طراحی و ترسیم خودکار پلان های معماری با ترکیب الگوریتم های تکاملی، یادگیری ماشین و مبتنی بر نمونه Automated design and drawing of architectural plans by combining evolutionary algorithms, machine learning and sample-based 1 1 اکنون ایجاد ادراک در نرم‌افزارهای رایانه‌ای از مهم‌ترین چالش‌های معماری دیجیتال است. چرا که نرم‌افزارهای رایانه‌ای از مهم‌ترین ادوات معماران و یا طراحان به شمار رفته و به‌صورت گسترده در زمینه طراحی پروژه‌ها، به کار گرفته می‌شوند. در طراحی به کمک نرم‌افزارهای دیجیتالی، رسیدن به طرح و چیدمان بهینه یکی از مراحل مهم و تأثیرگذار به شمار می‌رود. اما نرم‌افزارهای رایانه‌ای هیچ شهود ذاتی در مورد فرایند طراحی ندارند و این علت اصلی عدم واگذاری فرایندهای طراحی به رایانه‌ها است. ازاین‌رو هدف این پژوهش تبیین روشی محاسباتی مبتنی بر نمونه داده‌های کمی و کیفی برای ایجاد شهود نسبی در ماشین‌ها از طریق ترکیب الگوریتم‌های تکاملی و یادگیری ماشین است. روش پژوهش کمی و کیفی در بستر الگوریتم‌های ژنتیک (Genetics)، یادگیری ماشین (k-means clustering) و همچنین یادگیری مبتنی بر نمونه (instance based) است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد برخلاف روش‌های مبتنی بر ترکیب الگوریتم‌های ژنتیک و برنامه‌نویسی ژنتیک می‌توان با ترکیب سه الگوریتم ژنتیک، یادگیری ماشین و مبتنی علاوه بر ایجاد شهود نسبی در ماشین‌ها، دقت و سرعت تولید نقشه‌ها را افزایش داد. همچنین ویژگی دیگر روش پیشنهادی، نرخ یادگیری نزدیک به نود درصد در شناسایی و ارائه طرح‌ها است. البته تولید پلان توسط رایانه‌ها در گام‌های اولیه خود است و هنوز فرایند طولانی لازم دارد تا این گام توسط رایانه‌ها به طور کامل برداشته شود. 2 Now creating perception in computer software is one of the most important challenges of digital architecture. Because computer software is one of the most important tools of architects or designers and is widely used in project design. In designing with the help of digital software, reaching the optimal design and layout is one of the most important and influential steps. But computer software does not have any inherent intuition about the design process, and this is the main reason for not handing over design processes to computers. Therefore, the aim of this research is to explain a computational method based on quantitative and qualitative data samples to create relative intuition in machines through the combination of evolutionary algorithms and machine learning. The quantitative and qualitative research method is based on genetic algorithms, machine learning (k-means clustering), and instance-based learning. The results of this research show that unlike methods based on the combination of genetic algorithms and genetic programming, it is possible to increase the accuracy and speed of map production by combining three genetic algorithms, machine learning, and based on relative intuition in machines. Also, another feature of the proposed method is the learning rate of nearly ninety percent in identifying and presenting designs. Of course, the production of plans by computers is in its early stages and it still needs a long process for this step to be completely taken by computers. 1 18 2023/03/11 1401/12/20 2023/07/18 1402/4/27 رضا باباخانی reza babakhani دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران Iran babakhani247@yahoo.com آزاده شاهچراغی azadeh shahcheraghi دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران Iran a.sshahcheraghi@gmail.com حسین ذبیحی hossibn zabihi دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران Iran h.zabihi@yahoo.com Automatic plan generation genetic algorithm machine learning sample-based K-Means. تولید خودکار پلان الگوریتم ژنتیک یادگیری ماشین مبتنی برنمونه کی مینز. Michaleka, J. J. Choudhary, R. & Papalambrosa, P. Y. (2002). Architectural Layout Design Optimization. taylor and francis, Eng. Opt.,Vol. 34(5),pp. 46.##Levin, P. H. (2022). Use of graphs to decide the optimum layout of buildings, Building Research Station, 14.##Jun H. Jo, John S. Gero. (1998) Space layout planning using an evolutionary approach, Artificial Intelligence in Engineering, Volume 12, Issue 3, Pages 149-162.##Negroponte, N. 1969. "Toward a theory of architecture machines." Journal of Architectural Education 23. 2: 9-12. https://doi.org/10.1080/00472239.1969.11102296.##Nagy, D., D. Lau, J. Locke, J. Stoddart, L. Villaggi, R. Wang, D. Zhao and D. Benjamin. 2017. "Project discover: an application of generative design for architectural space planning. " ." Paper presented at the International Conference SIMAUD '17: Proceedings of the Symposium on Simulation for Architecture and Urban DesignMay 2017Article No.: 7Pages 1–8 https://doi.org/10.22360/simaud.2017.simaud.007.##Marler, R. and J. Arora. 2004. "Survey of multi-objective optimization methods for engineering. " Structural and Multidisciplinary Optimization 26: 369-395. https://doi.org/10.1007/S00158-003-0368-6.##Babakhani, R., A. Shahcheraghi, H. zabihi. 2022. "Explain the theoretical model of production and development of architectural plans in the interaction of machine learning algorithms and genetics". Journal of Environmental Science and Technology 24(3): 1-15.##https://doi.org/10.30495/jest.2022.58808.5295.##Murata, T. and H. Ishibuchi. 1995. "MOGA: multi-objective genetic algorithms. " Proceedings of 1995 IEEE International Conference on Evolutionary Computation the University of Western Australia, Perth, Western Australia, 29 November-1 December. https://doi.org/10.1109/ICEC.1995.489161.##Knecht, K. and R. König. 2010. "Generating Floor Plan Layouts with K-d Trees and Evolutionary Algorithms. " 13th Generative Art Conference, Italy, at Politecnico di Milano University, the 15-16-17 December. Corpus ID: 9145563.##Merrell, P., E. Schkufza and V. Koltun. 2010. "Computer-generated residential building layouts." ACM SIGGRAPH Asia .Association for Computing Machinery, New York ,NY, United States .papers Seoul South Korea December 15 – 18. https://doi.org/10.1145/1866158.1866203.##Harada, M., A. Witkin and D. Baraff. 1995. "Interactive physically-based manipulation of discrete/continuous models." Paper presented at the 22nd annual conference on Computer graphics and interactive techniquesSeptember, New York, NY, United States. 15 September. https://doi.org/10.1145/218380.218443.##Umetani, N., T. Igarashi and N. J. Mitra. 2012. "Guided exploration of physically valid shapes for furniture design." ACM Transactions on Graphics (TOG) 31: 1 - 11. https://doi.org/10.1145/2185520.2185582.##Michalek, J., R. Choudhary and P. Papalambros. 2002. "Architectural layout design optimization." Engineering Optimization 34: 461 - 484.https://doi.org/10.1080/03052150214016.##Verma, M. and M. K. Thakur. 2010. "Architectural space planning using Genetic Algorithms." Paper presented at the 2nd International Conference on Computer and Automation Engineering (ICCAE), Singapore, 26-28 February 2: 268-275. https://doi.org/10.1109/ICCAE.2010.5451497.##Xie, H., R. E. Beaty, S. Jahanikia, C. Geniesse, N. Sonalkar and M. Saggar. 2021. "Spontaneous and deliberate modes of creativity: Multitask eigen-connectivity analysis captures latent cognitive modes during creative thinking." NeuroImage Volume 243. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2021.118531.## Thakur, M. K., M. Kumari and M. Das. 20210. "Architectural layout planning using genetic algorithms." Paper presented at the 3rd International Conference on Computer Science and Information Technology, Chengdu, China, 09-11 July. 4: 5-11.https://doi.org/10.1109/ICCSIT.2010.5565165.##Jo, J. H. and J. S. Gero. 1998. "Space layout planning using an evolutionary approach." Artificial Intelligence in Engineering. 12(3): 149-162. https://doi.org/10.1016/S0954-1810%2897%2900037.##Rosenman, M. A. 1997. "The Generation of Form Using an Evolutionary Approach." Evolutionary Algorithms in Engineering Applications pp 69–85. https://doi.org/10.1007/978-3-662-03423-1_4.##Gero, J. S. and V. A. Kazakov. 1998. "Evolving design genes in space layout planning problems." Artificial Intelligence in Engineering 12 (3):, Pages 163-176. https://doi.org/10.1016/S0954-1810%2897%2900022-8.##Garza, A. G. De S. and M. L. Maher. 2000. "A Process Model for Evolutionary Design Case Adaptation." . Artificial Intelligence in Design pp 393–412. https://doi.org/10.1007/978-94-011-4154-3_20.##Calixto, V. and G. Celani. 2015. "A literature review for space planning optimization using an evolutionary algorithm approach: 1992-2014." Computer Science pp 662–671. https://doi.org/10.5151/DESPRO-SIGRADI2015-110166.##Katoch, S., S. S. Chauhan and V. Kumar. 2020. "A review on genetic algorithm: past, present, and future." Multimedia Tools and Applications 80: 8091 - 8126. https://doi.org/10.1007/s11042-020-10139-6##Doulgerakis, A. 2007. "Genetic Programming + Unfolding Embryology in Automated Layout Planning." Electronic Theses and Dissertations . Paper 84, University College London. http://discovery.ucl.ac.uk/4981/1/4981.##Flack, Robert W. J. and Brian J. Ross. 2011. "Evolution of Architectural Floor Plans." Paper presented Applications of Evolutionary Computation. EvoApplications, Springer, Berlin, Heidelberg ,27 April. https://doi.org/10.1007/978-3-642-20520-0_32##Rodrigues, E. 2014. "Automated Floor Plan Design: Generation, Simulation, and Optimization Submitted." Dissertations. Paper 297, University of Coimbra.##Chaillou, S. 2019. "AI + Architecture | Towards a New Approach." Electronic Theses. University of Harvard. https://www.academia.edu/39599650/AI_Architecture_Towards_a_New_Approach.##Nisztuk, M. and P. Myszkowski. 2019. "Tool for evolutionary aided architectural design. Hybrid Evolutionary Algorithm applied to Multi-Objective Automated Floor Plan Generation." Design - Generative systems 1 (23) :61–70.## https://doi.org/10.5151/PROCEEDINGS-ECAADESIGRADI2019_453.##Chang, K. H., C. Y. Cheng, J. Luo, Sh. Murata, M. Nourbakhsh and Y. Tsuji. 2021. "Building-GAN: Graph-Conditioned Architectural Volumetric Design Generation." Paper presented at the IEEE/CVF International Conference on Computer Vision (ICCV), Montreal, QC, Canada, 10-17 Oct. https://doi.org/10.1109/ICCV48922.2021.01174##Patil, A. G., M. Li, M. Fisher, M. Savva and H. Zhang. 2021. "LayoutGMN: Neural Graph Matching for Structural Layout Similarity." Paper presented at the IEEE/CVF International Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR), Nashville, TN, USA, 20-25 Jun. https://doi.org/10.1109/CVPR46437.2021.01090##Para, W., P. Guerrero, T. Kelly, L. Guibas and P. Wonka. 2021. "Generative Layout Modeling using Constraint Graphs." Paper presented at the IEEE/CVF International Conference on Computer Vision (ICCV), Montreal, QC, Canada, 10-17 October. https://doi.org/10.1109/ICCV48922.2021.00662##Huang, H-H., M-D. May, H-M. Huang and Y-W. Huang. 2010. "Multiple-floor facilities layout design."Paper presented at the IEEE International Conference on Service Operations and Logistics, and Informatics, QingDao, China,15-17 July. https://doi.org/10.1109/SOLI.2010.5551588.##Muhdi, R., A. Garrett, R. Agarwal, J. Davis, G. V. Dozier and D.A. Umphress. 2006. "The Application of Evolutionary Computation in Evacuation Planning." Paper presented at the IEEE Intelligent Transportation Systems Conference, Toronto, ON, Canada, 17-20 September. https://doi.org/10.1109/ITSC.2006.1706807.##Lee, J-Y., M-S. Kim and J. Lee. 2006. "Design of Fuzzy Controller for Car Parking Problem Using Evolutionary Multi-objective Optimization Approach." Paper presented at the IEEE International Symposium on Industrial Electronics, Toronto, ON, Canada, 09-13 July. https://doi.org/10.1109/ISIE.2006.295615##Schneider, S., J-R. Fischer and R. König. 2010. "Rethinking Automated Layout Design: Developing a Creative Evolutionary Design Method for the Layout Problems in Architecture and Urban Design." Design Computing and Cognition 10 : 367–386. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0510-4_20##Peng, C. 2001. Design through digital interaction: Computing communications and collaboration on design. U.K , Bristol.## Banerjee, A., J. C. Quiroz, and S. J. Louis. 2009. "Towards creative design using collaborative interactive genetic algorithms." Paper presented Congress on Evolutionary Computation, Trondheim, Norway, 18-21 May.https://doi.org/10.1007/978-1-4020-8728-8_21.##Mitchell, W. J. 1975. "Techniques of automated design in architecture: A survey and evaluation." Computers & Urban Society 1(1): 49-76. https://doi.org/10.1016/0305-7097%2875%2990005-8##باباخانی, رضا, شاهچراغی, آزاده, & ذبیحی, حسین. (1401). تبیین مدل نظری تولید و توسعه پلان های معماری در تعامل الگوریتم های یادگیری ماشین و ژنتیک. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست, 24(3), 1-15 ##

شناخت بناهای مهم دوره پهلوی در شهر زاهدان بر اساس ویژگی های معماری در راستای هماهنگی کالبدی شهری Study of the architecture of prominent buildings of the Pahlavi period in Zahedan in order to coordinate the urban physical environment 1 1 بررسی معماری بناها در شهرها از جنبه‌های شکلی، اقلیمی و تاریخی-تکاملی در راستای هماهنگی کالبدی شهری، حائز اهمیت ویژه‌ای است. شهر زاهدان با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی، از بناهای خاصی در دوره پهلوی برخوردار است که سردر این بناها از شاخص ترین بخش های آنها محسوب می‌شود. در این پژوهش هدف بررسی معماری بناهای مهم دوره پهلوی در شهر زاهدان در راستای هماهنگی کالبدی شهری با تمرکز بر تزئینات است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و از نوع کمی-کیفی است. اطلاعات از طریق مصاحبه با 10 کارشناس درباره 13 اثر مهم این دوره در شهر زاهدان گردآوری شده است. از طریق ابزار پرسش نامه و با استفاده از روش AHP، ویژگی‌های بناها و همچنین 13 بنای مهم این دوره تاریخی اولویت‌بندی شدند. بررسی نتایج کمی و مقایسه این بناها بر اساس تزیینات نما نشان می دهد که ساختمان دادگستری با وزن نهایی 247/0 نسبت به 12 بنای دیگر به عنوان مهمترین بنای دوره پهلوی با توجه به ویژگی های مختلف معماری شناخته شده است که در رتبه اول این اولویت بندی قرار گرفته است. رتبه دوم این اولویت بندی اهمیت بناها، مربوط به موزه پست زاهدان با وزن 2020/0 می باشد. همچنین خانه ابویی با وزن 113/0 و خانه شمس به وزن نهایی 092/0 در رتبه های سوم و چهارم قرار دارند. بر اساس نتایج، مجموع کوی کارگران با وزن 014/0 و همچنین مجموعه کوی قدس با وزن 017/0 در رتبه های 13 و 12 این اولویت بندی قرار گرفته اند. بنابراین بر اساس نتایج بناهای دادگستری و موزه پست مهمترین بناهای دوره پهلوی در شهر زاهدان شناخته شده اند که به نسبت دیگر بناها از ارزش و معماری قابل توجه ای برخوردار هستند و می توانند به عنوان الگویی جهت طراحی بدنه معابر شهری مورد استفاده قرار بگیرند. 2 The study of building architecture in cities in terms of form, climate and historical-evolutionary in order to coordinate the urban physical environment, is of particular importance. Due to its geographical and climatic location, the city of Zahedan has special buildings in the Pahlavi period, the entrance of which is one of the most significant parts of them. In this study, the purpose of studying the architecture of prominent buildings of the Pahlavi period in the city of Zahedan is to develop in line with the physical coordination of the city with a focus on decoration. The research method is descriptive-analytical and quantitative-qualitative. Data has been collected through interviews with 10 experts about 13 important works of this period in Zahedan. Through the questionnaire tool and using the AHP method, the characteristics of the building as well as 13 important buildings of this historical period were prioritized. Examining the quantitative results and comparing these buildings based on facade decorations shows that the courthouse with a final weight of 0.247 compared to 12 other buildings is known as the most important building of the Pahlavi period due to various architectural features, which ranks first in this priority. The classification is located. The second rank of this priority of building importance is related to Zahedan Post Museum with a weight of 0.2020. Also, Abui house with a weight of 0.113 and Shams house with a final weight of 0.092 are in the third and fourth ranks. According to the results, the total of workers' dormitories with a weight of 0.014 and also the complex of Ghods dormitories with a weight of 0.017 are ranked 13th and 12th in this priority. Therefore, based on the results of the Justice Building and the Post Museum, the most important buildings of the Pahlavi period in the city of Zahedan are known, which have a significant value and architecture compared to other buildings and architecture compared to other buildings and they can be used as a model for designing the body of urban roads. 19 32 2023/03/112022/07/1 1401/4/10 2023/07/182023/06/24 1402/4/3 شهرزاد تیموری Shahrzad teymouri گروه معماری واحد زاهدان دانشگاه ازاد اسلامی زاهدان ایران Iran teymouri55sh@gmail.com فرامرز حسن پور Faramarz Hassan Pour دانشگاه زابل Iran fhassanpour@uoz.ac.ir حسین مهرپویا Hossein Mehrpouya دانشگاه سیستان و بلوچستان Iran hm_pouya@yahoo.com Architecture Pahlavi buildings Zahedan city Urban physical environment معماری بناهای پهلوی شهر زاهدان هماهنگی کالبدی شهری منابع##1- افرادی، کاظم.(1395). گونه بندی شیوه ی طراحی و ساخت درب ها و سردرهای بافت تاریخی رشت از دوره ی قاجار تاکنون، پژوهش های باستان شناسی ایران، 7(15): 203-218.##2- باغ شیخی، میلاد.(1399) مطالعه تزیینات نمای بیرونی بناهای قاجاری شهرستان کاشان، پژوهش های باستان شناسی ایران،10(26): 15-1.##3- پنجه باشی، الهه؛ دولاب، فاطمه.(1397). مطالعه ویژگی و ساختار نقوش سردر بناهای کاشی کاری شده در شیراز، مجله نگره، 13(48): 105-125.##4- حجازی، الهه؛ بازرگان، عباس و سرمد، زهره.(1392). روش تحقیق در علوم رفتاری، تهران: انتشارات فروزش، چاپ بیست و پنجم.##5- جلیلی، تورج؛ اکبری، سروش.(1394). بررسی تحولات پلان های مسکونی از دوره قاجار تا پهلوی دوم، کنفرانس سالانه پژوهش های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، تهران.##6- دهخدا، علی اکبر.(1377). فرهنگ و لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##7- زراعی، محمد ابراهیم؛ موسوی حاجی، رسول؛ شریف کاظمی، خدیجه.(1397). تاملی بر ساختار فضایی و گونه شناسی خانه های سنتی بخش دستگردان طبس، مطالعات شهر ایرانی اسلامی،8(31): 33-49.##8- سلیمی، اسماعیل؛ صلح جو، جمیله؛ کریمیان، حسن.(1398). مطالعه و تحلیل تزیینات معماری مسکونی اواخر قاجار و پهلوی شهر مهاباد، مجله نگارینه هنر اسلامی،6(18): 17-40.##9- سیدیان، سیدعلی؛ علی نیا، سعید؛ حیدرنتاج، وحید.(1396). گونه شناسی بافت نمای شهری (با رویکرد شکلی) (نمونه موردی میدان امام خمینی (ره) تهران)، باغ نظر،14(53): 15-32.##10- شیخی، علیرضا؛ نجاری، منیره.(1396). مطالعه تزیینات نما و سردر خانه های تاریخی دوران قاجار و پهلوی، پژوهشنامه خراسان بزرگ،7(28): 1-20.##11- صدقیان حکاک، نسرین؛ فیاض آزاد، نسیم.(1398). مقایسه تطبیقی نقوش گیاهی تزئینی دوره اسلامی در مسجد جامع یزد و مسجد امام اصفهان. پژوهشنامه اورمزد. 47: 132-149.##12- صدیقیان، حسین؛ سبزی، موسی.(1395). تزیینات به کاررفته در بناهای مسکونی دوره قاجاریه خوانسار، مجله نگارینه هنر اسلامی،3(12): 33-44.##13- طاهری سرمد، فائزه؛ عینی فر، علیرضا؛ شاهچراغی، آزاده.(1398). مقایسه ی تطبیقی گونه شناسی سازمان فضایی و عناصر کالبدی دوره های قاجار و پهلوی خانه های سنتی شهر کرمانشاه، پژوهش های باستان شناسی، 9(23): 149-168.##14- فرح بخش، مرتضی؛ حناچی، پیروز؛ غنایی، معصومه.(1396). گونه شناسی خانه های تاریخی بافت قدیم شهر مشهد از اوایل قاجار تا اواخر پهلوی اول، مطالعات معماری ایران،12(4): 97-116.##15- کیانی، مصطفی.(1392). جایگاه هنر آجرکاری تزیینی در معماری دوره پهلوی اول، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی،18(1): 28-15.##16- Farhan, S., Akef, V., Nasar, Z. (2020). The transformation of the inherited historical urban and architectural characteristics of Al-Najaf's Old City and possible preservation insights, Frontiers of Architectural Research, 9 (4): 820-836.##17- Lehmann, S. (2016). An environmental and social approach in the modern architecture of Brazil: The work of Lina Bo Bardi, Journal of City, Culture and Society, 7 (3), 169-185.##18- https://blog.faradars.org##19- https://zahedaniha.net/##20- https://www.kojaro.com/##21- https://www.sbportal.ir/fa/tourismlist/zahedan##منابع##1- افرادی، کاظم.(1395). گونه بندی شیوه ی طراحی و ساخت درب ها و سردرهای بافت تاریخی رشت از دوره ی قاجار تاکنون، پژوهش های باستان شناسی ایران، 7(15): 203-218.##2- باغ شیخی، میلاد.(1399) مطالعه تزیینات نمای بیرونی بناهای قاجاری شهرستان کاشان، پژوهش های باستان شناسی ایران،10(26): 15-1.##3- پنجه باشی، الهه؛ دولاب، فاطمه.(1397). مطالعه ویژگی و ساختار نقوش سردر بناهای کاشی کاری شده در شیراز، مجله نگره، 13(48): 105-125.##4- حجازی، الهه؛ بازرگان، عباس و سرمد، زهره.(1392). روش تحقیق در علوم رفتاری، تهران: انتشارات فروزش، چاپ بیست و پنجم.##5- جلیلی، تورج؛ اکبری، سروش.(1394). بررسی تحولات پلان های مسکونی از دوره قاجار تا پهلوی دوم، کنفرانس سالانه پژوهش های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، تهران.##6- دهخدا، علی اکبر.(1377). فرهنگ و لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##7- زراعی، محمد ابراهیم؛ موسوی حاجی، رسول؛ شریف کاظمی، خدیجه.(1397). تاملی بر ساختار فضایی و گونه شناسی خانه های سنتی بخش دستگردان طبس، مطالعات شهر ایرانی اسلامی،8(31): 33-49.##8- سلیمی، اسماعیل؛ صلح جو، جمیله؛ کریمیان، حسن.(1398). مطالعه و تحلیل تزیینات معماری مسکونی اواخر قاجار و پهلوی شهر مهاباد، مجله نگارینه هنر اسلامی،6(18): 17-40.##9- سیدیان، سیدعلی؛ علی نیا، سعید؛ حیدرنتاج، وحید.(1396). گونه شناسی بافت نمای شهری (با رویکرد شکلی) (نمونه موردی میدان امام خمینی (ره) تهران)، باغ نظر،14(53): 15-32.##10- شیخی، علیرضا؛ نجاری، منیره.(1396). مطالعه تزیینات نما و سردر خانه های تاریخی دوران قاجار و پهلوی، پژوهشنامه خراسان بزرگ،7(28): 1-20.##11- صدقیان حکاک، نسرین؛ فیاض آزاد، نسیم.(1398). مقایسه تطبیقی نقوش گیاهی تزئینی دوره اسلامی در مسجد جامع یزد و مسجد امام اصفهان. پژوهشنامه اورمزد. 47: 132-149.##12- صدیقیان، حسین؛ سبزی، موسی.(1395). تزیینات به کاررفته در بناهای مسکونی دوره قاجاریه خوانسار، مجله نگارینه هنر اسلامی،3(12): 33-44.##13- طاهری سرمد، فائزه؛ عینی فر، علیرضا؛ شاهچراغی، آزاده.(1398). مقایسه ی تطبیقی گونه شناسی سازمان فضایی و عناصر کالبدی دوره های قاجار و پهلوی خانه های سنتی شهر کرمانشاه، پژوهش های باستان شناسی، 9(23): 149-168.##14- فرح بخش، مرتضی؛ حناچی، پیروز؛ غنایی، معصومه.(1396). گونه شناسی خانه های تاریخی بافت قدیم شهر مشهد از اوایل قاجار تا اواخر پهلوی اول، مطالعات معماری ایران،12(4): 97-116.##15- کیانی، مصطفی.(1392). جایگاه هنر آجرکاری تزیینی در معماری دوره پهلوی اول، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی،18(1): 28-15.##16- Farhan, S., Akef, V., Nasar, Z. (2020). The transformation of the inherited historical urban and architectural characteristics of Al-Najaf's Old City and possible preservation insights, Frontiers of Architectural Research, 9 (4): 820-836.##17- Lehmann, S. (2016). An environmental and social approach in the modern architecture of Brazil: The work of Lina Bo Bardi, Journal of City, Culture and Society, 7 (3), 169-185.##18- https://blog.faradars.org##19- https://zahedaniha.net/##20- https://www.kojaro.com/##21- https://www.sbportal.ir/fa/tourismlist/zahedan ##

واکاوی عوامل شکل‌دهنده به معماری نمای حیاط خانه‌های تاریخی قاجاریه( مورد پژوهی: شهر قزوین) Analyzing the factors shaping the architecture of the facades of the historical houses of Qajaria (case study: Qazvin city) 1 1 چکیده معماری نمای خانههای تاریخی درونگرای فلات مرکزی ایران بیشتر در حیاط میانی جلوهگر شده است. به نظر میرسد در شکلگیری معماری نمای حیاط خانههای تاریخی قاجاریه، عوامل موثر گوناگونی وجود دارد که ضروریست به گونهای همه جانبه شناسایی و از جهت تاثیر بالا تا اندک، ردهبندی شوند. پژوهش به دنبال این است که چه عاملها و زیرعاملهایی در شکلگیری معماری نمای حیاط میانی خانههای تاریخی دوره قاجار در آب و هوای گرم و خشک فلات مرکزی ایران (با مطالعه موردی شهر قزوین) تاثیرگذارند؟ ردهبندی این عاملها و زیرعاملها در شکلگیری معماری نمای حیاط بر حسب میزان تاثیر چیست؟ این پژوهش بنیادی در پاسخ به پرسش کلان به صورت پیمایش نظریههای پایه و بازدید میدانی از خانههای تاریخی قاجاریه شهر قزوین و گفتگوی محلی و گفتگو با نخبگان صورت گرفته است. در پاسخ به پرسش جزیی برای ردهبندی میزان تاثیر هر یک از عوامل و زیرعاملها از روش دلفی و بر پایه دیدگاه کارشناسان و متخصصان آشنا با معماری خانه قاجاریه و نما بهره گرفته شده است. در ادامه یک الگوی نظری پیشنهاد شد و در مورد پژوهی ده خانه تاریخی قاجاری قزوین این الگو مورد بازخوانی و آزمون قرار گرفت. در شکلگیری معماری نمای حیاط خانههای قاجاریه ایران، هشت عامل اصلی و سی و سه زیرعامل شناسایی شد. هشت عامل اصلی به ترتیب تاثیرگذاری شامل: اقتصادی، اقلیمی، فناوری ساخت، فرهنگی-اجتماعی، زیباییشناسانه، فضایی، سیاسی و شهرسازی میشود. هر یک از این عوامل به نسبتی در شکلگیری معماری نمای حیاط میانی موثر بودهاند. با توجه به دیدگاه متخصصین و نظریههای پایه و آزمون الگوی نظری ارائه شده، موثرترین، «عامل اقتصادی» و کم تاثیرترین، «عامل شهرسازی» است. در ردهبندی سی و سه زیرعامل موثر، موثرترین زیرعامل «تابش» و کم تاثیرترین زیرعامل، «معماری شهری» تشخیص داده شد. 2 The facade architecture of the introverted historical houses of the central plateau of Iran is more evident in the central courtyard. According to the diversity of the central courtyard facade architecture in multiple fronts, it seems that there are various effective factors in the formation of the courtyard facade architecture of historical Qajar houses, and it is necessary to identify the effective factors comprehensively and in terms of impact. be classified from high to low. The research seeks to know what factors and sub-factors are effective in the formation of the architecture of the central courtyard of historical houses of the Qajar period in the hot and dry climate of the central plateau of Iran (with a case study of Qazvin city)? What is the classification of these factors and sub-factors in the formation of the architecture of the central courtyard view according to the degree of influence? Identifying the influencing factors on the architectural formation of the facade of the central courtyard of historical Qajar houses (with a case study of Qazvin city) and classifying these factors based on the degree of influence of each factor. The type of research is fundamental in terms of the goal, and the research method in response to the big question is a survey of basic theories and a field visit to the historical Qajar houses of Qazvin city and a local conversation and a conversation with elites. In response to a detailed question, the Delphi method has been used to rank the impact of each of the factors and sub-factors based on the opinion of experts and professionals familiar with the architecture of the Qajar house and facade. In the following, a theoretical model was proposed and this model was reviewed and tested in the case of the research of ten Qajar historical houses in Qazvin. Eight main factors and thirty-three sub-factors were identified in the formation of the facade architecture of Qajar houses in Iran. The eight main factors in order of influence include: economic, climatic, construction technology, socio-cultural, aesthetic, spatial, political and urban planning. Each of these factors have been relatively effective in the formation of the architecture of the central courtyard. According to the opinion of the experts of the basic theories and the test of the presented theoretical model, the most effective is the "economic factor" and the least effective is the "urbanization factor". In the ranking of thirty-three effective sub-factors, the most effective sub-factor was "radiation" and the least effective sub-factor was "urban architecture". 33 50 2023/03/112022/07/12022/08/23 1401/6/1 2023/07/182023/06/242023/08/27 1402/6/5 وحید کشتکار خالص vahid keshtkar khales دانشگاه هنر اصفهان Iran vahidkeshtkar75@gmail.com محسن افشاری mohsen afshary دانشگاه هنر اصفهان Iran m.afshary@aui.ac.ir مجید صالحی نیا majid salehinia دانشگاه هنر اصفهان Iran salehinia@aui.ac.ir Facade Architecture Central Courtyard Historical houses Qajaria in Iran Qazvin. معماری نما حیاط میانی خانه‌های تاریخی قاجاریه ایران قزوین 24- Abass, Fatma. Hakim Ismail ,Lokman and Solla ,Mohmed(2016). A Review of Courtyard House: History Evolution Forms, and Functionsarpn. Journal of Engineering and Applied Sciences. Pakistan: published by Peshawar university##25- Askari, Amir Hossein and Binti Dola, Kamariah(2009). Influence of Building Façade Visual Elements on Its Historical Image: Case of Kuala Lumpur City, Malaysia. Journal of Design and Built Environment. Published Univ of Malaya##26- Hillier, Bill(1996). Space is the Machine: A Configurational Theory of Architecture. London, UK.##Published by UCL.##27- Krier, Rob(1983). element of architecture, London: architectural design publication.##28- Nelson, Robert(2014). THE Courtuard Inside and Out: A Brief History of an Architectural Ambiguity. Enquiry the Arcc journal for Architectural reaserch. vol 11. USA: Publish by Enquiry##29- Mao, Yao. Qi, Jinda. Bao-Jie He (2020). Impact of the heritage building façade in small-scale public spaces on human activity: Based on spatial analysis. Environmental Impact Assessment Review. Volume 85.published by Elsevier Inc##30- Saw, Ruth Ladia (1971). Aesthetics: an Introduction, London: published by Macmillan Press.##31- Spreiregen Aia, Paul D (1965). Urban Design: The Architecture of towns and cities, USA, Mc Growhill book company##32- Utaberta, Nangkula, Jalali, Afshin, Johar, Mastor, Surat and Adi Irfan, Che-Ani (2012). Building Facade Study in Lahijan City, Iran: The Impact of Facade's Visual Elements on Historical Image. World Academy of Science, Engineering and Technology Switzerland: published by International Journal of Humanities and Social Sciences.##33- URL1: www.Sfava.qazvin.ircdocument_libraryget_file&folderId=1097818&name=DLFE-34745.pdf. (access data: 2021/02/20) 16:00 pm.##1- آرنهایم، ردولف(1394). پویه‌شناسی صور معماری، نیروهای ادراک بصری در معماری. برگردان: مهرداد قیومی بیدهندی. چاپ پنجم، تهران: انتشارات سازمان مطالعه و تدوین(سمت) و فرهنگستان هنر.##2- احمدی، فضل‌الله، نصیریانی، خدیجه و اباذری، پروانه(1387). تکنیک دلفی؛ ابزاری در تحقیق. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. بهار و تابستان. اصفهان: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان.##3- بانی‌مسعود، امیر(1388). معماری معاصر ایران. تهران: انتشارات هنر معماری قرن.##4- بمات، نجم‌الدین(1369). شهر اسلامی. برگردان: محمد حسین حریری و منیژه اسلامبولچی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##5- بوردیو، پی‌یر(1390). تمایز نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. برگردان: حسن چاوشیان. تهران: انتشارات ثالث.##6- پاشایی‌زاده، حسین(1387). نگاهی اجمالی به روش دلفی. نشریه پیک نور علوم انسانی. تابستان. شماره دوم. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.##7- پاکزاد، جهانشاه(1383). پدیدار شناسی نمای ساختمان های مسکونی و سیر تکوینی توقعات از آن. نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی. شماره چهاردهم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##8- پیرنیا، محمد کریم(1392). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تدوین: غلامحسین معماریان. چاپ بیستم. تهران: انتشارات موسسه فرهنگی سروش دانش.##9- جلالی میلانی، سمیه. نژاد ابراهیمی، احد. بیتی، حامد و وند شعاری، علی(1399). فهم افکار و ذهنیات دخیل در شکل گیری جزئیات و آرایه های نمای خانه های قاجاری (بررسی موردی نمای خانه سرخه ای). نشریه فرهنگ، معماری و شهرسازی اسلامی. بهار و تابستان. سال پنجم، شماره 1. تبریز: انتشارات دانشگاه هنر اسلامی تبریز.##10- حائری، محمدرضا(1395). خانه، فرهنگ، طبیعت. چاپ دوم. تهران: مرکز انتشارات مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.##11- حائری، محمدرضا(1393). نقش فضا در معماری ایران، هفت گفتار در زبان و توان معماری. چاپ دوم. تهران: دفتر انتشارات پژوهش‌های فرهنگی.##12- راپوپورت، آموس(1395). انسان شناسی مسکن. برگردان: خسرو افضلیان. چاپ سوم، ویرایش دوم. تهران: انتشارات کتابکدۀ کسری.##13- زوی، برونو(1395). چگونه به معماری بنگریم. برگردان: فریده گرمان. چاپ دوم. تهران: انتشارات شهیدی.##14- شمشیری، فائزه و قاسمی سیچانی، مریم(1400). بازخوانی ویژگی‌های حسابی و هندسی نماهای حیاط داخلی خانه‌های تاریخی منتسب به 4 سده اخیر درونگرای شهر اصفهان. نشریه فرهنگ، معماری و شهرسازی اسلامی. سال ششم، شماره دوم. تبریز: انتشارات دانشگاه هنر اسلامی تبریز.##15- صادقی‌پی، ناهید(1394). نگاه به نما. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. ##16- قبادیان، وحید و قبادیان، سمیرا(1397). معماری در دارالخلافه ناصری. تهران: انتشارات علم معمار.##17- گروتر، یورگ کورت(1397). زیبایی‌شناسی در معماری. برگردان: جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##18- لینچ، کوین(1393). تئوری شکل شهر. برگردان: سید حسین بحرینی. چاپ ششم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##19- معماریان، غلامحسین(1384). سیری در مبانی نظری معماری. چاپ سوم. تهران: انتشارات سروش دانش.##20- معماریان، غلامحسین(1375). آشنایی با معماری مسکونی ایرانی گونه‌شناسی خانه‌های درونگرا. چاپ پنجم. تهران. انتشارات سروش دانش.##21- ویتروویوس، پولیو(1391). ده کتاب معماری. برگردان: ریما فیاض. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه هنر تهران.##22- وینترز، ادوارد(1396). زیبایی‌شناسی و معماری. برگردان: عبدالله سالاروند. چاپ اول. تهران: انتشارات نقش جهان.##23- هردگ، کلاوس(1376). ساختار شکل در معماری اسلامی ایران و ترکمنستان. برگردان: محمدتقی‌زاده مطلق. تهران: انتشارات بوم. ##

بررسی آسایش حرارتی فضای باز در دوره گرم سال در ساختمان‌‌های سنتی احیاء شده، (نمونه موردی: دانشکده هنر و معماری یزد) Investigating the thermal comfort of outdoor space in restored traditional buildings (case study: Yazd faculty of Art and Architecture) 1 1 تعیین محدوده آسایش حرارتی در فضای باز پیچیده بوده و از آنجاکه وجود آسایش حرارتی بر حضور بیشتر افراد در فضای باز کمک می‌کند، امری مهم است. در پژوهش حاضر سعی شده است محدود آسایش حرارتی افراد در فضای باز بناهای سنتی و احیا شده، در اقلیم گرم و خشک شهر یزد تعیین گردد. به این منظور در پنج حیاط‌‌ مرکزی از مجموعه دانشکده هنر و معماری شهر یزد به‌عنوان بناهایی که از کاربری مسکونی به آموزشی تغییر کاربری داده‌اند، یک پایش میدانی در فصل گرم سال انجام شده، که شامل اندازه‌گیری اطلاعات اقلیمی همزمان با تکمیل 389 پرسشنامه آسایش حرارتی توسط دانشجویان دانشکده بوده است؛ سپس به‌کمک نرم‌افزار Ray Man و SPSS اطلاعات به‌دست آمده تحلیل و پس از بررسی نمودارهای رگرسیون خطی، محدوده آسایش حرارتی برای افراد در حیاط‌‌های مرکزی دانشکده به‌عنوان یک خرد اقلیم در منطقه گرم و خشک شهر یزد بین بازه 28-16/5 درجه سانتی گراد براساس شاخص دمای معادل فیزیولوژیک (PET) به‌دست آمد و به‌علت اینکه ترکیب عوامل اقلیمی و جغرافیایی برای هر منطقه‌ی خاص منجربه درک متفاوت از شرایط آسایش حرارتی برای افراد آن جامعه خواهد شد، این بازه آسایش با محدوده‌‌های آسایش در مناطق دیگر که در پژوهش‌های متعدد تعیین گردیده است، متفاوت می‌‌باشد. از مقایسه حیاط‌‌های مورد مطالعه نیز چنین برآمد که هرچه حیاط دارای نسبت ارتفاع به عرض بیشتر و محصورتر باشد، میزان دریافت سایه و درنهایت آسایش حرارتی در طول شبانه روز برای ایام گرم سال بیشتر خواهد بود. 2 Determining the range of thermal comfort in the outdoor space is complicated, and since the presence of thermal comfort helps more people to be in the outdoor space, it is important. In the current research, it has been tried to determine the thermal comfort limit of people in the outdoor space of traditional and restored buildings in the hot and dry climate of Yazd city. For this purpose, a field monitoring was carried out in the hot season of the five central courtyards of the Yazd faculty of Art and Architecture as buildings that have been changed from residential to educational use, which includes the measurement of climatic information at the same time as the completion of 389 thermal comfort questionnaires by the students of the faculty; Then, with the help of Ray Man and SPSS software, the obtained information was analyzed and after checking the linear regression charts, the range of thermal comfort for people in the central courtyards of the faculty as a microclimate in the hot and dry area of Yazd city between the range of 16.5-28 degrees Celsius based on the Physiologically Equivalent Temperature index (PET) was obtained. Due to the fact that the combination of climatic and geographical factors for each specific region will lead to a different understanding of the thermal comfort conditions for the people of that community, this comfort range is different from the comfort ranges in other regions that have been determined in numerous researches. From the comparison of the studied yards, it was found that the more the yard has a height-to-width ratio and the more enclosed it is, the more shade it will receive and, finally,more thermal comfort during the day and night for the hot days of the year. 51 66 2023/03/112022/07/12022/08/232022/11/14 1401/8/23 2023/07/182023/06/242023/08/272023/09/11 1402/6/20 فاطمه نوروزی Fatemeh Norouzi دانشگاه یزد Iran fatemehnorouzi94@yahoo.com سیده زینب عمادیان رضوی seyedeh zeynab Emadian razavi دانشگاه یزد Iran z_emadian@yazd.ac.ir لیلا موسوی Leila Moosavi دانشگاه یزد Iran leilamoosavi@yahoo.com فاطمه اکرمی Fatemeh Akrami دانشگاه یزد Iran nafisse.akrami@gmail.com Courtyard Educational buildings Hot and dry climate Physiologically Equivalent Temperature index (PET) Thermal comfort. آسایش حرارتی اقلیم گرم و خشک حیاط‌ مرکزی ساختمان آموزشی شاخص دمای معادل فیزیولوژیک (PET). - Abdallah, A. S. H., Mohammad, D. A. (2019). The influence of different courtyard ratios in university buildings on their thermal performance during the hot period:(Faculties of Agriculture and Education, New Sohag University, Egypt as a case study). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, ##- AC08013703, A. (2008). Ergonomics of the thermal environment-estimation of thermal insulation and water vapour resistance of a clothing ensemble: ISO.##- Aghamolaei, R., Ghaani, M. R. (2019). A comprehensive energy-oriented approach for optimization of solar potential in urban contexts: an application study for residential districts. Advances in Building Energy Research, 13 (2), 205-219.##- Akrami, F. & Afrasiabi, H. (2021). A Review on the Foundations of Thermal Comfort Methodology in the Built Environment. Iran University of Science & Technology, 31 (4), 1-17.##- Al-Ajmi, F. F., Loveday, D. L. (2008). Thermal insulation and clothing area factors of typical Arabian Gulf clothing ensembles for males and females: measurements using thermal manikins. Applied ergonomics, 39 (3), 407-414.##- Apolonio Callejas, I. J., Cleonice Durante, L. (2020). Thermal sensation in courtyards: Potentialities as a passive strategy in tropical climates. Sustainability, 12 (15), 6135.##- Darvish, A., Eghbali, G. (2021). Tree-configuration and species effects on the indoor and outdoor thermal condition and energy performance of courtyard buildings. Urban Climate, 37 100861.##- De Dear, R. J. & Brager, G. S. (2002). Thermal comfort in naturally ventilated buildings: revisions to ASHRAE Standard 55. Energy and buildings, 34 (6), 549-561.##- Fanger, P. O. (1970). Thermal comfort. Analysis and applications in environmental engineering. Thermal comfort. Analysis and applications in environmental engineering., ##- Foruzanmehr, A. & Nicol, F. (2008). Towards new approaches for integrating vernacular passive-cooling systems into modern buildings in warm-dry climates of Iran. Proceeding of Conference: Air Conditioning and the Low Carbon Cooling Challenge, Windsor, London, ##- Havenith, G., Kuklane, K. (2015). A database of static clothing thermal insulation and vapor permeability values of non-Western ensembles for use in ASHRAE Standard 55, ISO 7730, and ISO 9920. Ashrae Trans, 121 (1), 197-215.##- ISO. 2019. Ergonomics of the Physical Environment—Subjective Judgement Scales for Assessing Physical Environments. International Organization for Standardization Geneva, Switzerland.##- Johansson, E., Yahia, M. W. (2018). Outdoor thermal comfort in public space in warm-humid Guayaquil, Ecuador. International journal of biometeorology, 62 (3), 387-399.##- López-Cabeza, V., Galán-Marín, C. (2018). Courtyard microclimate ENVI-met outputs deviation from the experimental data. Building and Environment, 144 129-141.##- Monteiro, L. M. & Alucci, M. P. (2009). Thermal comfort index for the assessment of outdoor urban spaces in subtropical climates. The seventh International Conference on Urban Climate, Yokohama, ##- Nasrollahi, N., Hatami, Z. (2017). Development of outdoor thermal comfort model for tourists in urban historical areas; A case study in Isfahan. Building and environment, 125 356-372.##- Nasrollahi, N., Namazi, Y. (2021). The effect of urban shading and canyon geometry on outdoor thermal comfort in hot climates: A case study of Ahvaz, Iran. Sustainable Cities and Society, 65 102638.##- Peel, M. C., Finlayson, B. L. (2007). Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and earth system sciences, 11 (5), 1633-1644.##- Rivera-Gómez, C., Diz-Mellado, E. (2019). Tempering potential-based evaluation of the courtyard microclimate as a combined function of aspect ratio and outdoor temperature. Sustainable Cities and Society, 51 101740.##- Roshan, G., Almomenin, H. S. (2019). Estimate of outdoor thermal comfort zones for different climatic regions of Iran. Urban Climate, 27 8-23.##- Sharmin, T., Steemers, K. (2015). Analysis of microclimatic diversity and outdoor thermal comfort perceptions in the tropical megacity Dhaka, Bangladesh. Building and Environment, 94 734-750.##- Spagnolo, J. & De Dear, R. (2003). A field study of thermal comfort in outdoor and semi-outdoor environments in subtropical Sydney Australia. Building and environment, 38 (5), 721-738.##- Stanton, N. A., Hedge, A. (2004). Handbook of human factors and ergonomics methods: CRC press.##- اکبری, حسن. (2020). ارزیابی عملکرد سایه‌ و تابش حیاط‌های مرکزی خانه‌های سنتی در اقلیم گرم و خشک شهر یزد. فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک, 11 (42), 58-74.##- بقایی, پرهام. (2015). محدوده آسایش حرارتی در فضای باز مسکونی سنتی شهر یزد. هویت شهر, 9 (23), 59-72.##- چهرازی, غزاله. (2021). تعیین محدودۀ آسایش حرارتی در فضای باز دبستان‌های دخترانۀ شهر اصفهان. صفه, 31 (3), 43-58.##حیدری, شاهین, د. (2013). ارزیابی شاخصه‌های‌ آسایش حرارتی در فضای باز. جغرافیاوتوسعه ناحیه ای, 11 (1), ##- حیدری, ش. (1393). سازگاری حرارتی در معماری نخستین قدم در صرف‌جویی مصرف انرژی. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.##- رفسنجانی, ه., السادات, ل. (2018). ارزیابی آسایش حرارتی تطبیقی در خانه های مسکونی اقلیم گرم و خشک مطالعه موردی: استان کرمان. معماری اقلیم گرم و خشک, 6 (7), 43-65.##- فتاحی, کارن. (2021). مقایسه محدوده آسایش حرارتی باغ فین و بافت تاریخی کاشان. نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی, 11 (1), 53-63.##- قنواتی, پ. (1394). "بررسی آسایش حرارتی در فضای باز شهری در اقلیم نیمه خشک مطالعه موردی: میدان بانک ملی بهبهان." کارشناسی ارشد, دانشکده معماری و شهرسازی, دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.##- کریمزاده, درزی, م. ن. (2022). سنجش عملکرد عناصر اقلیمی خانه‌های سنتی بافت تاریخی شیراز با رویکرد آسایش حرارتی؛ مورد پژوهی: ایوان. مطالعات معماری ایران, 10 (20), 89-115.##- Abdallah, A. S. H., Mohammad, D. A. (2019). The influence of different courtyard ratios in university buildings on their thermal performance during the hot period:(Faculties of Agriculture and Education, New Sohag University, Egypt as a case study). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, ##- AC08013703, A. (2008). Ergonomics of the thermal environment-estimation of thermal insulation and water vapour resistance of a clothing ensemble: ISO.##- Aghamolaei, R., Ghaani, M. R. (2019). A comprehensive energy-oriented approach for optimization of solar potential in urban contexts: an application study for residential districts. Advances in Building Energy Research, 13 (2), 205-219.##- Akrami, F. & Afrasiabi, H. (2021). A Review on the Foundations of Thermal Comfort Methodology in the Built Environment. Iran University of Science & Technology, 31 (4), 1-17.##- Al-Ajmi, F. F., Loveday, D. L. (2008). Thermal insulation and clothing area factors of typical Arabian Gulf clothing ensembles for males and females: measurements using thermal manikins. Applied ergonomics, 39 (3), 407-414.##- Apolonio Callejas, I. J., Cleonice Durante, L. (2020). Thermal sensation in courtyards: Potentialities as a passive strategy in tropical climates. Sustainability, 12 (15), 6135.##- Darvish, A., Eghbali, G. (2021). Tree-configuration and species effects on the indoor and outdoor thermal condition and energy performance of courtyard buildings. Urban Climate, 37 100861.##- De Dear, R. J. & Brager, G. S. (2002). Thermal comfort in naturally ventilated buildings: revisions to ASHRAE Standard 55. Energy and buildings, 34 (6), 549-561.##- Fanger, P. O. (1970). Thermal comfort. Analysis and applications in environmental engineering. Thermal comfort. Analysis and applications in environmental engineering., ##- Foruzanmehr, A. & Nicol, F. (2008). Towards new approaches for integrating vernacular passive-cooling systems into modern buildings in warm-dry climates of Iran. Proceeding of Conference: Air Conditioning and the Low Carbon Cooling Challenge, Windsor, London, ##- Havenith, G., Kuklane, K. (2015). A database of static clothing thermal insulation and vapor permeability values of non-Western ensembles for use in ASHRAE Standard 55, ISO 7730, and ISO 9920. Ashrae Trans, 121 (1), 197-215.##- ISO. 2019. Ergonomics of the Physical Environment—Subjective Judgement Scales for Assessing Physical Environments. International Organization for Standardization Geneva, Switzerland.##- Johansson, E., Yahia, M. W. (2018). Outdoor thermal comfort in public space in warm-humid Guayaquil, Ecuador. International journal of biometeorology, 62 (3), 387-399.##- López-Cabeza, V., Galán-Marín, C. (2018). Courtyard microclimate ENVI-met outputs deviation from the experimental data. Building and Environment, 144 129-141.##- Monteiro, L. M. & Alucci, M. P. (2009). Thermal comfort index for the assessment of outdoor urban spaces in subtropical climates. The seventh International Conference on Urban Climate, Yokohama, ##- Nasrollahi, N., Hatami, Z. (2017). Development of outdoor thermal comfort model for tourists in urban historical areas; A case study in Isfahan. Building and environment, 125 356-372.##- Nasrollahi, N., Namazi, Y. (2021). The effect of urban shading and canyon geometry on outdoor thermal comfort in hot climates: A case study of Ahvaz, Iran. Sustainable Cities and Society, 65 102638.##- Peel, M. C., Finlayson, B. L. (2007). Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and earth system sciences, 11 (5), 1633-1644.##- Rivera-Gómez, C., Diz-Mellado, E. (2019). Tempering potential-based evaluation of the courtyard microclimate as a combined function of aspect ratio and outdoor temperature. Sustainable Cities and Society, 51 101740.##- Roshan, G., Almomenin, H. S. (2019). Estimate of outdoor thermal comfort zones for different climatic regions of Iran. Urban Climate, 27 8-23.##- Sharmin, T., Steemers, K. (2015). Analysis of microclimatic diversity and outdoor thermal comfort perceptions in the tropical megacity Dhaka, Bangladesh. Building and Environment, 94 734-750.##- Spagnolo, J. & De Dear, R. (2003). A field study of thermal comfort in outdoor and semi-outdoor environments in subtropical Sydney Australia. Building and environment, 38 (5), 721-738.##- Stanton, N. A., Hedge, A. (2004). Handbook of human factors and ergonomics methods: CRC press.##- اکبری, حسن. (2020). ارزیابی عملکرد سایه‌ و تابش حیاط‌های مرکزی خانه‌های سنتی در اقلیم گرم و خشک شهر یزد. فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق خشک, 11 (42), 58-74.##- بقایی, پرهام. (2015). محدوده آسایش حرارتی در فضای باز مسکونی سنتی شهر یزد. هویت شهر, 9 (23), 59-72.##- چهرازی, غزاله. (2021). تعیین محدودۀ آسایش حرارتی در فضای باز دبستان‌های دخترانۀ شهر اصفهان. صفه, 31 (3), 43-58.##حیدری, شاهین, د. (2013). ارزیابی شاخصه‌های‌ آسایش حرارتی در فضای باز. جغرافیاوتوسعه ناحیه ای, 11 (1), ##- حیدری, ش. (1393). سازگاری حرارتی در معماری نخستین قدم در صرف‌جویی مصرف انرژی. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.##- رفسنجانی, ه., السادات, ل. (2018). ارزیابی آسایش حرارتی تطبیقی در خانه های مسکونی اقلیم گرم و خشک مطالعه موردی: استان کرمان. معماری اقلیم گرم و خشک, 6 (7), 43-65.##- فتاحی, کارن. (2021). مقایسه محدوده آسایش حرارتی باغ فین و بافت تاریخی کاشان. نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی, 11 (1), 53-63.##- قنواتی, پ. (1394). "بررسی آسایش حرارتی در فضای باز شهری در اقلیم نیمه خشک مطالعه موردی: میدان بانک ملی بهبهان." کارشناسی ارشد, دانشکده معماری و شهرسازی, دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.##- کریمزاده, درزی, م. ن. (2022). سنجش عملکرد عناصر اقلیمی خانه‌های سنتی بافت تاریخی شیراز با رویکرد آسایش حرارتی؛ مورد پژوهی: ایوان. مطالعات معماری ایران, 10 (20), 89-115. ##

شناخت اصول معماری چندحسی در فضای آموزشی مدارس صفوی اصفهان Title: Discovery the principles of multi-sensory architecture in the educational environment safavid schools in Isfahan. 1 1 ویژگی های فضای آموزشی برکیفیت آموزش موثر است اما متاسفانه فضاهای موجود، غالبا مطلوب نیستند و به تحقق اهداف آموزشی کمک نمی کنند. از طرفی طراحی فضای آموزشی به گونه ای که حواس گوناگون افراد درفضا فعال شود، تاثیرمثبتی درتحقق اهداف آموزشی دارد و طراحی بر مبنای نظریه معماری چند حسی، موجب فعال شدن حواس گوناگون می شود. یکی از مهمترین نظریه پردازان در حوزه معماری چند حسی، یوهانی پالاسما است که معماری مدرن را فاقد خصوصیات معماری چند حسی می داند بنابراین بعنوان نمونه موردی، مدارس پیش از دوران مدرن، انتخاب شده و از این میان مدارس صفوی اصفهان برگزیده شده اند چرا که در دوره صفوی تعداد بسیاری مدرسه در اصفهان احداث گردید تا جایی که به اصفهان دارالعلم شرق گفته می شد و این مطلب نشان از تعدد و اهمیت مدارس صفوی اصفهان دارد. سر چشمه تفکر معماری چند حسی از موضوع پدیدارشناسی نشات می گیرد و کتابهای زیادی با این موضوع نوشته شده و پژوهش هایی نیز درباره معماری چند حسی مهد کودک، موزه، فضای تجاری، فضای مسکونی و... انجام گرفته اما در زمینه شناخت اصول معماری چندحسی مدارس صفوی اصفهان پژوهشی صورت نگرفته و بنابراین در پژوهش پیش رو، به شکل کمی - کیفی و با هدف کاربردی و رویکرد آمیخته ای کمی – کیفی با استفاده از پرسشنامه طیف لیکرت کاری نو در حوزه فضاهای آموزشی انجام شده است. هدف این پژوهش، شناسایی اصول معماری چندحسی مدارس صفوی اصفهان است و پرسش اصلی این است که : کدام اصول معماری چند حسی را در فضای آموزشی مدارس صفوی اصفهان می توان یافت؟ در این پژوهش ابتدا با انجام مطالعات اسنادی وکتابخانه ای، در شاخه پدیدارشناسی شناخت اصول نظریه معماری چند حسی انجام و 23 اصل حاصل و سپس، 17 مدرسه صفوی انتخاب شد که به دلیل مشکلات موجود از 12 مدرسه بازدید و عکسبرداری صورت گرفت و این اصول بصورت میدانی شناسایی شدند. 2 The characteristics of the educational space are effective in the quality of education, but unfortunately, the existing spaces are often not desirable and do not help to achieve the educational goals. On the other hand, the design of the educational space in such a way that the various senses of people are activated in the space has a positive effect on the realization of educational goals, and the design based on the theory of multi-sensory architecture activates the various senses. One of the most important theorists in the field of multi-sensory architecture is Yohani Palasma, who considers modern architecture to lack multi-sensory architecture characteristics, so as a case example, schools before the modern era were selected, and among them the Safavid schools of Isfahan were chosen because during the Safavid era, a large number of schools were built in Isfahan to the point where Isfahan was called "House of Knowledge of the East", and this shows the importance and abundance of Safavid schools in Isfahan. The source of the thought of multi-sensory architecture originates from the subject of phenomenology, and many books have been written on this topic, and researches have also been conducted on the multi-sensory architecture of kindergartens, museums, commercial spaces, residential spaces, etc. However, no research has been done about understanding the principles of multisensory architecture of Isfahan Safavid schools, and therefore, in the upcoming research, a new work has been done in the field of educational spaces in a quantitative and qualitative format, with a practical purpose, and a combined quantitative-qualitative approach, using a Likert scale questionnaire. The purpose of this research is to discover the principles of multy sensory architecture in the safavid schools in Isfahan, and the main question is: Which principles of multi-sensory architecture can be found in the educational space of Safavid schools of Isfahan? In this research, firstly, by conducting documentary and library studies, in the branch of phenomenology, the knowledge of the principles of multi-sensory architectural theory was carried out and 23 principles were obtained, and in the next part of the research, 17 Safavid schools of Isfahan were selected, and due to the existing problems, 12 schools were visited and photographed and these principles were identified in the field. 67 82 2023/03/112022/07/12022/08/232022/11/142023/01/2 1401/10/12 2023/07/182023/06/242023/08/272023/09/112023/06/7 1402/3/17 الهام والی نژاد Elham Valinejad دانشگاه هنر اصفهان Iran elham.valinejad@yahoo.com نیلوفر ملک Niloofar Malek دانشگاه هنر اصفهان Iran n.malek@aui.ac.ir Educational environment Multisensory architecture Johani Pallasmaa Phenomenology Isfahan safavid schools فضای آموزشی معماری چند حسی یوهانی پالاسما پدیدارشناسی مدارس صفوی اصفهان. -##آیت الله زاده شیرازی،باقر،(1393)،معماری اسلامی،روبرت هیلن برند،(1994)،تهران:انتشارات روزنه،چاپ هفتم.##-اکبری،علی،(1398)،دست متفکر،یوهان پالاسما،(2009)،تهران:پرهام نقش،چاپ سوم.##-پالاسما،یوهان،(1996)،چشمان پوست،علیرضا فخرکننده،(1398)،تهران:نشرچشمه،چاپ چهارم.##-پوراکبریان گشتی،مجتبی،(1400)، طراحی هنرستان در رشت با رویکرد بهبود تهویه طبیعی در کلاسهای درس ،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی##-پهلوانزاده،لیلا،(1397)، اصفهان دارالعلم شرق در دوران صفویه، فصلنامه علمی-پژوهشی نگرشهایی نو درجغرافیای انسانی،سال چهارم،شماره3،صفحات:86-63##-تابش،محمد،(1396)،کلاس چند حسی،نشریه رشد معلم،دوره 36،شماره5،صفحات: 18-19##-تی.هال،ادوارد،(1966)،بعد پنهان،منوچهر طبیبیان،(1398)،تهران:انتشارات دانشگاه تهران،چاپ دهم.##-حاجبی،بیتا،(1389)،انعطاف پذیری کالبدی فضاهای آموزشی در مدارس صفوی اصفهان(مطالعه موردی: مدرسه چهارباغ)،پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه هنر اصفهان##- حاجی قاسمی،کامبیز،(1396)،گنجنامه مدارس،دفتر پنجم،تهران:سازمان میراث فرهنگی کشور،چاپ دوم.##-حاجی قاسمی،کامبیز،(1375)،گنجنامه مساجد اصفهان،دفتر دوم،تهران:انتشارات شهید بهشتی،چاپ اول.##-داوودی،زهرا،(1400)، طراحی مدرسه بدون مرز با تاکید بر پیوند با طبیعت (منطقه موردی:بابل)،پایان نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی پردیسان##- سلطانزاده،حسین،(1364)،تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تاسیس دارالفنون، تهران:انتشارات آگاه،چاپ اول.##-سمیع آذر،علیرضا،(1376)،تاریخ تحولات مدارس در ایران، تهران:انتشارات سازمان نوسازی توسعه و تجهیز مدارس کشور،چاپ اول.##-شیرازی،محمدرضا،(1391)،معماری حواس و پدیدارشناسی ظریف یوهانی پالاسما،تهران:نشررخ داد نو##-طبسی،محسن،(1376)،مطالعه و شناخت مرکز محله علیقلی آقا و طرح مرمت و احیای حمام،پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه هنر اصفهان##-قلندری،حمیده، (1399)، مدارس اصفهان،کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، مهر89،صفحات:90-95##-کدائی،سمیره،(1399)،حضور انسان در محیط معماری: از بعد پدیدار شناسی،تهران:نشربید، چاپ اول.##-موحدی،یزدان،(1397)، تاثیر طراحی بهینه فضای آموزشی برارتقای خلاقیت، نشریه علمی فناوری آموزش،جلد13،شماره2،صفحات:379-385##-مهدوی،مصلح الدین،(1386)،اصفهان دارالعلم شرق،اصفهان:سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، چاپ اول##-نیک فطرت،مرتضی،(1399)،یوهانی پالاسما و دیگران،اتمسفر معمارانه ، تهران: فکرنو،چاپ چهارم.##-Pallasmaa,Juhani,(2009),The Thinking Hand Existential and Embodies Wisdom in Architecture,Wiley,1st.##-Twitchall Hall,Edward,(1966),The Hidden Dimension,Anchor, 1st. ##

ارزیابی میزان بهره مندی از وجوه تعاملی مخاطب در فرایند خوانش آثار معماری Evaluation of the benefit of the audience's interactive features in the process of reading architectural precedents 1 1 چنانچه دانشجویان معماری در فرایند خوانش و ادراک مصادیق معماری بیش از هر چیز، بر شکل و فرم اثر تکیه کنند، آنگاه پیامدهایی چون غفلت از ارزش‌های تاریخی- هویتی، معنا و مفهوم آثار را در پی خواهد داشت. ﺑﻨﺎﺑﺮایﻦ ﻣﻬﻢﺗﺮیﻦ ﭘﺮﺳﺶ ایﻦ ﭘﮋوﻫﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ تـوجه دانشجویان به هرکدام از وجوه ارتباطی اثر- مخاطب در فرایند نقد و مواجهه با اثر به چه میزان است؟ پژوهش پیش رو با هدف سنجش میزان توجه و بهره‌گیری از وجوه ارتباطی از مطالعات میدانی و کتابخانهای به دو شیوهی کیفی و کمی بهره جسته است، بدین شرح که ابتدا جایگاه و اهمیت مواجهه و نقد در درک و دریافت دانشجویان مورد بررسی قرار گرفت، در ادامه نیز وجوه ارتباطی اثر –مخاطب به روش تطبیقی و شیوهی تحلیل محتوا از تطابق دو رویکرد پدیدارنگر و تفسیرنگر استنباط گردید و به منظور ارزیابی میزان به کارگیری این وجوه در رابطه با نمونهی موردی مسجد شیخ لطف الله در دو دانشگاه هنر اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان، از ادوات آماری چون پرسشنامه و نرم‌افزار spss، استفاده شد. مطابق با نتایج حاصل از آزمون و فاصله اطمینان محاسبه شده میتوان گفت که وجه بیداری خاطرات و وجه نمایشی اثر دارای میانگین بالاتر از حد متوسط بودهاند و در این بین وجه نمایشی اثر میانگین بالاتری نسبت به سایر وجوه داشته و به این معنی است که وجه نمایشی اثر تأثیر بیشتری داشته است و چنانچه تدابیر لازم در خصوص توجه به آن در فرایند نقد آثار معماری و همچنین فرایند طراحی صورت نپذیرد، نقش تهدیدآمیز آموزشی و تربیتی آن بر فرایند نقد دانشجویان معماری به‌وضوح آشکارتر می‌گردد. همچنین وجه ارزششناختی و وجه اصالتگرای تاریخی، میانگین کمتر از حد متوسط داشتهاند و با توجه به مقادیر میانگین و فواصل اطمینان مربوط به هرکدام میتوان گفت وجه ارزششناختی میانگین کمتری نسبت به سایر وجوه داشته و به منزله تأثیر کمتر وجه ارزششناختی نسبت به سایر وجوه بر فهم دستاوردهای اثر میباشد و دلایل آن از سوی اساتید دانشگاه، غفلت از معنا و محتوای اثر در کنار گرایش به سبکها و شیوه‌های خاص در معماری گزارش‌شده است. 2 If architecture students rely on the form of the work more than anything in the process of reading and understanding architectural examples, then consequences such as neglecting the historical-identity values, meaning and meaning of the works will follow. Therefore, the most important question of this research is how much the students pay attention to each aspect of the work-audience relationship in the process of criticizing and encountering the work? The upcoming research aims to measure the amount of attention and use of communication aspects from field and library studies in both qualitative and quantitative ways, as described first, the place and importance of exposure and criticism in students' understanding and reception was investigated. Furthermore, the communication aspects of the work-audience were deduced by the comparative method and the content analysis method from the matching of two phenomenological and interpretive approaches, and in order to evaluate the degree of application of these aspects in relation to the case example of the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan University of Arts and Azad University. Islami Khorasgan, statistical tools such as questionnaire and spss software were used. According to the results of the test and the calculated confidence interval, it can be said that the facet of awakening memories and the representational facet of the effect have a higher average than the average, and in the meantime, the representational facet has a higher average effect than the other aspects, which means that the facet The demonstration of a work has had a greater impact, and if the necessary measures are not taken to pay attention to it in the process of criticizing architectural works as well as in the design process, its threatening educational and training role on the process of criticizing architecture students becomes more obvious. Also, the cognitive value facet and the historical originalist facet have an average lower than the average, and according to the average values and confidence intervals of each, it can be said that the value facet has a lower average than the other faces, and it means that the value cognitive facet has less influence than the others. The focus is on the understanding of the achievements of the work, and the reasons for it have been reported by the university professors, the neglect of the meaning and content of the work, along with the tendency towards specific styles and methods in architecture. 83 100 2023/03/112022/07/12022/08/232022/11/142023/01/22022/11/11 1401/8/20 2023/07/182023/06/242023/08/272023/09/112023/06/72023/09/17 1402/6/26 حمید غیاث hamid ghiyas مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران Iran h.ghiyas77@hotmail.com مهدی حمزه نژاد mehdi hamze neJad دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، ایران Iran hamzenejad@iust.ac.ir احمد امین پور ahmad amin pour دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران Iran aminpoor@aui.ac.ir شهاب کریمی نیا shahab karimi nia مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران Iran sh.kariminia@iaun.ac.ir Precedent audience reading criticism communication aspects اثر مخاطب خوانش نقد وجوه ارتباطی • Chow. Kenny, Healey. Mick, (2008). Place attachment and place identity: First-year undergraduates making the transition from home to university, Journal of Environmental Psychology, Vol.28.##• Jokilehto,Jokka,(2006). Considerations on authenticity and integrity in world heritage context, City & Time No. 2.##• kadinsky,wassily(1947).concerning the spiritual in art,George witten born, Newyork.##• Krupat,edward.(1983).A place for place identity, Journal of Environmental psychology.Oktay.Derya, How can urban context maintain urban identity and sustainability? Evaluation of Taormina(Sicily) and Kyrenia(North Cyprus),pp.343-344, 2006.##• Matero, Frank.(2000). Ethics and Policy in Conservation , Newsletter 15, No 1.##• Michalski, Stefan .(1994). "A systematic approach to preservation: description and integration with other museum activities", Preventive conservation: practice, theory and research. Preprints of the contributions to the Ottawa Congress, International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works, 6 Buckingham St. United Kingdom. London.##• Varoli- Piazza, Rosalia.(2007).Sharing conservation decision. ICCROM.Rome, Italy.##• Vinas, Munoz.Salvador.(2005). Contemporary theory of conservation. Elsevier Butterworth-heinemann.##- احمدی، بابک (1371). از نشانه‌های تصویری تا متن، نشر مرکز، تهران.##- ادیبی، علی‌اصغر (1382). آتلیه‌های فضا نگاری و نقش آن‌ها در آموزش معماری، نشریه‌ی هنرهای زیبا، 15(15) : 76-69##- آریان پور، امیرحسین (1380). جامعه‌شناسی هنر، نشر گسترده، تهران.##- آیت الهی، حمیدرضا (1387). بررسی دیدگاه‌های هرمنوتیکی در ساحت‌های مختلف فهم، پژوهشنامه‌ی فرهنگستان هنر، (11) : 57-44##- ایگلتن، تری (1368). پیش درآمدی بر نظریه‌ی ادبی معاصر. ت: عباس مخبر، نشر مرکز، تهران.##- بابایی، علی (1386). پری‌چهر حکمت، نشر مولی، تهران.##- ﺑﺮت، ﺗﺮی (1391). ﻧﻘﺪ ﻫﻨﺮ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻫﻨﺮ ﻣﻌﺎﺻر، ترجمه ﮐﺎﻣﺮان ﻏﺒﺮایﻰ، ﺗﻬﺮان: ﮐﺘﺎب ﻧﺸﺮ ﻧﯿﮑﺎ.##- بصیری، سمیه. وطندوست، رسول. امامی، سیدمحمدامین. احمدی،حسین (1393). جایگاه ارتباطی درک و دریافت مخاطبین آثار هنری از نظرگاه اندیشمندان و اصول حفاظتی، نشریه ی علمی پژوهشی هنرهای سنتی اسلامی، پژوهشکده ی فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1(1) : 109-87 ##- بنیامین، والتر (1377). اثر هنری در عصر تکثیر مکانیکی. ت: امیر نیک‌فرجام، نشریه‌ی فارابی، 8 (3) : 225-210##- بیردزلی، مونروسی. هاسپرس، جان (1387). تاریخ و مسائل زیباشناسی. ت: محمد سعید حنائی کاشانی، نشر هرمس، تهران.##- پاکزاد، جهانشاه (1386). هویت و این‌همانی با فضا، مقالاتی در باب مفاهیم معماری و طراحی شهری، نشر شهیدی، تهران.##- پالمر، ریچارد (1387). علم هرمنوتیک. ت: محمد سعید حنایی کاشانی، نشر هرمس، تهران.##- تودروف، تزوکان (1391). منطق گفت‌وگویی میخاییل باختین. ت: داریوش کریمی، نشر مرکز، تهران.##- جانجی، رکا (1388). ارتباط زیباشناختی از نظرگاه هندی. ت: نریمان افشار، نشر شادرنگ، تهران.##- حائری، محمدرضا (1386). بررسی جایگاه نقد، آینه‌ی خیال، (8) : 67-65##- خوئی، محمدرضا (1385). چیستی تاریخ معماری و جایگاه آن در فهم و ایجاد آثار معماری، نشریه‌ی گلستان هنر، (6) : 27-20##- راودراد، اعظم (1382). نظریه‌های جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، نشر دانشگاه تهران، تهران.##- شپرد، آن (1388). مبانی فلسفه‌ی هنر. ت: علی رامین، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.##- ضیمران، محمد (1384). فلسفه هنر ارسطو، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- غیاث، حمید. امین پور،احمد. حمزه نژاد، مهدی (1384). شناسایی مؤلفه‌های آموزشی اثربخش تدریس تاریخ معماری(معماری اسلامی) بر مبنای تجربه حرفه‌ای استادان این حوزه، نشریه مرمت و معماری ایران، اصفهان.##- قاسمی اصفهانی، مروارید (1384). اهل کجا هستم؟ نشر روزنه، تهران.##- کارول، نوئل (1388). درآمدی بر فلسفه‌ی هنر. ت: صالح طباطبایی، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- ﮐﺎرول، ﻧﻮﺋﻞ (1393). درﺑﺎره ﻧﻘﺪ؛ ﮔﺬری ﺑﺮ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﻘﺪ، ترجمه ﺻﺎﻟﺢ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﺋﻰ،چاپ اول، ﺗﻬﺮان: ﻧﺸﺮ ﻧﻰ. ##- کالینسون، دایانه (1388). تجربه زیباشناختی. ت: فریده فرنودفر، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- کمالی، زهرا. اکبری، مجید (1387). والتر بنیامین و هنر بازتولید پذیر، نشریه ی جستارهای فلسفی، 4 (14) :146-125##- کوثری، مسعود (1386). درک آثار هنری در جامعه، اولین هم‌اندیشی جامعه‌شناسی هنر، گردآورنده سیروس یگانه، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- گات، بریس. لوپس، دومینیک مک آیور (1384). دانشنامه زیبایی‌شناسی. ت: منوچهر صانعی دره بیدی؛ امیرعلی نجومیان، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- گروتر، یورگ کورت (1386). زیباشناسی در معماری. ت: جهان شاه پاک‌زاد و عبدالرضا همایون، نشر دانشگاه شهید بهشتی، تهران.##- لسینگ، آلفرد. دنیس داتون (1389). مجموعه مقالات مسائل هنر و زیباشناسی معاصر، آثار جعلی و تقلبی. ت: نیما ملک محمدی، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##‌- لوهان، مارشال مک؛ (1377)، برای درک رسانه‌ها، سعید آذری، تهران، مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیما، ، چاپ اول##- لینچ، کوین (1381). تئوری شکل شهر. ت: حسین بحرینی، نشر دانشگاه تهران، تهران.##- محمودی، سید امیر (1381). چالش‌های آموزش طراحی معماری در ایران در بررسی دیدگاه اساتید و دانشجویان، نشریه‌ی هنرهای زیبا (12) : 79-70##- منوچهری، عباس (1386). پژوهش هنر و هرمنوتیک، پژوهشنامه‌ی فرهنگستان هنر. 2(7) : 33-17##- مهدوی نژاد، محمدجواد (1384). آموزش نقد معماری (تقویت خلاقیت دانشجویان با روش تحلیل همه‌جانبه‌ی آثار معماری)، نشریه‌ی هنرهای زیبا، (23) : 76-69##- میر مقتدایی، مهتا. طالبی، ژاله (1385). هویت کالبدی شهر تهران،‌ مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.##- نظر زاده، رسول (1382). سیری در پدیدارشناسی نظریه‌ی دریافت مخاطب، نشریه‌ی فارابی، 13(3) : 190-173##- نوروزی طلب، علیرضا (1389). جستاری در شکل شناسی اثر هنری و دریافت معنا، فصلنامه ی باغ نظر، 7 (14) : 69-86##- وال، ژان (1370). مابعدالطبیعه. ت: یحیی مهدوی و همکاران، خوارزمی، تهران.##- هنفلینگ، اسوالد (1381). چیستی هنر.ت: علی رامین، نشر هرمس، تهران.##- یانگ، جیمزا (1388). هنر و شناخت. ت: هاشم بنا‌پور، بهاره آزاده‌سهی و ارشیا صدیق ، نشر متن، تهران.##- یران، متیوکی (1384). ارزش هنر. دانشنامه زیبایی‌شناسی. ت: منوچهر صانعی دره بیدی و دیگران، نشر فرهنگستان هنر، تهران.##- یوکیلهتو، یوکا (1387). تاریخ حفاظت و معماری. ت: محمدحسن طالبیان و خشایار بهاری، نشر روزنه، تهران. ##