al Saltaneh's writing. Fine arts-visual arts, period 27 (3), 46-39.##Qajar, Nader Mirza (2018). History and geography of Tabriz Sultanate. Edited by Gholamreza Tabatabai Majd. second edition. Tabriz: Aydin and Yanar.##Kianfar, Jamshid (2008). Iran's state press in the Qajar era. Payam Baharestan, first year(3), 273-299.##Godard, Andre; Godard, Yeda and Siro, Maxim (1371). Arts of Iran. Volume 1-2. Translated by Abolhasan Sarve ghad Moghadam. second edition. Mashhad: Islamic Research Foundation, Astan Quds Razavi.##Mansoor Bakht, Qabad; Ebadi Jamkhaneh, Reza and Shabani, Reza (2017). Investigating the new characteristics of local historiography in the works of Etemad al Saltaneh. Local History of Iran, Year 6(2), 229-252.##Norai, Morteza; Rajaee, Abdul Mahdi (1390). Diversity of topics in local historiography; Qajar research period (1210-1344 AH/1796-1926 AD). Historical researches, the third period (4), 51-72.##Hedayat, Reza Qalikhan (1339). The history of Rozat-al-Safa Naseri. Volume 10. Qom: Khayyam Library.##Hedayat, Reza Qalikhan (1356). Embassy of Kharazim. Edited by Ali Hasuri. Tehran: Tahori Library.##استنفورد، مایکل (1393). درآمدی بر تاریخ‌‌پژوهی. ترجمۀ مسعود صادقی. چاپ هفتم. تهران: سمت.##اعتماد‌السلطنه، محمدحسن خان (1350). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه. تصحیح ایرج افشار. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.##اعتماد‌السلطنه، محمدحسن خان (1362). مطلع‌الشمس. جلد 3-1. تصحیح محمد پیمان. چاپ اول. تهران: پیشگام.##اعتماد‌السلطنه، محمدحسن خان (1367). مرآه‌البلدان. جلد 1. تصحیح عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران.##اوکین، برنارد (1386). معماری تیموری در خراسان. ترجمۀ علی آخشینی. چاپ اول. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##خورموجی، محمدجعفر (1397). نزهت‌الاخبار (تاریخ و جغرافیای فارس). تصحیح سیدعلی آل‌داود. چاپ دوم. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.##رجائی، عبدالمهدی (1394). معرفی آثار شهرنگاری ایالت خراسان در دورۀ قاجار. مطالعات اسنادی و آرشیوی، سال سوم(3)، 265-226.##شاکری، رمضانعلی (1361). منابع و مآخذ مشهد و طوس. مشکوه، سال اول (1)، 215-209.##صالحی، نصرالله (1380). کتابشناسی توصیفی تاریخ‌های محلی (منابع و متون). کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، دورۀ پنجم (45-44)، 47-12.##غفاری، لیلا؛ مازیار، امیر (1401). آگاهی تاریخی از هنر در مکتوبات اعتمادالسلطنه. هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، دورۀ 27 (3)، 46-39.##قاجار، نادر میرزا (1398). تاریخ و جغرافی دارالسلطنۀ تبریز. تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. چاپ دوم. تبریز: آیدین و یانار.##کیان‌فر، جمشید (1388). مطبوعات دولتی ایران در عصر قاجار. پیام بهارستان، سال اول(3)، 299-273.##گدار، آندره؛ گدار، یدا و سیرو، ماکسیم (1371). آثار ایران. جلد 2-1. ترجمۀ ابوالحسن سرو قد مقدم. چاپ دوم. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، آستان قدس رضوی.##منصوربخت، قباد؛ عبادی جامخانه، رضا و شعبانی، رضا (1397). بررسی شاخصه‌های نوین تاریخ‌نگاری محلی در آثار اعتمادالسلطنه. تاریخ‌های محلی ایران، سال ششم(2)، 252-229.##نورائی، مرتضی؛ رجائی، عبدالمهدی (1390). تنوع موضوعات در تاریخ‌نگاری محلی؛ دورۀ تحقیق قاجار ( 1344-1210 ق/ 1926-1796 م). پژوهش‌های تاریخی، دورۀ سوم(4)، 72-51.##هدایت، رضاقلی‌خان (1339). تاریخ روضه‌الصفای ناصری. جلد 10. قم: کتابخانۀ خیام.##هدایت، رضاقلی‌خان (1356). سفارت‌نامۀ خوارزم. تصحیح علی حصوری. تهران: کتابخانۀ طهوری. ##

بازخوانی مفهومی حفظ و احیا سازه های میراث صنعتی بر اساس دیدگاه های حفاظت مدرن Rereading the concept of preserving and revitalizing industrial heritage structures based on modern conservation perspectives 1 1 میراث به جای مانده از فرهنگ صنعتی شدن کشورها جز آثار بسیار شاخص در دولت‌هاست. این آثار دارای ویژگی‌های گوناگونی در ساختار بوده که به همراه رشد تکنولوژیکی در کشورهای مختلف خودنمایی می‌کنند. این دسته از آثار گویای ورود صنعت به جوامع بوده و حفظ و احیا آن‌ها امری درخور توجه است. هدف از پژوهش پیش رو شناخت مولفه‌های موثر در حفظ و احیا مجدد سازه‌های میراث صنعتی و تبیین مدل مفهومی حفاظت یکپارچه در این حوزه است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی بوده و از مطالعات اسنادی و خوانش قوانین و منشورهای حوزه حفاظت و میراث صنعتی استفاده شده است. در پژوهش سعی گردیده تا این مفهوم و دیدگاه به آن از ابتدای بحث در حوزه حفاظت به بررسی گذاشته شود و مولفه های مورد توجه از بستر اسناد واکاوی گردد. یافته‌های پژوهش بیان می‌دارد که در این اسناد مولفه‌های مانند ارزش تاریخی، ارزش زیباشناختی، ارزش اجتماعی و ارزش اقتصادی در حوزه حفاظت ارزشی و ویژگی کالبد فیزیکی، ویژگی تکنولوژیکی و بستر و بافت محیطی در حوزه حفاظت کالبدی- کارکردی از معیارهای موثر در حفظ و احیا بوده که شناخت آن‌ها در فرایندهای حفاظت و احیا می‌تواند حفاظتی یکپارچه را در این حوزه به همراه داشته باشد. بنابراین زمانی که مداخلات در میراث صنعتی با توجه به ارزش‌ها در تعامل با بستر محیطی و ویژگی‌های تکنولوژیکی و کالبدی صورت می‌پذیرد بهترین رویکرد در جهت حفظ و احیا مجدد میراث صنعتی در گذر زمان خواهد بود. 2 Today, one of the concepts that has received attention in the field of cultural heritage and protection is industrial heritage. This heritage has an important place in all nations, which is recognized as a recognizable and attractive element in the society, and in this sense, it is the focus of contemporary life, and at the same time, it is considered a historical precedent for the society. The heritage of industrial architecture includes the remaining works of industrial culture that have different values and their protection is important and worthy of attention. In general, any conservation activity takes place when the object or place is valuable and at risk, and therefore decisions about treatment, intervention, and use are based on this value. With the industrialization of countries in the current century and changes in societies, many old industrial complexes in cities have lost their use and remained unused. Reusing these works and preserving their social and cultural values requires serious studies. Revival and appropriate change of use of these works can be a way to preserve the continuity of the values of this group of structures which can be done according to their cultural and architectural characteristics. Today, many developed countries have turned these works into residential-office or exhibition-cultural spaces with various uses of industrial complexes. The legacy of the industrialization culture of countries is one of the most significant works in civilizations. These works have various features in the structure that show themselves along with technological growth in different countries. These works indicate the entry of industry into societies and their preservation and revival is a matter of concern. The purpose of this study is to identify the effective components in the preservation and rehabilitation of industrial heritage structures and explain the conceptual model of integrated protection in this area. The research method is descriptive-analytical and documentary studies and reading laws and charters in the field of protection and industrial heritage have been used. Findings indicate that components such as historical value, aesthetic value, social value and economic value in the field of value protection and physical body characteristics, technological characteristics and environmental context in the field of physical-functional protection are effective criteria in preservation and rehabilitation that knowing them in conservation and rehabilitation processes can provide integrated protection in this area. Therefore, when interventions in industrial heritage are made according to the values in interaction with the environmental context and technological and physical characteristics, the best approach to preserve and revitalize industrial heritage over time will be. 57 70 2023/04/172023/06/112023/05/152023/09/142023/12/20 1402/9/29 2024/05/72024/05/132024/02/262024/05/82024/06/16 1403/3/27 مریم شیروانی maryam Shirvani دانشگاه هنر شیراز Iran m_shirvani@shirazartu.ac.ir مهشید بارانی Mahshid Barani دانشگاه هنر شیراز Iran m_barani@shirazartu.ac.ir Industrial Heritage Conservation of value conservation of structure Rehabilitation میراث صنعتی حفاظت ارزشی حفاظت کالبدی احیا *احمدی، حسین و وطندوست، رسول و مریم شیروانی (1395)، خوانش فرآیند ادراک و ادراک و زیبایی در نظرگاه مخاطبان آثار هنری بر اساس مقایسه و تحلیل آرا فلاسفه اسلامی و غربی، نشریه هنرهای زیبا هنرهای تجسمی 21(4): 13-20.##*امین پور، احمد و محسن عباسی هرفته(1390)، اصل حداقل مداخله، چالش پیش رو مداخلات حفاظتی در میراث فرهنگی، کشف و تبیین کاستی ها و نواقص اصل مذکور با رویکرد نظری به ارا موجود در این حوزه، دوفصلنامه علمی پژوهشی مرمت آثار و بافت تاریخی فرهنگی (1): 68-75##*آیینه چی، شهرزاد (1393)، حفاظت از میراث صنعتی تاریخی ایران و تبیین استراتژی های مداخله (مطالعه موردی: آسیابهای آبی شوشتر)، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در نگاهداشت انرژی. تهران.##*بمانیان، محمدرضا (1385)، عوامل موثر بر شکل گیری معماری و شهرسازی در دوره پهلوی اول، هنر و معماری 1 (1): 1-8.##*بیرو، آلن (1376)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، انتشارات کیهان، چاپ سوم ##*پانتم، هیلری (1385)، دوگانگی واقعیت/ ارزش، ترجمه فریدون فاطمی، تهران، نشر مرکز##*پهلوان زاده، لیلا (1393)، کارخانه های مرمت شده ایران و جهان، میراث معماری صنعتی معاصر ایران. چاپ اول. اصفهان: معمارخانه باغ نظر.##*حجت، مهدی (1380)، میراث فرهنگی در ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.##*حناچی، پیروز (1393)، تجربه ای در استفاده مجدد از میراث صنعتی، نشریه صناعت، پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی: 7-8.##* حیدری، شاهین و حناچی پیروز و سارا تیمورتاش (1398)، تغییر کاربری تطبیقی میراث صنعتی، رویکردی بر اساس بازیافت انرژی. صفه 9 (1): 46- 53.##*شیروانی، مریم و حسین احمدی و رسول وطندوست (1395)، بازشناسی ارزش و عوامل تاثیرگذار در دگرگونی دیدگاه های ارزشی در حفاظت از میراث فرهنگی در قرن حاضر، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی 21(4): 39-50##*شیروانی، مریم (1400)، حفاظت از آثار تاریخی در دنیای مدرن، شیراز: کتیبه نوین.##*فالسر، میشل (1392)، میراث صنعتی در فهرست میراث جهانی به انضمام منشور میراث صنعتی نیژنی تاگیل و اصول دوبلین 2011. ترجمه علیرضا قاضی مقدم و مهشید مداحی. چاپ اول. تهران: پایور.##*فرح بخش، حسین و پیروز حناچی (1394)، تحلیل تاثیر راه آهن به عنوان میراث صنعتی در ایران، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی 20(4): 33-44##*فیلدن، برنارد ام. یوکا یوکیلتو (1382)، رهنمودهای مدیریت برای محوطه های میراث جهانی، ترجمه سوسن چراغچی، انتشارات میراث فرهنگی.##*قاضی مقدم، علیرضا و مهشید مداحی (1392)، محوطه های تاریخی صنعتی به مثابه موزه های علوم و فناوری، مجموعه مقالات همایش ملی روز جهانی محوطه های تاریخی. تبریز. ##*قنبری، امیر علی (1397). میراث صنعتی در منظر شهر تاریخی: نقش کارخانه قند در منظر شهر تاریخی ورامین. نشریه علمی منظر. دوره 10 (43) : 26-33. ##*کوثری، مسعود (1386)، درک آثار هنری در جامعه. اولین هم اندیشی جامعه شناسی هنر، گردآورنده سیروس یگانه. تهران: فرهنگستان##*مظاهریان، حامد و شاه تیموری، یلدا (1391)، رویکردهای جهانی به حضور ساختارهای جدید در زمینه تاریخی (بررسی نظریه ها و توافق نامه ها)، نقش جهان 2 (1): 7-18.##*مهدوی نژاد، محمد جواد (1393)، حکمت معماری اسلامی- جستجو در ژرف ساخت های معنوی معماری اسلامی ایران، نشریه هنرهای زیبا (19): 57-66.##*مونیوث وینیاث، سالوادور (1389)، نگره نگاهداشت معاصر، ترجمه فرهنگ مظفر، فاطمه مهدی زاده، حمید فرهمند بروجنی، انتشارات گلدسته، ##*یوکیلتو، یوکا (1387)، تاریخ حفاظت معماری، ترجمه محمد حسن طالبیان و خشایار بهاری. چاپ اول. تهران: روزنه.##*Casanelles, u & Longunov, E, (2003), The Nizhny Tagil Charter of the Industrial Heritage, TICCH, Russia, Moscow.##*Cho, M., & Shin, S. (2014). Conservation or Economization? Industrial heritage conservation in Incheon, Korea. Habitat international, 41: 69- 76.##*Choi, A,. W. Ritchie, B., Papandrea, & Bennett, J. (2010). Economic valuation of cultural heritage sites: A choice modeling approach. Tourism management 31, 213-220. ##*Clark, K. (2000). From regulation to participation: cultural heritage, sustainable development and citizenship in forward planning: The function of cultural heritage in changing Europe. ##* ICOMOS & TICCH (2011). Joint ICOMOS – TICCH principals for the conservation of Industrial heritage sites, structures, Areas and Landscapes – the Dublin principles. ##* Jie, G., (2009), The Protection and Renewal of Industrial Heritage from a Landscape Archers Perspective. Master thesis, Blekinge Industrial Instituted of Technology, Sweden. ##*Jianguo, W., & Nan, J. (2007). Conservation and adaptive- reuse of historical industrial building in China in the past- industrial era. Frontiers of Architecture and civil Engineering in China, Truism management, 1 (4): 474-480.##*Jokileheto, J.(2006). World Heritage: Defining the Outstanding Universal Value. City & Time, 2 (2): 1-7.##* Jokileheto, J. (1995). The Debate of Authenticity, ICCROM News Letter, XXI, 6-8.##* Leus, M, & Wouters, I. (2009). Unloved industrial Heritages as a motor for urban regeneration. ICOMOS conservation of 20 the century heritage conference. Sydney: Kelly, I.##* Longston C, & Shen, L. (2007). Applications of the adaptive reuse potential model in Hong Kong: A case study of Lui Sheng Chun. Strategy Prop Manage, 11 (4), 193-207.##*Loures, L (2008). Industrial Heritage: the past in the future of the city. WSEAS Transactions on Environment and development, 4 (8), 687-696.##*Landorf, C. (2010). Sustainable Industrial Heritage Management, A New Theorical Model: Australia ICOMOS Annual Conference.##*Mason, Randall, David Myers, Marta Delatorre. (2002). Port Arthur historic site management Authority a case study written by Getty Conservation Institute, Los Angles.##* Mitchell, Norman, 2008, Considering the Authenticity of Cultural Landscape, Association for Preservation Technology International, 25-32.##*Munos vinos, S. (2005). contemporary theory of conservation, first published. Elsevier Butterworth Heinemann, Oxford London. ##* Nare Charter (1994), Nara Conference on Authenticity. ##*Nunta, J., & Sahachaisaeree, N. (2010). Determinant of cultural heritage on the spatial setting of cultural landscape: A case study on the northern region of Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 5(2): 1241–1245##*Platt, N., Desei, V., & Asvanun, A. (1995). Bringing conservation philosophy in to practice, the future of Asias past, preservation of the architectural heritage of Asia, summery of an international conference in Tailand.##*Shehata W, Moustafa Y., sheriff, L., & Botros A. (2015). Towards the comprehensive and systematic assessment of the adaptive reuse of Islamic architectural heritage in Cairo: A conceptual framework. cultural heritage manages sustain Dev. 5 (1), 14-29.##*Song, Z. (2007). Conservation and Adaptive reuse of Industrial heritage in Shanghai, Frontiers of Architecture and civil Engineering in China, 1 (4): 481-490.##*Sykora M, Holicky M, & Markova, J. (2010). Advanced assessment of industrial heritage buildings for sustainable cities development. CESB 10 conference, Prague.##* Taipei Declaration for the Asian industrial heritage (2012). TICCIH Press, Taiwan, Taipei.##* The Burra Charter. (1981-2002), (The Australia ICOMOS charter for Places of cultural significance), peter Marquis. Kyle. ##* The Dublin principles. (2011). joint ICOMOS – TICCH principles for the conservation of industrial heritage sites, structures, Areas and Landscape.##* The Aten charter (1931), principles for the conservation of historical monuments, Greece.##*UNESCO. (2011). Records of the General Conference (36th session) Paris 2011.##* Veniz charter (1964), principles for the conservation of historical Buildings. Italy. ##*Vestheim, G., Fitz, S., & Foot, M.J. (2001). Group report: Values and the artifact. In Rational Decision Making in the Preservation of cultural property (N. S. Baer and F. Snickars, eds) pp, 211-222.##*Wang, F & Prominski, M (2015), Urbanization and Locality: Strengthening Identity and Sustainability by Site- specific planning and design, springer science+ business media, Singapore.##* Xu, Y & Cao, T, (2012), Cultural Industrialization: A Value Realizing Path for Industrial Heritage Cross- Cultural Communication, Vol 8, No 6, Pp 104-107.##* Yang, E & Chan, E. (2012), Implementation challenges to the adaptive reuse of heritage buildings: towards the goals of sustainable, low carbon cities. Habitat int 36(3): 352-361.##*Yanbin, Y, (2014), Towards the Methodology for the Reuse of Industrial Heritage in China, Doctoral thesis, Poly technic University of Torino, Torino, Italy.##*Yang, h., (2013), A Study on Preservation Restoration and Reuse of the Industrial Heritage in Taiwan: The Case of Taichung Creative Cultural Park, Taipei.##*احمدی، حسین و وطندوست، رسول و مریم شیروانی (1395)، خوانش فرآیند ادراک و ادراک و زیبایی در نظرگاه مخاطبان آثار هنری بر اساس مقایسه و تحلیل آرا فلاسفه اسلامی و غربی، نشریه هنرهای زیبا هنرهای تجسمی 21(4): 13-20.##*امین پور، احمد و محسن عباسی هرفته(1390)، اصل حداقل مداخله، چالش پیش رو مداخلات حفاظتی در میراث فرهنگی، کشف و تبیین کاستی ها و نواقص اصل مذکور با رویکرد نظری به ارا موجود در این حوزه، دوفصلنامه علمی پژوهشی مرمت آثار و بافت تاریخی فرهنگی (1): 68-75##*آیینه چی، شهرزاد (1393)، حفاظت از میراث صنعتی تاریخی ایران و تبیین استراتژی های مداخله (مطالعه موردی: آسیابهای آبی شوشتر)، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در نگاهداشت انرژی. تهران.##*بمانیان، محمدرضا (1385)، عوامل موثر بر شکل گیری معماری و شهرسازی در دوره پهلوی اول، هنر و معماری 1 (1): 1-8.##*بیرو، آلن (1376)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، انتشارات کیهان، چاپ سوم ##*پانتم، هیلری (1385)، دوگانگی واقعیت/ ارزش، ترجمه فریدون فاطمی، تهران، نشر مرکز##*پهلوان زاده، لیلا (1393)، کارخانه های مرمت شده ایران و جهان، میراث معماری صنعتی معاصر ایران. چاپ اول. اصفهان: معمارخانه باغ نظر.##*حجت، مهدی (1380)، میراث فرهنگی در ایران، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.##*حناچی، پیروز (1393)، تجربه ای در استفاده مجدد از میراث صنعتی، نشریه صناعت، پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی: 7-8.##* حیدری، شاهین و حناچی پیروز و سارا تیمورتاش (1398)، تغییر کاربری تطبیقی میراث صنعتی، رویکردی بر اساس بازیافت انرژی. صفه 9 (1): 46- 53.##*شیروانی، مریم و حسین احمدی و رسول وطندوست (1395)، بازشناسی ارزش و عوامل تاثیرگذار در دگرگونی دیدگاه های ارزشی در حفاظت از میراث فرهنگی در قرن حاضر، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی 21(4): 39-50##*شیروانی، مریم (1400)، حفاظت از آثار تاریخی در دنیای مدرن، شیراز: کتیبه نوین.##*فالسر، میشل (1392)، میراث صنعتی در فهرست میراث جهانی به انضمام منشور میراث صنعتی نیژنی تاگیل و اصول دوبلین 2011. ترجمه علیرضا قاضی مقدم و مهشید مداحی. چاپ اول. تهران: پایور.##*فرح بخش، حسین و پیروز حناچی (1394)، تحلیل تاثیر راه آهن به عنوان میراث صنعتی در ایران، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی 20(4): 33-44##*فیلدن، برنارد ام. یوکا یوکیلتو (1382)، رهنمودهای مدیریت برای محوطه های میراث جهانی، ترجمه سوسن چراغچی، انتشارات میراث فرهنگی.##*قاضی مقدم، علیرضا و مهشید مداحی (1392)، محوطه های تاریخی صنعتی به مثابه موزه های علوم و فناوری، مجموعه مقالات همایش ملی روز جهانی محوطه های تاریخی. تبریز. ##*قنبری، امیر علی (1397). میراث صنعتی در منظر شهر تاریخی: نقش کارخانه قند در منظر شهر تاریخی ورامین. نشریه علمی منظر. دوره 10 (43) : 26-33. ##*کوثری، مسعود (1386)، درک آثار هنری در جامعه. اولین هم اندیشی جامعه شناسی هنر، گردآورنده سیروس یگانه. تهران: فرهنگستان##*مظاهریان، حامد و شاه تیموری، یلدا (1391)، رویکردهای جهانی به حضور ساختارهای جدید در زمینه تاریخی (بررسی نظریه ها و توافق نامه ها)، نقش جهان 2 (1): 7-18.##*مهدوی نژاد، محمد جواد (1393)، حکمت معماری اسلامی- جستجو در ژرف ساخت های معنوی معماری اسلامی ایران، نشریه هنرهای زیبا (19): 57-66.##*مونیوث وینیاث، سالوادور (1389)، نگره نگاهداشت معاصر، ترجمه فرهنگ مظفر، فاطمه مهدی زاده، حمید فرهمند بروجنی، انتشارات گلدسته، ##*یوکیلتو، یوکا (1387)، تاریخ حفاظت معماری، ترجمه محمد حسن طالبیان و خشایار بهاری. چاپ اول. تهران: روزنه.##*Casanelles, u & Longunov, E, (2003), The Nizhny Tagil Charter of the Industrial Heritage, TICCH, Russia, Moscow.##*Cho, M., & Shin, S. (2014). Conservation or Economization? Industrial heritage conservation in Incheon, Korea. Habitat international, 41: 69- 76.##*Choi, A,. W. Ritchie, B., Papandrea, & Bennett, J. (2010). Economic valuation of cultural heritage sites: A choice modeling approach. Tourism management 31, 213-220. ##*Clark, K. (2000). From regulation to participation: cultural heritage, sustainable development and citizenship in forward planning: The function of cultural heritage in changing Europe. ##* ICOMOS & TICCH (2011). Joint ICOMOS – TICCH principals for the conservation of Industrial heritage sites, structures, Areas and Landscapes – the Dublin principles. ##* Jie, G., (2009), The Protection and Renewal of Industrial Heritage from a Landscape Archers Perspective. Master thesis, Blekinge Industrial Instituted of Technology, Sweden. ##*Jianguo, W., & Nan, J. (2007). Conservation and adaptive- reuse of historical industrial building in China in the past- industrial era. Frontiers of Architecture and civil Engineering in China, Truism management, 1 (4): 474-480.##*Jokileheto, J.(2006). World Heritage: Defining the Outstanding Universal Value. City & Time, 2 (2): 1-7.##* Jokileheto, J. (1995). The Debate of Authenticity, ICCROM News Letter, XXI, 6-8.##* Leus, M, & Wouters, I. (2009). Unloved industrial Heritages as a motor for urban regeneration. ICOMOS conservation of 20 the century heritage conference. Sydney: Kelly, I.##* Longston C, & Shen, L. (2007). Applications of the adaptive reuse potential model in Hong Kong: A case study of Lui Sheng Chun. Strategy Prop Manage, 11 (4), 193-207.##*Loures, L (2008). Industrial Heritage: the past in the future of the city. WSEAS Transactions on Environment and development, 4 (8), 687-696.##*Landorf, C. (2010). Sustainable Industrial Heritage Management, A New Theorical Model: Australia ICOMOS Annual Conference.##*Mason, Randall, David Myers, Marta Delatorre. (2002). Port Arthur historic site management Authority a case study written by Getty Conservation Institute, Los Angles.##* Mitchell, Norman, 2008, Considering the Authenticity of Cultural Landscape, Association for Preservation Technology International, 25-32.##*Munos vinos, S. (2005). contemporary theory of conservation, first published. Elsevier Butterworth Heinemann, Oxford London. ##* Nare Charter (1994), Nara Conference on Authenticity. ##*Nunta, J., & Sahachaisaeree, N. (2010). Determinant of cultural heritage on the spatial setting of cultural landscape: A case study on the northern region of Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 5(2): 1241–1245##*Platt, N., Desei, V., & Asvanun, A. (1995). Bringing conservation philosophy in to practice, the future of Asias past, preservation of the architectural heritage of Asia, summery of an international conference in Tailand.##*Shehata W, Moustafa Y., sheriff, L., & Botros A. (2015). Towards the comprehensive and systematic assessment of the adaptive reuse of Islamic architectural heritage in Cairo: A conceptual framework. cultural heritage manages sustain Dev. 5 (1), 14-29.##*Song, Z. (2007). Conservation and Adaptive reuse of Industrial heritage in Shanghai, Frontiers of Architecture and civil Engineering in China, 1 (4): 481-490.##*Sykora M, Holicky M, & Markova, J. (2010). Advanced assessment of industrial heritage buildings for sustainable cities development. CESB 10 conference, Prague.##* Taipei Declaration for the Asian industrial heritage (2012). TICCIH Press, Taiwan, Taipei.##* The Burra Charter. (1981-2002), (The Australia ICOMOS charter for Places of cultural significance), peter Marquis. Kyle. ##* The Dublin principles. (2011). joint ICOMOS – TICCH principles for the conservation of industrial heritage sites, structures, Areas and Landscape.##* The Aten charter (1931), principles for the conservation of historical monuments, Greece.##*UNESCO. (2011). Records of the General Conference (36th session) Paris 2011.##* Veniz charter (1964), principles for the conservation of historical Buildings. Italy. ##*Vestheim, G., Fitz, S., & Foot, M.J. (2001). Group report: Values and the artifact. In Rational Decision Making in the Preservation of cultural property (N. S. Baer and F. Snickars, eds) pp, 211-222.##*Wang, F & Prominski, M (2015), Urbanization and Locality: Strengthening Identity and Sustainability by Site- specific planning and design, springer science+ business media, Singapore.##* Xu, Y & Cao, T, (2012), Cultural Industrialization: A Value Realizing Path for Industrial Heritage Cross- Cultural Communication, Vol 8, No 6, Pp 104-107.##* Yang, E & Chan, E. (2012), Implementation challenges to the adaptive reuse of heritage buildings: towards the goals of sustainable, low carbon cities. Habitat int 36(3): 352-361.##*Yanbin, Y, (2014), Towards the Methodology for the Reuse of Industrial Heritage in China, Doctoral thesis, Poly technic University of Torino, Torino, Italy.##*Yang, h., (2013), A Study on Preservation Restoration and Reuse of the Industrial Heritage in Taiwan: The Case of Taichung Creative Cultural Park, Taipei. ##

مطالعه CFD تاثیر فرم ساختمان بر کاهش ورود آلاینده های ترافیکی و افزایش سرعت تهویه درون ساختمان در بافت خطی شهری CFD study of the effect of building form on reducing the traffic pollutants and increasing the ventilation velocity inside the building in the urban slabbed context 1 1 یکی ازمهم ترین عوامل تاثیرگذار بر آلودگی هوا در شهرها، آلودگی ناشی از ترافیک شهری است. این در حالی است که تاثیر ذرات معلق ناشی از ترافیک بر کیفیت هوای داخلی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. از سویی مورفولوژی ساختمانها تاثیر زیادی بر الگوی توزیع آلایندهها در یک بافت شهری دارد. بر همین اساس در این پژوهش به نقش مورفولوژی ساختمانها در یک بافت شهری بر نحوه توزیع آلاینده های ناشی از ترافیک در فضای داخلی ساختمان پرداخته میشود. فرایند پژوهش به این صورت انجام گرفت که در ابتدا با استفاده از نرم افزار grasshopper و پلاگین wasp، و با کمک الگوریتم Aggregation، 100 نمونه فرم تولید شد که از میان آن ها 3 فرم اصلی که با فرم های ساختمانی موجود در بافت شهری منطقه یک شهر شیراز همخوانی داشتند انتخاب شد. سپس با چرخش هریک از فرم ها در چهار جهت به طور کلی 12 نمونه بافت شهری تولید شد. یک ساختمان در مرکز هرکدام از نمونههای موردی به عنوان ساختمان هدف انتخاب و کیفیت هوا شامل سرعت هوا و غلظت آلایندهها درون آن مورد سنجش قرار گرفت. در این تحقیق نمونه ها با استفاده از دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) شبیه سازی شدند. جریان ثابت سه بعدی ( steady 3dimentional flow) با استفاده از مدل آشفتگی SST-Kω جهت شبیه سازی نمونهها استفاده شد که به صورت عددی بر اساس معادلات رینولدز میانگین ناویر استوکس (RANS) حل شده است. نرم افزار CFD مورد استفاده در این تحقیق در مقایسه با آزمایشات تونل باد، اعتبارسنجی شد که نتایج قابل قبولی به همراه داشت. نتایج نشان داد که فرم ساختمانهای موجود در بافت تاثیر قابل توجهی بر کیفیت هوای درون ساختمانها دارد. همچنین بر اساس نتایج روش تصمیم گیری چند معیاره تاپسیس، بهترین و بدترین الگوی فرمی ساختمان به ترتیب مربوط به فرم L و فرم پلکانی شکل است. 2 One of the most important factors affecting air pollution in cities is the pollution caused by urban traffic. Therefore, concern about human health against pollutants in the air has become a crisis in the lives of citizens. The effect of the emission of suspended particles caused by traffic on air quality in urban canyons has been investigated in various researches. Meanwhile, the impact of this issue on indoor air quality has been less investigated. On the other hand, the morphology of buildings has a great impact on the distribution pattern of pollutants in an urban context. In recent years, the role of building morphology on the spread of pollution in urban research and environmental design has received less attention. Accordingly, in this research, the role of the morphology of buildings in an urban context on the distribution of pollutants caused by traffic in the building interior is discussed. Therefore, the form of buildings in an urban context is considered as an independent variable and indoor air quality with two sub-variables of air velocity and pollutant concentration as a dependent variable. The research process is carried out in such a way that at first, by using grasshopper software, wasp plugin, and with the help of Aggregation algorithm, 100 form samples were produced, among which 6 main forms, similar to existing building forms in the urban context of district 1 of the Shiraz city was selected. Then, by rotating each of the forms in four directions, a total of 12 cases of urban context were produced. A building in the center of each urban context was selected as the target building and air quality including air velocity and concentration of pollutants was measured inside it. In this research, the cases were simulated using Computational Fluid Dynamics (CFD). Steady 3-dimensional flow was used to simulate the cases using the SST-Kω turbulence model, which was numerically solved based on the Reynolds Averaged Navier-Stokes (RANS) equations. The CFD software used in this research was validated in comparison with wind tunnel tests, which yielded acceptable results. The results showed that the form of the buildings in the context has a significant effect on the air quality (effect of velocity and pollutant concentration) inside the buildings. Also, based on the results of the TOPSIS multi-criteria decision-making method, the best and the worst building form are related to the L-form and the step-shaped form, respectively. The results of this research suggest design solutions for architects and urban designers to improve the ventilation quality of buildings. 71 88 2023/04/172023/06/112023/05/152023/09/142023/12/202023/05/18 1402/2/28 2024/05/72024/05/132024/02/262024/05/82024/06/162024/06/16 1403/3/27 مژگان کمالی mozhgan kamali دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج Iran mozhgan_ka19@yahoo.com علی اکبر حیدری Ali akbar Heidari دانشگاه یاسوج Iran Aliakbarheidari.iust@gmail.com یعقوب پیوسته گر yaghowb peyvastehgar دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج Iran peyvastehgar@gmail.com Building form air quality air pollution air velocity Computational Fluid Dynamics (CFD) فرم ساختمان کیفیت هوا آلودگی هوا سرعت هوا دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) Agarwal, N., Meena, C. S., Raj, B. P., Saini, L., Kumar, A., Gopalakrishnan, N., Kumar, A., Balam, N. B., Alam, T., Kapoor, N. R., & Aggarwal, V. (2021). Indoor air quality improvement in COVID-19 pandemic: Review. Sustainable Cities and Society, 70, 102942. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102942##Allegrini, J., Dorer, V., & Carmeliet, J. (2012). Influence of the urban microclimate in street canyons on the energy demand for space cooling and heating of buildings. Energy and Buildings, 55, 823–832. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2012.10.013##Alwetaishi, M., & Gadi, M. (2021). New and innovative wind catcher designs to improve indoor air quality in buildings. Energy and Built Environment, 2(4), 337–344. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbenv.2020.06.009##An, K., Wong, S.-M., & Fung, J. C.-H. (2019). Exploration of sustainable building morphologies for effective passive pollutant dispersion within compact urban environments. Building and Environment, 148, 508–523. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.11.030##Badach, J., Voordeckers, D., Nyka, L., & Van Acker, M. (2020). A framework for Air Quality Management Zones - Useful GIS-based tool for urban planning: Case studies in Antwerp and Gdańsk. Building and Environment, 174, 106743. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.106743##Bai, Y., Dong, Y., Wang, W., Pan, D., Xu, Y., Zhong, Y., Chen, B., Chen, G., Wu, G., Wu, L., Wang, X., & Hang, J. (2023). Air pollutant dispersion in street canyons based on an outdoor scale model and machine learning. Urban Climate, 47, 101381. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.uclim.2022.101381##Cárdenas Rodríguez, M., Dupont-Courtade, L., & Oueslati, W. (2016). Air pollution and urban structure linkages: Evidence from European cities. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 53, 1–9. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.07.190##Ewing, R., & Rong, F. (2008). The Impact of Urban Form on US Residential Energy Use. Housing Policy Debate - HOUS POLICY DEBATE, 19, 1–30. https://doi.org/10.1080/10511482.2008.9521624##Fan, M., Chau, C. K., Chan, E. H. W., & Jia, J. (2017). A decision support tool for evaluating the air quality and wind comfort induced by different opening configurations for buildings in canyons. Science of The Total Environment, 574, 569–582. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.09.083##Fenger, J. (1999). Urban air quality. Atmospheric Environment, 33(29), 4877–4900. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S1352-2310(99)00290-3##Franke, J., Hellsten, A., Schlünzen, H., & Carissimo, B. (2011). The COST 732 Best Practice Guideline for CFD simulation of flows in the urban environment: A summary. International Journal of Environment and Pollution, 44, 419–427. https://doi.org/10.1504/IJEP.2011.038443##Hanine, M., Boutkhoum, O., Tikniouine, A., & Agouti, T. (2016). Application of an integrated multi-criteria decision making AHP-TOPSIS methodology for ETL software selection. SpringerPlus, 5(1), 263. https://doi.org/10.1186/s40064-016-1888-z##He, B.-J., Ding, L., & Prasad, D. (2019). Enhancing urban ventilation performance through the development of precinct ventilation zones: A case study based on the Greater Sydney, Australia. Sustainable Cities and Society, 47, 101472. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101472##Huang, Y., He, W., & Kim, C.-N. (2015). Impacts of shape and height of upstream roof on airflow and pollutant dispersion inside an urban street canyon. Environmental Science and Pollution Research, 22(3), 2117–2137. https://doi.org/10.1007/s11356-014-3422-6##Javanroodi, K., Mahdavinejad, M., & Nik, V. M. (2018). Impacts of urban morphology on reducing cooling load and increasing ventilation potential in hot-arid climate. Applied Energy, 231, 714–746. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2018.09.116##Kairies-Alvarado, D., Muñoz-Sanguinetti, C., & Martínez-Rocamora, A. (2021). Contribution of energy efficiency standards to life-cycle carbon footprint reduction in public buildings in Chile. Energy and Buildings, 236, 110797. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.110797##Kheirbek, I., Haney, J., Douglas, S., Ito, K., & Matte, T. (2016). The contribution of motor vehicle emissions to ambient fine particulate matter public health impacts in New York City: a health burden assessment. Environmental Health, 15(1), 89.##Kianmehr, A., & Bahrainy, H. (2016). The Effect of Wind Direction and Speed on Ventilation and Pollutant Concentrations in Street Canyons. Environmental Sciences, 14(2), 97–108. https://envs.sbu.ac.ir/article_97719_en.html##Kim, C., Choi, D., Lee, Y. G., & Kim, K. (2021). Diagnosis of indoor air contaminants in a daycare center using a long-term monitoring. Building and Environment, 204, 108124. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108124##Landofaryan. (2011). Shiraz. Landofaryan.tripod.com##Landsberg, H. E. (1981). The urban climate. Academic press.##Liu, M., Chen, H., Wei, D., Wu, Y., & Li, C. (2021). Nonlinear relationship between urban form and street-level PM2.5 and CO based on mobile measurements and gradient boosting decision tree models. Building and Environment, 205, 108265. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108265##Lu, K.-F., & Peng, Z.-R. (2023). Impacts of viaduct and geometry configurations on the distribution of traffic-related particulate matter in urban street canyon. Science of The Total Environment, 858, 159902. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.159902##MacNaughton, P., Melly, S., Vallarino, J., Adamkiewicz, G., & Spengler, J. D. (2014). Impact of bicycle route type on exposure to traffic-related air pollution. The Science of the Total Environment, 490, 37–43. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2014.04.111##Mohammadi, H. (2011). Urban Meteorology. Tehran Press, University of Tehran. [In Persian].##Ng, W.-Y., & Chau, C.-K. (2014). A modeling investigation of the impact of street and building configurations on personal air pollutant exposure in isolated deep urban canyons. Science of The Total Environment, 468–469, 429–448. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2013.08.077##Nguyen, V. T., Nguyen, C., & Nguyen, J. (2019). Numerical Simulation of Turbulent Flow and Pollutant Dispersion in Urban Street Canyons. Atmosphere, 10, 683. https://doi.org/10.3390/atmos10110683##Niachou, K., Hassid, S., Santamouris, M., & Livada, I. (2008). Experimental performance investigation of natural, mechanical and hybrid ventilation in urban environment. Building and Environment, 43(8), 1373–1382. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2007.01.046##Niu, H., Wang, B., Liu, B., Liu, Y., Liu, J., & Wang, Z. (2018). Numerical simulations of the effect of building configurations and wind direction on fine particulate matters dispersion in a street canyon. Environmental Fluid Mechanics, 18(4), 829–847. https://doi.org/10.1007/s10652-017-9563-7##Park, S.-K., Kim, S.-D., & Lee, H. (2004). Dispersion characteristics of vehicle emission in an urban street canyon. The Science of the Total Environment, 323(1–3), 263–271. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2003.09.032##PlumeLabs. (2022). Air quality in Shiraz. Air.Plumelabs. https://air.plumelabs.com/air-quality-in-Shiraz-tV9?utm_source=accuweather&utm_medium=current_aq_widget&utm_campaign=#ae16##Raaschou-Nielsen, O., Sorensen, M., Ketzel, M., Hertel, O., Loft, S., Tjonneland, A., Overvad, K., & Andersen, Z. (2013). Long-term exposure to traffic-related air pollution and diabetes-associated mortality: a cohort study. Diabetologia, 56(1), 36–46.##Ramponi, R, & Blocken, B. (2012). CFD simulation of cross-ventilation flow for different isolated building configurations: Validation with wind tunnel measurements and analysis of physical and numerical diffusion effects. Journal of Wind Engineering and Industrial Aerodynamics, 104–106, 408–418. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jweia.2012.02.005##Ramponi, Rubina, Blocken, B., de Coo, L. B., & Janssen, W. D. (2015). CFD simulation of outdoor ventilation of generic urban configurations with different urban densities and equal and unequal street widths. Building and Environment, 92, 152–166. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.04.018##Salimi Sobhan, M., & Mansuri, B. (2020). Assessment of Healthy city indicators by using fuzzy TOPSIS, Case study: Ten districts of city Shiraz. Geographical Sciences, 16(32).##SCI. (2022). Statistical Center of Iran.##Sharifi, M. (2009). Investigation of air pollution caused by passenger terminal in the surrounding urban context. University of Tehran. [In Persian].##Shiraz municipality. (n.d.). Shiraz districts plan. https://renovation.shiraz.ir/Modules/ShowFramework.aspx?FrameworkPageType=SEC&RelFacilityId=156&BlockId=38&ContentId=4809##Tan, G., & Glicksman, L. (2005). Application of integrating multi-zone model with CFD simulation to natural ventilation prediction. Energy and Buildings - ENERG BLDG, 37, 1049–1057. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2004.12.009##Tao, Y., Yan, Y., Fang, X., Zhang, H., Tu, J., & Shi, L. (2022). Solar-assisted naturally ventilated double skin façade for buildings: Room impacts and indoor air quality. Building and Environment, 216, 109002. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109002##Tominaga, Y., Mochida, A., Yoshie, R., Kataoka, H., Nozu, T., Yoshikawa, M., & Shirasawa, T. (2008). AIJ guidelines for practical applications of CFD to pedestrian wind environment around buildings. Journal of Wind Engineering and Industrial Aerodynamics, 96(10), 1749–1761. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jweia.2008.02.058##Tutiempo Network, S. L. (2021). https://en.tutiempo.net/climate/ws-408210.html.##Vardoulakis, S., Fisher, B. E. A., Pericleous, K., & Gonzalez-Flesca, N. (2003). Modelling air quality in street canyons: a review. Atmospheric Environment, 37(2), 155–182. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S1352-2310(02)00857-9##Wong, P. P. Y., Lai, P.-C., Allen, R., Cheng, W., Lee, M., Tsui, A., Tang, R., Thach, T.-Q., Tian, L., Brauer, M., & Barratt, B. (2019). Vertical monitoring of traffic-related air pollution (TRAP) in urban street canyons of Hong Kong. The Science of the Total Environment, 670, 696–703.##https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.03.224##Wu, Y., & Chen, H. (2023). The diffusion of traffic pollutants in different residential blocks based on spatial morphological clustering. Building and Environment, 228, 109860. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109860##Xie, X., Huang, Z., & Wang, J. (2005). Impact of building configuration on air quality in street canyon. Atmospheric Environment, 39(25), 4519–4530. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2005.03.043##Yuan, C., Ng, E., & Norford, L. K. (2014). Improving air quality in high-density cities by understanding the relationship between air pollutant dispersion and urban morphologies. Building and Environment, 71, 245–258. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2013.10.008##Zheng, T., Li, B., Li, X.-B., Wang, Z., Li, S.-Y., & Peng, Z.-R. (2021). Vertical and horizontal distributions of traffic-related pollutants beside an urban arterial road based on unmanned aerial vehicle observations. Building and Environment, 187, 107401. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.107401##Zhu, L., Ranasinghe, D., Chamecki, M., Brown, M. J., & Paulson, S. E. (2021). Clean air in cities: Impact of the layout of buildings in urban areas on pedestrian exposure to ultrafine particles from traffic. Atmospheric Environment, 252, 118267. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2021.118267##Agarwal, N., Meena, C. S., Raj, B. P., Saini, L., Kumar, A., Gopalakrishnan, N., Kumar, A., Balam, N. B., Alam, T., Kapoor, N. R., & Aggarwal, V. (2021). Indoor air quality improvement in COVID-19 pandemic: Review. Sustainable Cities and Society, 70, 102942. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102942##Allegrini, J., Dorer, V., & Carmeliet, J. (2012). Influence of the urban microclimate in street canyons on the energy demand for space cooling and heating of buildings. Energy and Buildings, 55, 823–832. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2012.10.013##Alwetaishi, M., & Gadi, M. (2021). New and innovative wind catcher designs to improve indoor air quality in buildings. Energy and Built Environment, 2(4), 337–344. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbenv.2020.06.009##An, K., Wong, S.-M., & Fung, J. C.-H. (2019). Exploration of sustainable building morphologies for effective passive pollutant dispersion within compact urban environments. Building and Environment, 148, 508–523. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.11.030##Badach, J., Voordeckers, D., Nyka, L., & Van Acker, M. (2020). A framework for Air Quality Management Zones - Useful GIS-based tool for urban planning: Case studies in Antwerp and Gdańsk. Building and Environment, 174, 106743. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.106743##Bai, Y., Dong, Y., Wang, W., Pan, D., Xu, Y., Zhong, Y., Chen, B., Chen, G., Wu, G., Wu, L., Wang, X., & Hang, J. (2023). Air pollutant dispersion in street canyons based on an outdoor scale model and machine learning. Urban Climate, 47, 101381. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.uclim.2022.101381##Cárdenas Rodríguez, M., Dupont-Courtade, L., & Oueslati, W. (2016). Air pollution and urban structure linkages: Evidence from European cities. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 53, 1–9. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.07.190##Ewing, R., & Rong, F. (2008). The Impact of Urban Form on US Residential Energy Use. Housing Policy Debate - HOUS POLICY DEBATE, 19, 1–30. https://doi.org/10.1080/10511482.2008.9521624##Fan, M., Chau, C. K., Chan, E. H. W., & Jia, J. (2017). A decision support tool for evaluating the air quality and wind comfort induced by different opening configurations for buildings in canyons. Science of The Total Environment, 574, 569–582. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.09.083##Fenger, J. (1999). Urban air quality. Atmospheric Environment, 33(29), 4877–4900. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S1352-2310(99)00290-3##Franke, J., Hellsten, A., Schlünzen, H., & Carissimo, B. (2011). The COST 732 Best Practice Guideline for CFD simulation of flows in the urban environment: A summary. International Journal of Environment and Pollution, 44, 419–427. https://doi.org/10.1504/IJEP.2011.038443##Hanine, M., Boutkhoum, O., Tikniouine, A., & Agouti, T. (2016). Application of an integrated multi-criteria decision making AHP-TOPSIS methodology for ETL software selection. SpringerPlus, 5(1), 263. https://doi.org/10.1186/s40064-016-1888-z##He, B.-J., Ding, L., & Prasad, D. (2019). Enhancing urban ventilation performance through the development of precinct ventilation zones: A case study based on the Greater Sydney, Australia. Sustainable Cities and Society, 47, 101472. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101472##Huang, Y., He, W., & Kim, C.-N. (2015). Impacts of shape and height of upstream roof on airflow and pollutant dispersion inside an urban street canyon. Environmental Science and Pollution Research, 22(3), 2117–2137. https://doi.org/10.1007/s11356-014-3422-6##Javanroodi, K., Mahdavinejad, M., & Nik, V. M. (2018). Impacts of urban morphology on reducing cooling load and increasing ventilation potential in hot-arid climate. Applied Energy, 231, 714–746. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2018.09.116##Kairies-Alvarado, D., Muñoz-Sanguinetti, C., & Martínez-Rocamora, A. (2021). Contribution of energy efficiency standards to life-cycle carbon footprint reduction in public buildings in Chile. Energy and Buildings, 236, 110797. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.110797##Kheirbek, I., Haney, J., Douglas, S., Ito, K., & Matte, T. (2016). The contribution of motor vehicle emissions to ambient fine particulate matter public health impacts in New York City: a health burden assessment. Environmental Health, 15(1), 89.##Kianmehr, A., & Bahrainy, H. (2016). The Effect of Wind Direction and Speed on Ventilation and Pollutant Concentrations in Street Canyons. Environmental Sciences, 14(2), 97–108. https://envs.sbu.ac.ir/article_97719_en.html##Kim, C., Choi, D., Lee, Y. G., & Kim, K. (2021). Diagnosis of indoor air contaminants in a daycare center using a long-term monitoring. Building and Environment, 204, 108124. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108124##Landofaryan. (2011). Shiraz. Landofaryan.tripod.com##Landsberg, H. E. (1981). The urban climate. Academic press.##Liu, M., Chen, H., Wei, D., Wu, Y., & Li, C. (2021). Nonlinear relationship between urban form and street-level PM2.5 and CO based on mobile measurements and gradient boosting decision tree models. Building and Environment, 205, 108265. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108265##Lu, K.-F., & Peng, Z.-R. (2023). Impacts of viaduct and geometry configurations on the distribution of traffic-related particulate matter in urban street canyon. Science of The Total Environment, 858, 159902. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.159902##MacNaughton, P., Melly, S., Vallarino, J., Adamkiewicz, G., & Spengler, J. D. (2014). Impact of bicycle route type on exposure to traffic-related air pollution. The Science of the Total Environment, 490, 37–43. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2014.04.111##Mohammadi, H. (2011). Urban Meteorology. Tehran Press, University of Tehran. [In Persian].##Ng, W.-Y., & Chau, C.-K. (2014). A modeling investigation of the impact of street and building configurations on personal air pollutant exposure in isolated deep urban canyons. Science of The Total Environment, 468–469, 429–448. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2013.08.077##Nguyen, V. T., Nguyen, C., & Nguyen, J. (2019). Numerical Simulation of Turbulent Flow and Pollutant Dispersion in Urban Street Canyons. Atmosphere, 10, 683. https://doi.org/10.3390/atmos10110683##Niachou, K., Hassid, S., Santamouris, M., & Livada, I. (2008). Experimental performance investigation of natural, mechanical and hybrid ventilation in urban environment. Building and Environment, 43(8), 1373–1382. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2007.01.046##Niu, H., Wang, B., Liu, B., Liu, Y., Liu, J., & Wang, Z. (2018). Numerical simulations of the effect of building configurations and wind direction on fine particulate matters dispersion in a street canyon. Environmental Fluid Mechanics, 18(4), 829–847. https://doi.org/10.1007/s10652-017-9563-7##Park, S.-K., Kim, S.-D., & Lee, H. (2004). Dispersion characteristics of vehicle emission in an urban street canyon. The Science of the Total Environment, 323(1–3), 263–271. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2003.09.032##PlumeLabs. (2022). Air quality in Shiraz. Air.Plumelabs. https://air.plumelabs.com/air-quality-in-Shiraz-tV9?utm_source=accuweather&utm_medium=current_aq_widget&utm_campaign=#ae16##Raaschou-Nielsen, O., Sorensen, M., Ketzel, M., Hertel, O., Loft, S., Tjonneland, A., Overvad, K., & Andersen, Z. (2013). Long-term exposure to traffic-related air pollution and diabetes-associated mortality: a cohort study. Diabetologia, 56(1), 36–46.##Ramponi, R, & Blocken, B. (2012). CFD simulation of cross-ventilation flow for different isolated building configurations: Validation with wind tunnel measurements and analysis of physical and numerical diffusion effects. Journal of Wind Engineering and Industrial Aerodynamics, 104–106, 408–418. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jweia.2012.02.005##Ramponi, Rubina, Blocken, B., de Coo, L. B., & Janssen, W. D. (2015). CFD simulation of outdoor ventilation of generic urban configurations with different urban densities and equal and unequal street widths. Building and Environment, 92, 152–166. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2015.04.018##Salimi Sobhan, M., & Mansuri, B. (2020). Assessment of Healthy city indicators by using fuzzy TOPSIS, Case study: Ten districts of city Shiraz. Geographical Sciences, 16(32).##SCI. (2022). Statistical Center of Iran.##Sharifi, M. (2009). Investigation of air pollution caused by passenger terminal in the surrounding urban context. University of Tehran. [In Persian].##Shiraz municipality. (n.d.). Shiraz districts plan. https://renovation.shiraz.ir/Modules/ShowFramework.aspx?FrameworkPageType=SEC&RelFacilityId=156&BlockId=38&ContentId=4809##Tan, G., & Glicksman, L. (2005). Application of integrating multi-zone model with CFD simulation to natural ventilation prediction. Energy and Buildings - ENERG BLDG, 37, 1049–1057. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2004.12.009##Tao, Y., Yan, Y., Fang, X., Zhang, H., Tu, J., & Shi, L. (2022). Solar-assisted naturally ventilated double skin façade for buildings: Room impacts and indoor air quality. Building and Environment, 216, 109002. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109002##Tominaga, Y., Mochida, A., Yoshie, R., Kataoka, H., Nozu, T., Yoshikawa, M., & Shirasawa, T. (2008). AIJ guidelines for practical applications of CFD to pedestrian wind environment around buildings. Journal of Wind Engineering and Industrial Aerodynamics, 96(10), 1749–1761. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jweia.2008.02.058##Tutiempo Network, S. L. (2021). https://en.tutiempo.net/climate/ws-408210.html.##Vardoulakis, S., Fisher, B. E. A., Pericleous, K., & Gonzalez-Flesca, N. (2003). Modelling air quality in street canyons: a review. Atmospheric Environment, 37(2), 155–182. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S1352-2310(02)00857-9##Wong, P. P. Y., Lai, P.-C., Allen, R., Cheng, W., Lee, M., Tsui, A., Tang, R., Thach, T.-Q., Tian, L., Brauer, M., & Barratt, B. (2019). Vertical monitoring of traffic-related air pollution (TRAP) in urban street canyons of Hong Kong. The Science of the Total Environment, 670, 696–703.##https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.03.224##Wu, Y., & Chen, H. (2023). The diffusion of traffic pollutants in different residential blocks based on spatial morphological clustering. Building and Environment, 228, 109860. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109860##Xie, X., Huang, Z., & Wang, J. (2005). Impact of building configuration on air quality in street canyon. Atmospheric Environment, 39(25), 4519–4530. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2005.03.043##Yuan, C., Ng, E., & Norford, L. K. (2014). Improving air quality in high-density cities by understanding the relationship between air pollutant dispersion and urban morphologies. Building and Environment, 71, 245–258. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2013.10.008##Zheng, T., Li, B., Li, X.-B., Wang, Z., Li, S.-Y., & Peng, Z.-R. (2021). Vertical and horizontal distributions of traffic-related pollutants beside an urban arterial road based on unmanned aerial vehicle observations. Building and Environment, 187, 107401. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.107401##Zhu, L., Ranasinghe, D., Chamecki, M., Brown, M. J., & Paulson, S. E. (2021). Clean air in cities: Impact of the layout of buildings in urban areas on pedestrian exposure to ultrafine particles from traffic. Atmospheric Environment, 252, 118267. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2021.118267 ##

شیوه انتظام ساختار فضایی ورودی مساجد شیراز در دوره قاجار The Order of the Mosques Entrance Spatial Structure in Shiraz in the Qajar period 1 1 فضاهای مذهبی به خصوص مساجد در دوره اسلامی از اهمیت بسزایی برخوردارند. فضاهای ورودی به عنوان اولین جزء میتوانند نشانگر مفاهیم و ارزشهای معماری آن فضا باشند، لذا ورودی ها به لحاظ داشتن نقش کالبدی، کارکردی و انتقال دهنده مفاهیم و معانی حایز اهمیت هستند. این دیدگاه که اعتقادات و ارزشهای حاکم بر جامعه، به بروز نوآوریهایی در معماری منجرمیشود، بیش از همه در نظام کالبدی و فضایی مساجد مجال بروز یافته است که یکی از مهمترین اجزا آنها ورودی می باشد. پرسش پژوهش حاضر چگونگی قرارگیری محل، شکل و مسیر ورودیها و چگونگی ارتباط ورودیها با مکان و موقعیت آنها است. این پژوهش درپی یافتن نحوه انتظام ورودی مساجد، براساس تفاوتهای کالبدی، مسیر و جهت ورودی در دوره قاجاریه در شهرشیراز می باشد. ورودی این مساجد در طول تاریخ دچار دگرگونیهای فراوانی شده است که با توجه به در دسترس نبودن اطلاعات، ملاک بررسی، وضعیت کنونی آنهاست. روش تحقیق این پژوهش توصیفی_ تحلیلی است که به تحلیل فضاهای طراحی شده برای ورودیها مساجد قاجار شیراز پرداخته شده است. این مقاله ابتدا به مطالعه و بررسی شکلگیری ورودی در این مساجد پرداخته و سپس با برداشت میدانی و استفاده از نقشههای موجود، ورودی مساجد قاجار شیراز را از دیدگاههای اجزای تشکیل دهنده، محور ورودی، نحوه ورود، تزیینات ورودی، تناسبات نما، تناسبات پلان، الگوی ورودی و محل قرارگیری ورودی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است و در نهایت به دسته بندی ساختاری – فضایی آنها پرداخته است. 2 Religious spaces, especially mosques, were of great importance in the Islamic era. The entrance space, which is the first element to enter, can have a physical and functional role and convey meanings. The view that the beliefs and values of the society result in architectural innovations is most commonly found in the physical and spatial system of mosques. The present study aimed at the typology of mosque entrance based on the physical differences, path, and direction of the entrance. However, the mosques entrance has undergone many changes over the course of history, which is the criterion for examining the current conditions of the mosques due to the lack of information. The research is a descriptive-analytical study, i.e. the analysis of the spaces designed for the entrance of the Qajar mosques in Shiraz. The paper first focuses on the development of entrance from the beginning, and then describes the entrance space, role, and components in the mosques. In this section, all the mosques in Shiraz constructed in the Qajar period are studied, and their physical characteristics and components are reported in few tables. Finally, the characteristics of all the Shiraz mosques in the Qajar period are mentioned according to field research and available maps. By examining all the remaining mosques, it is possible to categorize their entrances in terms of the entrance components, axis, entry, decorations, façade and plan ratios, entrance pattern, and entrance location. 89 104 2023/04/172023/06/112023/05/152023/09/142023/12/202023/05/182022/09/18 1401/6/27 2024/05/72024/05/132024/02/262024/05/82024/06/162024/06/162024/06/5 1403/3/16 ملیحه تقی پور malihe taghipour دانشگاه آزاد شیراز Iran Malihe_taghipour@yahoo.com سعیده عسکرزاده saeedeh askarzadeh دانشگاه آزاد شیراز Iran Alae_ask@yahoo.com entrance Qajar period shiraz Mosque فضای ورودی اجزای ورودی ترکیب کالبدی مساجد قاجار شیراز. احمدی، عباسعلی (1392). مطالعه تطبیقی -تحلیلی مسجد جامع گز به استناد نو یافته‌های مرمتی. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، شماره4، 38.##بورکهارت، تیتوس (1376). هنر مقدس، اصول و روشها. ترجمه جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.##حمزه‌نژاد، مهدی. نقره‌کار، عبدالحمید و خراسانی‌مقدم، صبا (1392). گونه‌شناسی مفهومی ورودی مساجد در ایران با استفاده ازمفاهیم قدسی. فصلنامه علمی- پژوهشی معماری اسلامی. شماره 1، 90-91.##توکلیان، زهرا و بهمنی کازرونی، سارا. (1394). بررسی چگونگی انتظام شبستان در مساجد تاریخی شیراز. فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های معماری اسلامی. شماره 8، 90-95.##خسروجردی، نرجس و محمودی، مسعود (1393). مسجد و باززنده‌سازی معانی، مفاهیم و نمادهای ایرانی اسلامی، نهمین سمپوزیوم پیشرفت‌های علوم و تکنولوژیک مشهد.##دوستی‌مطلق، پیوند (1388). بررسی تاریخچه ورودی. مجله آرمان‌شهر. شماره 2، 92-95.##رمضان‌جماعت، مینا و ‌نیستانی، جواد (1389). جلوه‌های سنت و تجدد درفضاهای ورودی خانه‌های تهران دوره قاجار. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی. شماره 44، 66.##سلطان‌زاده، حسین (1377). فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.##شایسته‌فر، مهناز (1387). معماری مساجد و مصلاها حفظ ارزش‌های معماری اسلامی و ایرانی و به کارگیری آن در تکنولوژی مدرن. کتاب ماه هنر. شماره 124، 37.##طبسی، محسن و فاضل‌نسب، فهیمه (1391). بازشناسی نقش و تأثیر جریان‌های فکری عصر صفوی در شکل‌گیری ورودی مساجد مکتب اصفهان. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی. شماره 3، 82.##علی‌الحسابی، مهران و قربانی، ابوالفضل (1393). بررسی ویژگی‌های فضای ورودی به عنوان مفصل و حریم بصری در عرصه‌های عمومی مجاور؛ نمونه موردی: بندر لافت، فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی. شماره 5، 88-89.##کاظمی، سید محمد و کلانتری خلیل آباد، حسین (1390). ابزارهای پیام‌رسانی معنوی در معماری مسجد با تأکید بر نقش ایدئولوژی اسلامی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 6، 42.##کمالی، محمدرضا (1388). بررسی معماری دوره‌ی قاجار، دو فصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی. شماره4، 47-49.##کمالی سروستانی، کوروش (1384). مساجد تاریخی شیراز. تهران: دانشنامه فارس، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری فارس.##محمدی، رضا و رجبی، محمد علی (1388). بررسی کتیبه‌های سردر ورودی منازل تهران از دوره قاجار تا کنون، فصلنامه علمی پژوهشی نگره، شماره 15، 27.##معماریان، غلامحسین (1387). معماری ایران. تهران: سروش دانش.##معماریان، غلامحسین و طبرسا، محمدعلی (1391). گونه و گونه‌شناسی معماری، نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 6، 107-111.##مهدوی‌نژاد، محمدجواد. قاسم‌پورآبادی، محمدحسین و محمدلوی شبستری، آیسا (1391). گونه‌شناسی مسجد- مدرسه‌های دوره قاجار، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 11.##Nurul Athiqah Baharudin & Alice Sabrina Ismail. (2014). Communal Mosques: Design functionality towards the development of sustainability for community. AicQoL 2014 Kota Kinabalu AMER International Conference on Quality of Life The Pacific Sutera Hotel. Sutera Harbour. Kota Kinabalu. Sabah. Malaysia.##R. Othman, Z.J.Zainal-Abidin (2011). The Importance of Islamic Art in Mosque Interior. The 2nd International Building Control Conference 2011.##Tayyab Ahmad. Muhammad Jamaluddin Thaheem. Amad Anwar & Zia ud Din (2016). Implications of stereotype mosque architecture on sustainability. International Conference on Sustainable Design, Engineering and Construction.##http://www.farschto.ir <access times: 1.4.2016>##احمدی، عباسعلی (1392). مطالعه تطبیقی -تحلیلی مسجد جامع گز به استناد نو یافته‌های مرمتی. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، شماره4، 38.##بورکهارت، تیتوس (1376). هنر مقدس، اصول و روشها. ترجمه جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.##حمزه‌نژاد، مهدی. نقره‌کار، عبدالحمید و خراسانی‌مقدم، صبا (1392). گونه‌شناسی مفهومی ورودی مساجد در ایران با استفاده ازمفاهیم قدسی. فصلنامه علمی- پژوهشی معماری اسلامی. شماره 1، 90-91.##توکلیان، زهرا و بهمنی کازرونی، سارا. (1394). بررسی چگونگی انتظام شبستان در مساجد تاریخی شیراز. فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش‌های معماری اسلامی. شماره 8، 90-95.##خسروجردی، نرجس و محمودی، مسعود (1393). مسجد و باززنده‌سازی معانی، مفاهیم و نمادهای ایرانی اسلامی، نهمین سمپوزیوم پیشرفت‌های علوم و تکنولوژیک مشهد.##دوستی‌مطلق، پیوند (1388). بررسی تاریخچه ورودی. مجله آرمان‌شهر. شماره 2، 92-95.##رمضان‌جماعت، مینا و ‌نیستانی، جواد (1389). جلوه‌های سنت و تجدد درفضاهای ورودی خانه‌های تهران دوره قاجار. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی. شماره 44، 66.##سلطان‌زاده، حسین (1377). فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.##شایسته‌فر، مهناز (1387). معماری مساجد و مصلاها حفظ ارزش‌های معماری اسلامی و ایرانی و به کارگیری آن در تکنولوژی مدرن. کتاب ماه هنر. شماره 124، 37.##طبسی، محسن و فاضل‌نسب، فهیمه (1391). بازشناسی نقش و تأثیر جریان‌های فکری عصر صفوی در شکل‌گیری ورودی مساجد مکتب اصفهان. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی. شماره 3، 82.##علی‌الحسابی، مهران و قربانی، ابوالفضل (1393). بررسی ویژگی‌های فضای ورودی به عنوان مفصل و حریم بصری در عرصه‌های عمومی مجاور؛ نمونه موردی: بندر لافت، فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی. شماره 5، 88-89.##کاظمی، سید محمد و کلانتری خلیل آباد، حسین (1390). ابزارهای پیام‌رسانی معنوی در معماری مسجد با تأکید بر نقش ایدئولوژی اسلامی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 6، 42.##کمالی، محمدرضا (1388). بررسی معماری دوره‌ی قاجار، دو فصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی. شماره4، 47-49.##کمالی سروستانی، کوروش (1384). مساجد تاریخی شیراز. تهران: دانشنامه فارس، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری فارس.##محمدی، رضا و رجبی، محمد علی (1388). بررسی کتیبه‌های سردر ورودی منازل تهران از دوره قاجار تا کنون، فصلنامه علمی پژوهشی نگره، شماره 15، 27.##معماریان، غلامحسین (1387). معماری ایران. تهران: سروش دانش.##معماریان، غلامحسین و طبرسا، محمدعلی (1391). گونه و گونه‌شناسی معماری، نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 6، 107-111.##مهدوی‌نژاد، محمدجواد. قاسم‌پورآبادی، محمدحسین و محمدلوی شبستری، آیسا (1391). گونه‌شناسی مسجد- مدرسه‌های دوره قاجار، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 11.##Nurul Athiqah Baharudin & Alice Sabrina Ismail. (2014). Communal Mosques: Design functionality towards the development of sustainability for community. AicQoL 2014 Kota Kinabalu AMER International Conference on Quality of Life The Pacific Sutera Hotel. Sutera Harbour. Kota Kinabalu. Sabah. Malaysia.##R. Othman, Z.J.Zainal-Abidin (2011). The Importance of Islamic Art in Mosque Interior. The 2nd International Building Control Conference 2011.##Tayyab Ahmad. Muhammad Jamaluddin Thaheem. Amad Anwar & Zia ud Din (2016). Implications of stereotype mosque architecture on sustainability. International Conference on Sustainable Design, Engineering and Construction.##http://www.farschto.ir <access times: 1.4.2016> ##

عمارت مصطفی قلی‌خان فراش‌باشی Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi mansion 1 1 عمارت مصطفی قلی‌خان فراش‌باشی که امروزه به نام خانه‌شیران شناخته می‌شود، در محله درب کوشک اصفهان قرار دارد. این عمارت در دهه اول حکومت ظل‌السلطان (1253-1263ش/1875-1884م) در اصفهان ساخته شده و بانی آن مصطفی قلی‌خان فراش‌باشی، یکی از صاحب‌منصبان دارالسلطنه اصفهان در اواسط دوره قاجار است. معرفی مصطفی قلی‌خان فراش‌باشی، بانی عمارت و بررسی معماری و ویژگی‌های بارز عمارت هدف پژوهش زیر است. روش تحقیق، تحلیل تاریخی و محتوایی داده‌های پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی و بر اساس اسناد، نسخه‌های خطی آرشیوی و گزارش‌ دولتی منتشرنشده، مصاحبه فعال و مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای است. بر اساس یافته‌های پژوهش مصطفی قلیخان، فراش‌باشی ظل‌السلطان در دارالسلطنه اصفهان، حاکم و مباشر حکومتی و مؤیدی حساب دیوانی برخی از ولایات تحت حکومت ظل‌السلطان بود. همچنین بر اساس اسناد و نسخه‌های خطی، او یکی از کارپردازان اجرایی ساخت، مرمت و بازسازی سربازخانه‌های اصفهان و مرمت و تعمیر برخی از بناهای تاریخی اصفهان در دوره طلایی حکومت ظل‌السلطان‌(1253تا1266ش/1875تا1888م) بود. مصطفی قلی‌خان در 1266ش/1888م به‌طور ناگهانی از منصب فراش‌باشی و حکومت عراق عزل گردید و اموال و املاکش ضبط شد. عمارت فراش‌باشی یکی از املاکی است که ظل‌السلطان پس از مرگ مصطفی قلی‌خان مصادره کرد. این عمارت در یک اشکوب بنا شده و دارای دو حیاط، تالارهای نه‌دری، پنج‌دری، اتاق‌های گوشواره و ارسی است. با توجه به تاریخ سردر و گستردگی تأسیساتی که باید عمارت فراش‌باشی ظل‌السلطان داشته باشد، به نظر می‌رسد عمارت از جبهه شرقی، غربی و فضای حیاط دوم کوچک شده و درب اصلی آن در کوچه گردو نرسیده به مسجد ذکرالله قرار داشته است. ویژگی‌های بارز عمارت کنونی فراش‌باشی، ایوان سرتاسری، تالار نه‌دری و حمام است. 2 The mansion of Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi, which is known today as Khaneh-ye Shiran, is located in the Darb-e Koushk neighborhood of Isfahan. This mansion was built in the first decade of Zell-e Soltān's rule(1884-1875) in Isfahan and had unique features in authentic Iranian native architecture. The purpose of this research is to introduce Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi as the founder of the building and to examine its architecture and distinctive features. The research method is the historical and content analysis of research data with a descriptive and analytical approach based on documents, archival manuscripts and unpublished government reports, active interviews, and field and library studies. According to the findings of the research, Mostafā Qoli Khān, as Farrāshbāshi of Zell-e Soltān in Dār al-Saltaneh of Isfahan, was the ruler and official of the government and the approver of the civil accounts of some provinces under the rule of Zell-e Soltān. Also, he was one of the executive workers for the construction, restoration, and reconstruction of Isfahan barracks and the restoration and repair of some historical buildings of Isfahan during the golden period of Zell-e Soltān's rule (1874 to 1887) based on documents and manuscripts. In 1888, Mostafā Qoli Khān was suddenly removed from the position of Farrāshbāshi and the government of Iraq, and his properties were confiscated. Farrāshbāshi Mansion is one of the properties that Zell-e Soltān confiscated after the death of Mostafā Qoli Khān. The Farrāshbāshi mansion was built on a floor with two courtyards, nine-door, five-door halls, Gushvāreh, and sash rooms. According to the history of the main entrance and the extent of the facilities that the Farrāshbāshi Zell-e Soltān mansion should have, it seems that the mansion has benediction from the east, west and the second courtyard area, and its main door was located in Kucheh-ye Gerdu before Zikr Allāh Mosque. The salient features of the current mansion are Farrāshbāshi, an all-around porch, two nine-door halls, and a bathroom. 105 127 2023/04/172023/06/112023/05/152023/09/142023/12/202023/05/182022/09/182023/06/18 1402/3/28 2024/05/72024/05/132024/02/262024/05/82024/06/162024/06/162024/06/52024/04/28 1403/2/9 سمیه بختیاری Somayeh Bakhtiaari Iran sbakhtiari88@gmail.com Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi: mansion of Farrāshbāshi: Zell-e Soltān: Khaneh-ye Shiran: Isfahan مصطفی قلی‌خان فراش‌باشی عمارت فراش‌باشی ظل‌السلطان خانه شیران اصفهان References##Books and Papers##Isfahan-e Asre Zel al-Sultan (Isfahan in the age of Zel al-Sultan), ed. Akbar Sharifzadeh and Alireza Niknejad, Tehran: Tarikh-e Iran, 1395 [2016].##Bakhtiari, Somayeh. Iraq (Region of Iran) under the rule of Mustafa Quli Khan (May 1887-January 1888). "Ganjine-ye Asnad 29, no. 2 (2019): 32-71.##Bakhtiari, Somayeh (2023) The rise and fall of the life of Mostafā Qoli Khān, Farrāshbāshi of Zell-e Soltān (1294-1309 AH/1877-1891 AD), British Journal of Middle Eastern Studies, DOI: 10.1080/13530194.2023.2295881##Bakhtiari Somayeh (2024) Zel al-Sultan Military Formations and Barracks in Isfahan, "Ganjine-ye Asnad", 33, no. 4.##Bakhtiari Somayeh (2024) Mostafā Qoli Khān, Farrāshbāshi of Zell-e Soltān in the mirror of documents and manuscripts, "Documentary and archival studies", 2 no. 1.##Bamdad, Mahdi. Sharh-e Hal-e Rejal-e Iran (Dictionary of National Biography of Iran 1700-1960), vol. 4, Tehran: Zavvar, 1357 [1979].##Curzon, George Nathaniel. Persia and the Persian Question, Translated by Gholam Ali Vahid Mazandarani, vol. 1-2, Tehran: Entesharat-e Elmi and Farhangi, 1380 [2001].##Jenab, Mir Sayyed Ali. Ehsaeiyeh Khaneh-ha va Mahallat-e Isfahan (Statistics of Houses and Neighborhoods of Isfahan). ed. Rezvan Pur-Assar. Isfahan: Isfahan Studies Center, 1393 [2014].##Khajeh Nuri, Hasan Ali. Shajareh-nameh Famil-e Khajeh Nuri, N.p, Anonymous, 1335 [1956]. ##Khaterat-e Hesam al-Dawleh Moazi (Najaf Quli known as Aqa Sardar). ed. Iraj Afshar. Tehran: Soraya, 1379 [2000].##Khaterat-e taj al-Saltaneh. ed. Mansureh Etehadiyeh and Sirus Saeedvandiyan, Tehran: Tarikh-e Iran, N.d.##Sa’adat Nuri, Hosayn. Zell-e Soltan. vol. 1. Tehran: Vahid, 1347 [1968]. ##Khaneh Tarikhiye Shiran dar Ma'raz-e Forosh, Mahnameh Danesh-nama, 13 (115-117), 41-44.##Rene d' Allemagne, Henry, A travelogue from Khorasan to Bakhtiari, Translated by Mohamadali Farahvashi, Tehran: Amirkabir, Tehran: Amirkabir, 1335 [1956].##Sanandaji, Mirza Shokrollah. Tohfeh-ye Naseri: Tarikh va Joqrafiyaye Kurdestan beh Inzemam-e Panj Maqaleh Darbareh-ye Qabayel-e Kurd. ed. Heshmatollah Tabibi. Tehran: Amirkabir, 1375 [1996].##Molk Ara, Abbas Mirza. Sharh-e Hal-e Abbas Mirza Molk Ara. Ed. Abdol Hosayn Navaii. Tehran: Babak, 1361 [1982].##Ghasemi Sichani. Maryam and Azadeh Hariri, Qajar houses of Isfahan, Isfahan: Khorasan Islamic Azad University and Bagh Nazar Architects.##Mardukh Kurdestani, Muhammad. Tarikh-e Kurd va Kurdestan, vol. 1, Sanandaj, Ghariqi, 1353 [1974].##Mahdavi, Mosleh al-din, Esfahan Dar al-elm Sharq, vol. 1, Isfahan: Sazman-e Farhangi va Tafrihi Shahrdari Esfahan, 1386 [2007].##Nazem al-Saltaneh Mafi, Hosayn Quli Khan. Khaterat va Asnad Hosayn Quli Khan Nazem al-Saltaneh Mafi. Ed. Masoumeh Mafi and Mansureh Etehadiyeh, vol. 1. Tehran: Tarikh-e Iran, 1362 [1983].##Hasegawa, Kumi. “The Nuri Family and the Province of Fars in the Early of the Qajar period,” Translated by Ichiro Ozawa and Omid Rezaei, Baharestan Message Journal (Majaleh Payam-e Baharestan), no. 17 (1391/2012), 519-543.##Hunarfar, Lotfollah. Isfahan, Tehran: Entesharat-e Elmi Farhangi, 1386 [2007].##Etemad al-Saltaneh, Muhammad Hasan Khan. Tarikh-e Montazem-e Naseri. ed. Muhammad Ismail Rezvani, vol. 3, Tehran: Donya-ye Ketab, 1367 [1992].##Jaberi Ansari, Hajji Mirza Hassan Khan. Tarikh-e Isfahan. ed. Jamshid Mazahiri. Isfahan: Mashal, 1378 [1999].##News papers##Iran Newspaper, no. 253, (11 Jumadi al-Awwal 1295 AH).##Farhang-e Esfahān, no. 129, (23 Muharram 1299 AH).##Farhang-e Esfahān, no. 130, (30 Muharram 1299 AH).##Farhang-e Esfahān, no. 199, (11 Jumadi al-Thani 1300 AH).##Farhang-e Esfahān, no. 286, (29 Safar 1302 AH).##Farhang-e Esfahān, no. 381, (29 Dhu al-Qadah 1303 AH)##Niyazmandi-haye Hamshahri, (8 Mehr 1383).##Unpublished Documents##Ketabkhaneh-ye Markazi-ye Shahrdari-ye Isfahan (Isfahan Municipality Central Library): 2048, 2542.##Report of the Administration of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism in Isfahan Province from Shiran House in 2009. Archive of Cultural Heritage Organization of Handicrafts and Tourism of Isfahan Province. ##Documents and plans of Sheeran House in Jan 2002, Archives of Cultural Heritage Organization of Handicrafts and Tourism of Isfahan Province. ##Seyyed Reza Khan's historical map of Isfahan in 1923, personal archive of Behrouz Noori Khajavi.##Unpublished Manuscripts##Ketabcheh Jam va Kharj Qaryeh Esfarjan (Booklet of Esfarjan Village Settlement). Ketabkhaneh, Muzeh va Markaz-e Asnad-e Majles-e Shoraye Islami (Library, Museum, and Document Center of Iran Parliament), (Kemām), Retrieval Number 10/29264.##Ketābcheh Makhārej-e Bannāii Sarbāzkhāneh va Sāyer-e Emārāt (Expenditure Booklet of Building Barracks and other Buildings), (Kemām), Retrieval Number 948.##Ketābcheh Mofāsā Hesāb-e Semirom, Najafābād va Gheyreh (Account Booklet of Simirum and Najafabad and other regions), (Kemām), Retrieval Number 10/1155.##Ketabcheh Tahqiqāt va Kosur-e Dehāt-e Makhrubeh-ye Iraq (Research Booklet of Fractions of Ruined Villages of Iraq), (Kemām), Retrieval Number 954.##Unpublished interviews##Abrishamkar, Mohamad. 1401. Farashbashi's house, Freelance Job (72 years old), The writer's interviewer, Telephone interview, Personal archive.##Abrishamkar, Mohamad. 1402. Farashbashi's house, Freelance Job (72 years old), The writer's interviewer, Abrishamkar family's house (The place of interview), Personal archive.##Abrishamkar, Mahmood. 1402. Farashbashi's house, Freelance Job (70 years old), The writer's interviewer, Abrishamkar family's house (The place of interview), Personal archive.##Abrishamkar, Masoud. 1402. Farashbashi's house, Freelance Job (67 years old), The writer's interviewer, Abrishamkar family's house (The place of interview), Personal archive.##Rezayatmand, Aghdas. 1402. Farashbashi's house, The Housekeeper (87 years old), The writer's interviewer, Abrishamkar family's house (The place of interview), Personal archive.##Zarei, Mahmood. 1399. Isfahan during the reign of Zel al-Sultan. Retired educationist and Isfahan expert (56 years old), The writer's interviewer, Naqsh-e Jahan square (The place of interview), Personal archive.##Sepehr Nouri, Parvin Dokht. 1396. The Family of Mustafa Qolikhan Farashbashi. Doctor (63 years old), The writer's interviewer, Khajavi Co (The place of interview), Personal archive.##Nouri Khajavi, Behrouz. 1396. The Family of Mustafa Qolikhan Farashbashi. Engineer (72 years old), The writer's interviewer, Khajavi Co (The place of interview), Personal archive.##Nouri Khajavi, Behrouz. 1400. The Family of Mustafa Qolikhan Farashbashi. Engineer (72 years old), The writer's interviewer, Telephone interview, Personal archive.##منابع##کتاب‌ها و مقالات فارسی##- اصفهان عصر ظل‌السلطان (1395). به کوشش اکبر شریف‌زاده و علیرضا نیک‌نژاد. تهران: تاریخ ایران.##- اعتماد‌السلطنه، محمد‌حسن خان (1367). تاریخ منتظم ناصری‌. محقق و مصحح محمداسماعیل رضوانی‌ ج3. تهران: دنیای کتاب‌.##- بامداد، مهدی (1357). شرح‌حال رجال ایران. ج 4. تهران: زوار.##- بختیاری، سمیه (1398). عراق در دوره حکومت مصطفی‌قلی خان فراش‌باشی. گنجینه اسناد دوره 29 (2). 32-71. ##- بختیاری، سمیه (1402). مصطفی‌قلی‌ خان فراش‌باشی در آیینه اسناد و نسخه‌های خطی، پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی، دوره 2 (1)، 5-28.##- بختیاری، سمیه (1402). تشکیلات نظامی و سربازخانه‌های ظل‌السلطان در اصفهان، گنجینه اسناد، دوره ۳۳ (4)، [زودآیند].##- جابری انصاری، حاج میرزا حسن‌خان (1378). تاریخ اصفهان. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل.##- جناب، میر سیدعلی (1393). احصائیه خانه‌ها و محلات اصفهان. مقدمه، تدوین و تصحیح رضوان پورعصار. اصفهان: مرکز اصفهان‌شناسی و خانه ملل.##- خاطرات تاج‌السلطنه (بی‌تا). به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. بی‌جا: تاریخ ایران.##- خاطرات حسام الدوله معزی (1379). گردآورنده ایرج افشار. تهران: ثریا.##- خانه تاریخی شیران در معرض فروش (1383). ماهنامه دانش‌نما، دوره 13 (115-117). 41-44. ##- خواجه‌نوری، حسن‌علی (1335). شجره‌نامۀ فامیل خواجه‌نوری. بی‌جا: بی‌نا.##- رونه دالمانی، هانری (1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری‌. ترجمه محمدعلی فره‌وشی‌. تهران: امیرکبیر.##- سعادت نوری، حسین (1347). ظلّ‌السلطان. ج۱. تهران: وحید.##- سنندجی، میرزا شکرالله (1375). تحفه ناصری: تاریخ و جغرافیای کردستان به انضمام پنج مقاله درباره قبایل کرد. تصحیح حشمت‌الله طبیبی. تهران: امیرکبیر. ##- شرح حال عباس میرزا ملک‌آراء (1361). به کوشش عبدالحسین نوائی. تهران: بابک.##- کرزن، جورج ناتانیل (1380). ایران و قضیه ایران. ترجمه غلام‌علی وحید مازندرانی‌. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. ##- قاسمی سیچانی، مریم و آزاده حریری. 1399. خانه‌های قاجاری اصفهان، اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان و معمارخانه باغ نظر.##- مردوخ کردستانی، محمد (بی‌تا). تاریخ کرد و کردستان. ج1. بی‌جا: بی‌نا. ##- مهدوی، مصلح‌الدین (1386). اصفهان دار العلم شرق. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری‌.##- نظام‌السلطنه مافی، حسین قلی‌خان (1362). خاطرات و اسناد حسین‌قلی‌خان نظام‌السلطنه مافی. محقق و مصحح معصومه مافی و دیگران. ج۱. تهران: تاریخ ایران. ##- هاسه گاوا، کومی (1391). خاندان نوری و ولایت فارس در ابتدای دوره قاجاریه. ترجمه ایچیرو ازاوا و امید رضایی. مجله پیام بهارستان 17. 519-543.##- هنرفر، لطف الله (1386). اصفهان. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی. ##نشریات##روزنامه‌ ایران، نمره253، 11 جمادی‌الاول1295ق##روزنامه فرهنگ اصفهان، نمره 286، 29 صفر 1302ق.##روزنامه فرهنگ اصفهان، نمره 129، 23 محرم 1299ق.##روزنامه فرهنگ اصفهان، نمره 130، 30 محرم 1299ق.##روزنامه فرهنگ اصفهان، نمره 199، 11 جمادی‌الاخری 1300ق.##روزنامه فرهنگ اصفهان، نمره 381، 29 دیقعده 1303ق.##روزنامه نیازمندیهای همشهری، هشتم مهرماه 1383.##اسناد و گزارش‌های دولتی منتشر نشده##کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان، شماره بازیابی ۲۵۴۲ و 2048.##گزارش اداره کل میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری استان اصفهان از خانه شیران 1388. آرشیو سازمان میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری استان اصفهان.##اسناد و پلان‌های خانه شیران در دی‌ماه 1381، آرشیو سازمان میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری استان اصفهان.##نقشه تاریخی اصفهان سیدرضاخان در 1302ش، آرشیو شخصی بهروز نوری خواجوی.##نسخه‌های خطی منتشر نشده##- نسخه خطی کتابچه جمع و خرج قریه اسفرجان، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، شماره بازیابی 1034س.##- نسخه خطی کتابچه مخارج بنایی سربازخانه و سایر عمارات، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، شماره بازیابی 948س.##- نسخه خطی کتابچه مفاصاحساب سمیرم، نجف‌آباد و غیره، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، شماره بازیابی 1155/10.##- نسخه خطی کتابچۀ تحقیقات و کسور دهات مخروبۀ عراق. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. شماره‌بازیابی س954.##مصاحبه‌های منتشر نشده##- ابریشم‌کار، محمد. 1401. خانه فراش‌باشی. شغل آزاد‌ (72‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. مصاحبه تلفنی. آرشیو شخصی.##- ابریشم‌کار، محمد. 1402. خانه فراش‌باشی. شغل آزاد‌ (72‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه منزل خانواده ابریشم‌کار. آرشیو شخصی.##- ابریشم‌کار، محمود. 1402. خانه فراش‌باشی. شغل آزاد‌ (70‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه منزل خانواده ابریشم‌کار. آرشیو شخصی.##- ابریشم‌کار، مسعود. 1402. خانه فراش‌باشی. شغل آزاد‌ (67‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه منزل خانواده ابریشم‌کار. آرشیو شخصی.##- رضایتمند، اقدس. 1402. خانه فراش‌باشی. خانه‌دار‌ (87‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه منزل خانواده ابریشم‌کار. آرشیو شخصی.##- زارعی، محمود. 1399. اصفهان در دوره حکومت ظل‌السلطان. بازنشسته آموزش‌وپرورش و اصفهان‌شناس‌ (56‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه میدان نقش‌جهان. آرشیو شخصی.##- سپهرنوری، پروین‌دخت. 1396. خاندان مصطفی‌قلی خان فراش‌باشی. پزشک‌ (63‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه شرکت خواجوی. آرشیو شخصی.##- نوری خواجوی، بهروز. 1396. خاندان مصطفی‌قلی خان فراش‌باشی. مهندس (72‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. محل مصاحبه شرکت خواجوی. آرشیو شخصی.##- نوری خواجوی، بهروز. 1400. خاندان مصطفی‌قلی خان فراش‌باشی. مهندس (72‌ساله). مصاحبه‌کننده نگارنده. مصاحبه تلفنی. آرشیو شخصی.##منابع لاتین##Bakhtiari Somayeh (2023) The rise and fall of the life of Mostafā Qoli Khān, Farrāshbāshi of Zell-e Soltān (1294-1309 AH/1877-1891 AD), British Journal of Middle Eastern Studies, DOI: 10.1080/13530194.2023.2295881 ##