1401 13 33 33 110

نحوه ادراک و پاسخ کاربران به تغییرات کالبدی شهری با توجه به دل‌بستگی مکانی آن‌ها به محیط (موردپژوهی: محلات مرزداران شرقی و دریان‌نو) How Users Perceive and Respond to Urban Physical Changes Concerning Place Attachment (Case Studies: Eastern Marzdaran and Daryan No neighborhoods) 1 1 زمینه و بستر شهری و تغییرات مربوط به آن، از جمله عوامل مؤثر بر دل‌بستگی مکانی است که خود می‌تواند بر ویژگی‌های مختلف فردی و اجتماعی از جمله روابط و احساس افراد تأثیرگذار باشد. با توجه به نحوه تأثیرگذاری تغییرات محیطی و دل‌بستگی مکانی بر یکدیگر، نحوه درک تغییرات محیطی توسط کاربران با توجه به میزان دل‌بستگی مکانی آن‌ها به محیط متفاوت است؛ نحوه ادراک، پیامدها و پاسخ‌های متفاوتی را از سوی کاربران به‌همراه دارد. در ارتباط با نحوه ادراک تغییرات محیطیِ متناسب با دل‌بستگی مکانی، پژوهش‌های کمی صورت گرفته است. در بیشتر پژوهش‌ها به رابطه‌ دل‌بستگی مکانی و نحوه ادراک تغییرات توجه نشده و پژوهش‌های مذکور، بیشتر از این‌که در پی تدوین روابط علت و معلول باشند، جنبه توصیفی داشته و تنها به شخص و ویژگی‌های او توجه کرده‌اند. پژوهش حاضر به‌‌دنبال شناسایی نحوه ادراک، تفسیر، ارزیابی و پاسخ شهروندان به تغییرات مختلف محیط به‌خصوص کالبدی، متناسب با دل‌بستگی مکانی افراد است. این مطالعه با استفاده از روش‌های تحلیل محتوا و نظریه زمینه‌ای و با استراتژی استقرایی و استفهامی انجام شده و هدف، آن است تا با کشف مفاهیم و مقوله‌ها و ارتباط میان آن‌ها، مدلی مرتبط با نحوه ادراک تغییرات محیطی و پاسخ به آن‌ها براساس دل‌بستگی مکانی، با بررسی در ساکنان محلات دریان‌نو و مرزداران شرقی واقع در منطقه 2 شهرداری تهران به ‌دست ‌آید. در نهایت، براساس نحوه ادراک کاربران مشخص شد که دل‌بستگی مکانی ناشی از تغییرات کالبدی شهری دارای ابعادی شامل: محرک‌های غیرکالبدی، نوع تغییرات کالبدی و میزان سرعت و وسعت آن، پاسخ‌های روانی (احساسات و انگیزه‌های روانی) و پاسخ‌های عملی است که در قالب زمان و مکانِ مشخص شکل می‌گیرند. براساس نتایج، پاسخ به تغییرات را می‌توان در قالب دو دسته ماندن (با ارتباط مؤثر و یا غیرمؤثر با محیط زندگی) و یا نقل‌مکان (جابه‌جایی) با اقدام‌های متفاوت کالبدی تا رفتاری، تعریف نمود. 2 Urban context and environment and changes thereto, are among the factors affecting place attachment that by itself influences different personal and social features like personal relationships and feelings. Depending on how environmental changes and place attachment influence each other, the way users perceive environmental changes is different regarding their attachment to place. The way of perception has different consequences and responses from the users. Few studies have been conducted on the way in which people perceive environmental changes regarding place attachment. Little attention has been paid to the relationship between place attachment and the way of perception of urban changes in most of the studies, and these studies are more descriptive than experimental, being more concerned with individual and their individual characteristics. The present paper aims to examine how people perceive, interpret, evaluate and respond to the various environmental changes especially physical, regarding people's attachment to place. This study was conducted using content analysis and Grounded Theory methods and with inductive and interrogative strategy. Its purpose is to achieve a model related to how the residents of Daryan No and Eastern Marzdaran neighborhoods (located in District 2 of Tehran) perceive and respond to environmental changes by discovering concepts and categories and the relationship between them. Finally, based on the users' perception, it was found that place attachment caused by urban physical changes has dimensions including: non-physical factors, type of physical changes and its speed and extent, psychological responses (psychological feelings and motivations) and practical responses. It is formed in a specific time and place. Based on the results, the response to changes can be defined as two categories of either stay or move (displacement) with different physical to behavioral actions. 1 20 2020/10/30 1399/8/9 2022/05/18 1401/2/28 حسین کاشی Hossein Kashi دانشکده پردیس بین المللی فارابی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران Iran kashihsn@yahoo.com مریم محمدی Maryam Mohammadi دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران Iran M.mohammadi@art.ac.ir میترا حبیبی Mitra Habibi دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران Iran habibi@art.ac.ir physical changes place attachment perception environmental response neighborhood تغییرات کالبدی دل‌بستگی مکانی ادراک پاسخ محیطی محله. استراوس، انسلم و کربین، جولیت (1990). مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نی.##بلیکی، نورمن (2000). طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.##رایف، دانیل؛ لیسی، استفن و فیکو، فریدریک‌جی (2005). تحلیل پیام‌های رسانه‌ای (کاربرد تحلیل محتوای کمی در تحقیق). ترجمه مهدخت بروجردی علوی، تهران: سروش.##منصوریان، یزدان (1386). گراندد تئوری: نظریه‌سازی استقرایی براساس داده‌های واقعی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت. 21: 46-34.##Adams, H. (2016). Why populations persist: mobility, place attachment and climate change. Popul Environ, 37(4), 429–448.##Anton, C. E., & Lawrence, C. (2016). The relationship between place attachment: The theory of planned behaviour and residents’ response to place change. Journal of Environmental Psychology, 47, 145-154.##Bettencourt, L., & West, G. (2010). A unified theory of urban living. Nature, 467, 912-913.##Bonaiuto, M, Alves, S, De Dominicis, S, Petruccelli, I. (2016). Place attachment and natural hazard risk: research review and agenda. Environ Psychol, 48, 33–53.##Breakwell, G. M. (1986). Coping with threatened identity. London: Methuen.##Bronen, R., Chandrasekhar, D., Conde, DA., Kavanova, K., Morniniere, LC., Schmidt-Verkek, K., and Witter, R. (2009). Stay in place or migrate: a research perspective on understanding adaptation to a changing environment. In Linking environmental change, migration & social vulnerability, Oliver-Smith A, Shen X (eds.) Source Publication Series of UNU-EHS, Bonn.##Brown, B. B., & Perkins, D. D. (1992). Disruptions in place attachment. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 279–304). New York, NY: Plenum Press.##Castles, S, De Haas, H, & Miller, MJ. (2013). The age of migration: international population movements in the modern world. Palgrave Macmillan, Hampshire.##Clark, W. A. V., & Huang, Y. (2003). The life course and residential mobility in British housing markets. Environment and Planning A, 35(2), 323–339.##ـــــــــــــــــــــــــــــ , Duque-Calvache, Ricardo and Palomares, Linares. (2015). Place Attachment and the Decision to Stay in the Neighborhood. Population Space and Place, 23 (2).##Clarke, D., Murphy, C. & Lorenzoni, I. (2018). Place attachment, disruption and transformative adaptation. Journal of Environmental Psychology, 55, 81–89. ##Cross, JE. (2015). Processes of Place Attachment: An Interactional Framework, Symbolic Interaction, Vol 38(4), 493-520.##Dandy, J., Horwitz, P., Campbell, R., Drake, D., and Leviston, Z. (2019). Leaving home: place attachment and decisions to move in the face of environmental change. Regional Environmental Change, 19:615-620.##Devine-Wright, P. (2009). Rethinking NIMBYism: the role of place attachment and place identity in explaining place-protective action. Journal of Community & Applied Social Psychology, 19, 426-441. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2011). Place attachment and public acceptance of renewable energy: a tidal energy case study. Journal of Environmental Psychology, 31, 336-343.##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2013). Think global, act local? The relevance of place attachments and place identities in a climate changed world. Global Environmental Change, 23(1), 61-69.## ـــــــــــــــــــــــــــــ (2014). Dynamics of place attachment in a climate changed world. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications, 165-177. New York: Routledge.##ـــــــــــــــــــــــــــــ & Howes, Y. (2010). Disruption to place attachment and the protection of restorative environments: A wind energy case study. Journal of Environmental Psychology, 30, 271 - 280.##Egercioglu, Y. (2016). Urban Transformation Processes in Illegal Housing Areas in Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol 223, 119-125. ##Gerrity, E. (1981). Perception of environmental change: An exploratory approach. Master’s thesis. University of Arizona, Tucson.##Giuliani, M.V. (2003). Theory of attachment and place attachment. In Psychological Th eories for Environmental Issues. Ed. M. Bonnes, T. Lee, and M. Bonaiuto, 137-170. Aldershot: Ashgate.##Gunderson, L.H., Holling, C.S. (2002). Panarchy: Understanding Transformations in Human and Natural Systems. Island Press, Washington, DC.##Halpenny, E. A. (2010). Pro-environmental behaviours and park visitors: The effect of place attachment. Journal of Environmental Psychology, 30(4), 409–421.##Hernandez, B., Hidalgo, M. C., Salazar-Laplace, M. E. & Hess, S. (2007). Place attachment and place identity in natives and non-natives. Environmental Psychology, 27. ##Hidalgo, M. C., & Hernandez, B. (2001). Place attachment: conceptual and empirical questions. Environmental Psychology, 21(3), 273-281. ##Hochstenbach, C. (2018). The age dimensions of urban socio-spatial change. Population, Space and Place, 29, 1–16.##Hunziker, M., Felber, P., Gehring, K., Buchecker, M., Bauer, N., & Kienast, F. (2008). Evaluation of landscape change by different social groups. Mountain Research and Development, 28, 140-147.##Inalhan, G., & Finch, E. (2004). Place attachment and sense of belonging. Facilities, 22(5/6), 120–128.##Ittelson, W, H. (1978). Environmental perception and urban experience. Environment and Behavior, 10:193-213.##Kearns, A., & Parkes, A. (2003). Living in and leaving poor neighbourhood conditions in England. Housing Studies, 18(6), 827–851.##Knez, I. (2005). Attachment and identity as related to a place and its perceived climate, Environmental Psychology, 25.##Lai, P.H., Kreuter, U.P. (2012). Examining the direct and indirect effects of environmental change and place attachment on land management decisions in the Hill Country of Texas, USA. Landscape and Urban Planning, 104 (3–4), 320–328.##Low, S. M. (1992). Symbolic ties that bind. Place attachment in the plaza. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 165-185). New York and London: Plenum Press.##ــــــــــــــــــــــــــــ & Altman, I. (1992). Place attachment: A conceptual inquiry. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 1-12). New York & London: Plenum Press.##Lynch, K. (1972). What Time Is This Place? Cambridge: The MIT Press.##Manzo, L. C. (2014). Exploring the shadow side. Place attachment in the context of stigma, displacement, and social housing. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications (pp. 178-190). New York: Routledge. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ & Devine-Wright, P. (2014). Introduction. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications (pp. 1-8). New York: Routledge.##Mesch, G. S., & Manor, O. (1998). Social ties, environmental perception, and local attachment. Environment and Behavior, 30, 504 – 519.##Musterd, S., Van Gent, W. P. C., Das, M., & Latten, J. (2016). Adaptive behaviour in urban space: Residential mobility in response to social distance. Urban Studies, 53(2), 227–246.##Proshansky, H. M. (1978). Th e city and self-identity. Journal of Environment and Behaviour, 10: 57-83.##Proshansky, H. M., Fabian, A. K., & Kaminoff, R. (1983). Place identity: Physical world socialization of the self. Environmental Psychology, 3: 87-113.##Raymond, C. M., Brown, G., & Weber, D. (2010). The measurement of place attachment: Personal, community, and environmental connections. Environmental Psychology, 30, 422-434. ##Roberts, P. (2000). The Evolution, Definition and Pupose of Urban Regeneration. Urban Regeneration: A Handbook, SAGE Publications Ltd, London. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ and Sykes, H (2000). Urban Regeneration: A Handbook. SAGE Publications Ltd, London.##Scannell, L., & Gifford, R. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Environmental Psychology, 30, 1-10.##Schlosberg, D., Collins, L. B., & Niemeyer, S. (2017). Adaptation policy and community discourse: Risk, vulnerability, and just transformation. Environmental Politics, 0(0), 1-25.##Schröter M, van der Zanden EH, van Oudenhoven AP, Remme RP, Serna-Chavez HM, De Groot RS, Opdam P. (2014). Ecosystem services as a contested concept: a synthesis of critique and counterarguments. Conserv Lett 7(6):514–523.##Sell, J.L, and E.H. Zube. (1986). Perception of and response to environmental change. Journal of Architectural Planning and Research, 33-54. ##Sharp, G. (2018). Changing in place? Neighbourhood change and place attachment among movers and stayers in Los Angeles. Population Space and Place, 25 (5).##Slemp, C., Davenport, M. A., Seekamp, E., Brehm, J. M., Schoonover, J. E., & Williard, K. W. J. (2012). “Growing too fast:” local stakeholders speak out about growth and its consequences for community well-being in the urban-rural interface. Landscape and Urban Planning, 106, 139-148.##Snickars, F., Johansson, B. and Leonardi, G. (1982). Nested Dynamics of Metropolitan Processes and Policies, Draft Project Description. IIASA, Laxenburg, Austria.##Thorns, D., C. (2002). The Transformation of Cities; Urban Theory and Urban life, Palgrave Macmillan, New York, NY, USA.##Tschakert, P., Barnett, J., Ellis, N., Lawrence, C., Tuana, N., New, M., Elrick, C., Pandit, R., and Pannell, D. (2017). Climate change and loss, as if people mattered: values, places, and experiences. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change. 8(5).##Twigger-Ross, C. L., & Uzzell, D. L. (1996). Place and identity processes. Journal of Environmental Psychology, 16(3), 205–220.##Von Wirth, T, Grêt-Regamey, A, Moser, C, and Stauffacher, M. (2016). Exploring the influence of perceived urban change on residents’ place attachment. Journal of Environmental Psychology, 46:67-82.##Vorkinn, M. & H. Riese. (2001). Environmental concern in a local context: Th e signify cance of place attachment. Environment and Behaviour 33, no. 2: 249-363.##Walker, A. J., & Ryan, R. L. (2008). Place attachment and landscape preservation in rural New England: A Maine case study. Landscape and Urban Planning, 86(2), 141–152.##Wegener, M., Gnad, F., and Vannahme, M., (1986). The time scale of urban change. In: Hutchinson B, Batty M (eds) Advances in urban systems modelling. North Holland, Amsterdam, pp 175–197.##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2013). The future of mobility incities: Challenges for urban modelling. Transport Policy, 29, 275–282.##Zube, E., Friedman, S., & Simcox, D. (1989). Landscape change: perceptions and physical measures. Environmental Management, 13, 639e644.##Zube, E.H, and Seel, J.L. (1986). Human Dimensions of Environmental Change. Journal of Planning Literature, 162-176##استراوس، انسلم و کربین، جولیت (1990). مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نی.##بلیکی، نورمن (2000). طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.##رایف، دانیل؛ لیسی، استفن و فیکو، فریدریک‌جی (2005). تحلیل پیام‌های رسانه‌ای (کاربرد تحلیل محتوای کمی در تحقیق). ترجمه مهدخت بروجردی علوی، تهران: سروش.##منصوریان، یزدان (1386). گراندد تئوری: نظریه‌سازی استقرایی براساس داده‌های واقعی. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت. 21: 46-34.##Adams, H. (2016). Why populations persist: mobility, place attachment and climate change. Popul Environ, 37(4), 429–448.##Anton, C. E., & Lawrence, C. (2016). The relationship between place attachment: The theory of planned behaviour and residents’ response to place change. Journal of Environmental Psychology, 47, 145-154.##Bettencourt, L., & West, G. (2010). A unified theory of urban living. Nature, 467, 912-913.##Bonaiuto, M, Alves, S, De Dominicis, S, Petruccelli, I. (2016). Place attachment and natural hazard risk: research review and agenda. Environ Psychol, 48, 33–53.##Breakwell, G. M. (1986). Coping with threatened identity. London: Methuen.##Bronen, R., Chandrasekhar, D., Conde, DA., Kavanova, K., Morniniere, LC., Schmidt-Verkek, K., and Witter, R. (2009). Stay in place or migrate: a research perspective on understanding adaptation to a changing environment. In Linking environmental change, migration & social vulnerability, Oliver-Smith A, Shen X (eds.) Source Publication Series of UNU-EHS, Bonn.##Brown, B. B., & Perkins, D. D. (1992). Disruptions in place attachment. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 279–304). New York, NY: Plenum Press.##Castles, S, De Haas, H, & Miller, MJ. (2013). The age of migration: international population movements in the modern world. Palgrave Macmillan, Hampshire.##Clark, W. A. V., & Huang, Y. (2003). The life course and residential mobility in British housing markets. Environment and Planning A, 35(2), 323–339.##ـــــــــــــــــــــــــــــ , Duque-Calvache, Ricardo and Palomares, Linares. (2015). Place Attachment and the Decision to Stay in the Neighborhood. Population Space and Place, 23 (2).##Clarke, D., Murphy, C. & Lorenzoni, I. (2018). Place attachment, disruption and transformative adaptation. Journal of Environmental Psychology, 55, 81–89. ##Cross, JE. (2015). Processes of Place Attachment: An Interactional Framework, Symbolic Interaction, Vol 38(4), 493-520.##Dandy, J., Horwitz, P., Campbell, R., Drake, D., and Leviston, Z. (2019). Leaving home: place attachment and decisions to move in the face of environmental change. Regional Environmental Change, 19:615-620.##Devine-Wright, P. (2009). Rethinking NIMBYism: the role of place attachment and place identity in explaining place-protective action. Journal of Community & Applied Social Psychology, 19, 426-441. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2011). Place attachment and public acceptance of renewable energy: a tidal energy case study. Journal of Environmental Psychology, 31, 336-343.##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2013). Think global, act local? The relevance of place attachments and place identities in a climate changed world. Global Environmental Change, 23(1), 61-69.## ـــــــــــــــــــــــــــــ (2014). Dynamics of place attachment in a climate changed world. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications, 165-177. New York: Routledge.##ـــــــــــــــــــــــــــــ & Howes, Y. (2010). Disruption to place attachment and the protection of restorative environments: A wind energy case study. Journal of Environmental Psychology, 30, 271 - 280.##Egercioglu, Y. (2016). Urban Transformation Processes in Illegal Housing Areas in Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol 223, 119-125. ##Gerrity, E. (1981). Perception of environmental change: An exploratory approach. Master’s thesis. University of Arizona, Tucson.##Giuliani, M.V. (2003). Theory of attachment and place attachment. In Psychological Th eories for Environmental Issues. Ed. M. Bonnes, T. Lee, and M. Bonaiuto, 137-170. Aldershot: Ashgate.##Gunderson, L.H., Holling, C.S. (2002). Panarchy: Understanding Transformations in Human and Natural Systems. Island Press, Washington, DC.##Halpenny, E. A. (2010). Pro-environmental behaviours and park visitors: The effect of place attachment. Journal of Environmental Psychology, 30(4), 409–421.##Hernandez, B., Hidalgo, M. C., Salazar-Laplace, M. E. & Hess, S. (2007). Place attachment and place identity in natives and non-natives. Environmental Psychology, 27. ##Hidalgo, M. C., & Hernandez, B. (2001). Place attachment: conceptual and empirical questions. Environmental Psychology, 21(3), 273-281. ##Hochstenbach, C. (2018). The age dimensions of urban socio-spatial change. Population, Space and Place, 29, 1–16.##Hunziker, M., Felber, P., Gehring, K., Buchecker, M., Bauer, N., & Kienast, F. (2008). Evaluation of landscape change by different social groups. Mountain Research and Development, 28, 140-147.##Inalhan, G., & Finch, E. (2004). Place attachment and sense of belonging. Facilities, 22(5/6), 120–128.##Ittelson, W, H. (1978). Environmental perception and urban experience. Environment and Behavior, 10:193-213.##Kearns, A., & Parkes, A. (2003). Living in and leaving poor neighbourhood conditions in England. Housing Studies, 18(6), 827–851.##Knez, I. (2005). Attachment and identity as related to a place and its perceived climate, Environmental Psychology, 25.##Lai, P.H., Kreuter, U.P. (2012). Examining the direct and indirect effects of environmental change and place attachment on land management decisions in the Hill Country of Texas, USA. Landscape and Urban Planning, 104 (3–4), 320–328.##Low, S. M. (1992). Symbolic ties that bind. Place attachment in the plaza. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 165-185). New York and London: Plenum Press.##ــــــــــــــــــــــــــــ & Altman, I. (1992). Place attachment: A conceptual inquiry. In I. Altman, & S. M. Low (Eds.), Place attachment (pp. 1-12). New York & London: Plenum Press.##Lynch, K. (1972). What Time Is This Place? Cambridge: The MIT Press.##Manzo, L. C. (2014). Exploring the shadow side. Place attachment in the context of stigma, displacement, and social housing. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications (pp. 178-190). New York: Routledge. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ & Devine-Wright, P. (2014). Introduction. In L. C. Manzo, & P. Devine-Wright (Eds.), Place attachment: Advances in theory, methods and applications (pp. 1-8). New York: Routledge.##Mesch, G. S., & Manor, O. (1998). Social ties, environmental perception, and local attachment. Environment and Behavior, 30, 504 – 519.##Musterd, S., Van Gent, W. P. C., Das, M., & Latten, J. (2016). Adaptive behaviour in urban space: Residential mobility in response to social distance. Urban Studies, 53(2), 227–246.##Proshansky, H. M. (1978). Th e city and self-identity. Journal of Environment and Behaviour, 10: 57-83.##Proshansky, H. M., Fabian, A. K., & Kaminoff, R. (1983). Place identity: Physical world socialization of the self. Environmental Psychology, 3: 87-113.##Raymond, C. M., Brown, G., & Weber, D. (2010). The measurement of place attachment: Personal, community, and environmental connections. Environmental Psychology, 30, 422-434. ##Roberts, P. (2000). The Evolution, Definition and Pupose of Urban Regeneration. Urban Regeneration: A Handbook, SAGE Publications Ltd, London. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ and Sykes, H (2000). Urban Regeneration: A Handbook. SAGE Publications Ltd, London.##Scannell, L., & Gifford, R. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Environmental Psychology, 30, 1-10.##Schlosberg, D., Collins, L. B., & Niemeyer, S. (2017). Adaptation policy and community discourse: Risk, vulnerability, and just transformation. Environmental Politics, 0(0), 1-25.##Schröter M, van der Zanden EH, van Oudenhoven AP, Remme RP, Serna-Chavez HM, De Groot RS, Opdam P. (2014). Ecosystem services as a contested concept: a synthesis of critique and counterarguments. Conserv Lett 7(6):514–523.##Sell, J.L, and E.H. Zube. (1986). Perception of and response to environmental change. Journal of Architectural Planning and Research, 33-54. ##Sharp, G. (2018). Changing in place? Neighbourhood change and place attachment among movers and stayers in Los Angeles. Population Space and Place, 25 (5).##Slemp, C., Davenport, M. A., Seekamp, E., Brehm, J. M., Schoonover, J. E., & Williard, K. W. J. (2012). “Growing too fast:” local stakeholders speak out about growth and its consequences for community well-being in the urban-rural interface. Landscape and Urban Planning, 106, 139-148.##Snickars, F., Johansson, B. and Leonardi, G. (1982). Nested Dynamics of Metropolitan Processes and Policies, Draft Project Description. IIASA, Laxenburg, Austria.##Thorns, D., C. (2002). The Transformation of Cities; Urban Theory and Urban life, Palgrave Macmillan, New York, NY, USA.##Tschakert, P., Barnett, J., Ellis, N., Lawrence, C., Tuana, N., New, M., Elrick, C., Pandit, R., and Pannell, D. (2017). Climate change and loss, as if people mattered: values, places, and experiences. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change. 8(5).##Twigger-Ross, C. L., & Uzzell, D. L. (1996). Place and identity processes. Journal of Environmental Psychology, 16(3), 205–220.##Von Wirth, T, Grêt-Regamey, A, Moser, C, and Stauffacher, M. (2016). Exploring the influence of perceived urban change on residents’ place attachment. Journal of Environmental Psychology, 46:67-82.##Vorkinn, M. & H. Riese. (2001). Environmental concern in a local context: Th e signify cance of place attachment. Environment and Behaviour 33, no. 2: 249-363.##Walker, A. J., & Ryan, R. L. (2008). Place attachment and landscape preservation in rural New England: A Maine case study. Landscape and Urban Planning, 86(2), 141–152.##Wegener, M., Gnad, F., and Vannahme, M., (1986). The time scale of urban change. In: Hutchinson B, Batty M (eds) Advances in urban systems modelling. North Holland, Amsterdam, pp 175–197.##ـــــــــــــــــــــــــــــ (2013). The future of mobility incities: Challenges for urban modelling. Transport Policy, 29, 275–282.##Zube, E., Friedman, S., & Simcox, D. (1989). Landscape change: perceptions and physical measures. Environmental Management, 13, 639e644.##Zube, E.H, and Seel, J.L. (1986). Human Dimensions of Environmental Change. Journal of Planning Literature, 162-176 ##

استفاده از ملاط‌های بهینه‌شده با مواد دورریز در تثبیت بدنه و کف قبور موزه عصر آهن تبریز Utilization of Optimized Mortars by wastes materials in the Stabilization of the Body and Floor of the Graves of the Iron Age Museum in Tabriz 1 1 ملاط‌های پایه‌آهکی به‌دلیل ویژگی‌های قابل قبولی که نسبت به رطوبت دارند؛ از دوران گذشته در امر حفاظت و مرمت بسیار مقبول بوده‌اند. در این میان، مشکل رطوبت صعودی در بیشتر گورستان‌های باستان‌شناسی که با حفظ بقایای حاصل از کاوش (همانند بقایای استخوانی و اشیای مدفون‌شده) در محل، تبدیل به سایت‌موزه شده‌اند، وجود دارد. لذا به‌نظر می‌رسد یکی از بهترین روش‌ها برای کاهش صدمات رطوبت، باتوجه‌به نیاز ضروری به تثبیت بدنه‌های درحال ریزش و ایزوله نمودن کف گورها، استفاده از ملاط‌های سازگار باشد. این پژوهش که روی گورها و بقایای اسکلتی در سایت‌موزه عصر آهن تبریز تمرکز دارد، با هدف تثبیت بدنه گورها و همچنین قطع ارتباط اسکلت‌های تاریخی با زمین و رطوبت صعودی، اقدام به بهینه‌سازی ملاط‌های پایه‌آهکی با استفاده از پوزولان‌های طبیعی حاصل از مواد دورریز (پوسته برنج و فضولات حیوانی و چوب به‌صورت خاکستر) کرده است. نتایج حاصل از آزمون‌های فیزیکی (چگالی‌سنجی، تخلخل‌سنجی، میزان جذب آب، موئینگی) و آزمون‌های استقامتی (آزمون‌های پیرسازی تسریعی شامل: چرخه‌های تر و خشک شدن، انجماد و یخ‌گشایی و چرخه نمک و دوام‌داری) روی فرمولاسیون‌های مختلف ملاط، نشان داد ترکیباتی که با پوزولان خاکستر فضولات حیوانی ساخته ‌شده‌اند، در مقابل آزمون‌های استقامتی و سنجه‌های فیزیکی مقاومت بهتری دارند؛ باتوجه‌به نتایج بیان‌شده، از ملاط منتخب در حفاظت و مرمت بدنه و کف گورهای سایت‌موزه عصر آهن تبریز با تثبیت بدنه‌ها و ایجاد حایل حفاظتی استفاده می‌شود. نتایج این اقدام پس از 3 سال، رضایت‌بخش تفسیر شده است.  اما با توجه به عدم قطع رطوبت صعودی مشکلاتی برای قبور  به وجود آمده است  و اقدام عاجل و فوری قطع رطوبت صعودی بر اساس مطالعات هیدرولوژی است. 2 Lime-based mortars have been highly acceptable and preferred for conservation and restoration since a long time ago for their acceptable features towards moisture. Meanwhile, there is an ascending moisture problem in the majority of the archaeological sites having been converted into museum with the conservation of the remnants resulting from excavations (such as bone remnants and buried objects). Accordingly, it seems that use of compatible mortars is one of the best methods for reducing the moisture’s damage, considering the urgent need for the stabilization of the graves’ collapsing bodies and isolation of their floors. The preset study concentrates on the graves and skeleton remnants in Tabriz Iron Age Museum Site and aims at stabilization of the graves’ bodies as well as reburial of the historical bones and preventing them from exposure to ascending moisture through the use of lime-based mortars optimized by natural pozzolans, rice husk ashes, manure and wood. The results obtained from the physical tests (densitometry, prorosimetry, water absorption analysis and capillarity) and strength tests (accelerated aging experiments including wetting and drying cycles, freezing and defrosting and salt cycle and endurance) on various mortar rates indicated that the combinations made of pozzolans and manure ash feature better physical endurance properties as evidenced in the strength tests. According to the above findings, the mortar reinforced with the manure ash was selected for the conservation and restoration of the body and floor of the graves in Tabriz Iron Age Museum Site. The results of such measures were found promising after the passage of two years. 21 42 2020/10/302022/01/26 1400/11/6 2022/05/182022/07/16 1401/4/25 مهدی رازانی mehdi razani دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran m.razani@tabriziau.ac.ir نسرین داداش زاده nasrin dadashzadeh دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran nasrindadashzadeh80@gmail.com فریبا مجیدی Fariba majidi دانشگاه هنر اسلامی تبریز Iran fariba.majidi@gmail.com Lime Based Mortar Conservation Natural Pozzolan Iron Age Museum of Tabriz Bone ملاط پایه‌آهکی حفاظت پوزولان طبیعی موزه عصر آهن تبریز اسکلت‌های تاریخی. Bisht, A.S.(2010). Conservation of textile, bone and Ivory, Delhi : Agam Kala Prakashan##Campbell, A. G. (1990). Recycling and disposing of wood ash. Tappi Journal, 73(9),p.p 141-146.##Lezzerini, M., Raneri, S., Pagnotta, S., Columbu, S., & Gallello, G. (2018). Archaeometric study of mortars from the Pisa’s Cathedral Square (Italy). Measurement, 126, 322-331.##Kasiri, M. B., Ajorloo, B., & Razani, M. (2019). Chemical relative dating of skeletons of the Iron Age cemetery of Tabriz on the basis of fluorine, uranium, and nitrogen content. Journal of Archaeological Science: Reports, 24, 330-337. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2019.01.02##Manifold, B. M. (2012). Intrinsic and extrinsic factors involved in the preservation of non-adult skeletal remains in archaeology and forensic science. Bulletin of the International association for paleodontology, 6(2), 51-69.##Millard, A. (2001). The deterioration of bone. In Handbook of archaeological sciences by Brothwell, D. R., & Pollard, A. M. (Eds.). (2001). London: J. Wiley., 637-47.##Veiga, M. R., Aguiar, J., Silva, A. S., & Carvalho, F. (2001, November). Methodologies for characterisation and repair of mortars of ancient buildings. In Proceedings of the 3rd International Seminar Historical Constructions (pp. 353-362). Guimarães, Portugal: University of Minho##Thomas, B. (2019). Historic Rural African American Cemetery Preservation in Southeast Louisiana. Rutgers The State University of New Jersey, School of Graduate Studies.##Torraca, G. (2009). Lectures on materials science for architectural conservation.##Shen, W., Zhou, M., & Zhao, Q. (2007). Study on lime–fly ash–phosphogypsum binder. Construction and Building Materials, 21(7), 1480-1485##آزادی، مهرناز (1377). عاج و استخوان: شناخت علمی و حفاظت. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد مرمت و حفاظت آثار تاریخی: دانشگاه هنر اصفهان. ##استابز، جان (1377). نگهداری و حفاظت بقایای به‌دست‌آمده معماری از حفریات کاوش‌های باستان‌شناختی. ترجمه میرمحسن موسوی. تهران: دانشگاه هنر (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983). ##استانلی پرایس، نیکلاس (1377). حفاظت و مرمت در کاوش‌های باستان‌شناختی. ترجمه میرمحسن موسوی. تهران: دانشگاه هنر (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983). ##اعتضادی، میترا (1375). بازشناسی و دیرین – آسیب‌شناسی بقایای استخوانی، تمدن تپه‌حصار اسکلت مادر، درحال زایش نوزاد هرگز به‌دنیانیامده. مجموعه مقالات نخستین همایش حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی. به کوشش: رسول وطندوست تهران: دانشگاه هنر و پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی– فرهنگی، 166-145. ##باغبانان، علیرضا؛ رمضانی‌فر، فرشاد؛هاشم‌الحسینی؛ حمید و رازانی، مهدی (1395). امکان‌سنجی استفاده از دوغاب زیستی برای تثبیت ماسه‌های روان در مناطق کویری با رویکرد حفاظت از بقایای باستان‌شناسی. پژوهه باستان‌سنجی. سال دوم (۱).۲۷-۱۷. ##بزاز دستفروش، مهدی (1394). موزه و موزه‌داری در آذربایجان شرقی. تبریز: جامعه‌شناسان.##پاول، جوزف؛ ف، گنتری استیل و مایکل، ب کالینز (۱۳۹۲). کاوش و تحلیل بقایای انسانی. روش‌های میدانی در باستان‌شناسی. به‌کوشش: هستر تامس‌ار، هری‌ج شیفر، کنت‌ل فدر. ترجمه کمال‌الدین نیکنامی و حسین صبری. تهران: سمت. 549-491 (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1977). ##پیرک، مهدی؛ عبدالله‌خان گرجی، مهناز؛ وحیدزاده، رضا و بهادری، رؤیا (1394). بررسی مکانیسم تخریب ناشی از نمک‌های محلول در بناهای تاریخی. پژوهه باستان‌سنجی. سال دوم (1). 73-51. ##جاندرو، آل؛ بالدراما، آلوا و موکیاری، بیاکو (1377). مرمت و حفاظت ساختمان‌های خشتی به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی. ترجمه میرمحسن موسوی. چاپ اول. تهران: دانشگاه هنر (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1983).##حامی، احمد (1384). مصالح ساختمانی. چاپ: شانزدهم، تهران: دانشگاه تهران. ##داداش‌زاده، نسرین (1388)ساخت ملات پایه‌آهکیِ مناسب جهت استفاده در بدنه‌ها و کف قبور موزه عصر آهن تبریز». پایان‌نامه کارشناسی، رشته مرمت آثار تاریخی، تبریز: دانشگاه هنر اسلامی.##رازانی، مهدی؛ امامی، سیدمحمدامین؛ باغبانان، علی‌رضا و خوزه دلگادو، رودریگویز (1397). بهینه‌سازی‌شده ملاط‌های سنتی پایه آهکی برای جایگزینی درراستای حفاظت از معماری صخره کندِ روستای تاریخی کندوان. معماری مسکن و محیط روستا. بهار( ۳۷ ) ۱۶۱، 138-125.##رازانی، مهدی (1396). "مکانیسم تخریبِ توف‌های آتش‌فشانی معماری صخره کندِ روستای تاریخی کندوان به‌منظور ارائه راهکارهای حفاظتی در سطوح بیرونی خانه‌های سنگی". رساله دکتری، مرمت آثار فرهنگی و تاریخی. اصفهان: دانشگاه هنر. ##رازانی، مهدی و داداش‌زاده، نسرین (1399). ارزیابی ملاط‌های پایه‌آهکی در حفاظت از بقایای معماریِ حاصل از کاوش‌های باستان‌شناسی. مطالعات باستان‌شناسی.12(3). 91-65. ##رضوانی، زینب؛ عرب‌حسینی، اکبر و چگینی، غلامرضا (1391). تعیین ترکیبات شیمیایی و خواص حرارتی سوخت جامد تهیه‌شده از کاه برنج. هفتمین کنگره ملی مهندسی ماشینهای کشاورزی و مکانیزاسیون. شیراز. https://civilica.com/doc/180911##رمضانی، ع.؛ غفاریان، د. و توکلی‌زاده، م. (1391). "بررسی مقاومت فشاری و برخی دیگر از ویژگی‌های ملات شفته‌آهکی". دریافت شده از: https://profdoc.um.ac.ir/articles/a/1005009.pdf##زندکریمی، هادی؛ باقرزاده کثیری، مسعود؛ آجورلو، بهرام و عمرانی، بهروز (1394). آنالیز ایزوتوپ‌های پایدار استرانسیوم و عناصر کمیاب Sr و Ba اسکلت‌های گورستان عصر آهن مسجد کبود تبریز. مطالعات باستان‌شناسی، 7 (2). 102-85. ##علیزاده، سیامک (1398). مقدمه‌ای بر تکنیک‌های ویژه حفاظت و مرمت بناهای تاریخی (با نگاهی به تجربیات کشورهای اروپایی). تهران: سمیرا.##فیلدن، برنارد.م. و یوکیلتو، یوکا (1386). راهنمای مدیریت در محوطه‌های میراث جهانی. ترجمه : پیروز حناچی. تهران: دانشگاه تهران (تاریخ انتشار نسخه اصلی 1998).##نوایی، سیده‌مریم (1396). بررسی رطوبت در بناهای تاریخی، مطالعه‌موردی:گنبد سلطانیه زنجان. کنفرانس ملی تحقیق و توسعه در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی نوین.##مجیدی، فریبا (1383). "مدیریت حفظ و مرمت در کاوش‌های باستان‌شناسی با نگرشی ویژه به محوطه باستانی مسجد کبود تبریز". پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. حفاظت و مرمت آثار تاریخی. اصفهان: دانشگاه هنر. ##________ (1396). "گزارش کار مرمت و حفاظت 4 گور از سایت موزه عصر آهن تبریز". تبریز: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگردی استان آذربایجان شرقی [موجود در مرکز اسناد سازمان میراث فرهنگی]. ##________ (1397). "گزارش کار مرمت و حفاظت 61 گور از سایت موره عصر آهن تبریز". تبریز: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگردی استان آذربایجان شرقی [موجود در مرکز اسناد سازمان میراث فرهنگی]. ##نادرمیرزا قاجار (1360). تاریخ و جغرافیایی دارالسلطنه تبریز. چاپ سوم، تبریز: آیدین.##نگهبان، عزت‌الله (1376). مروری بر پنجاه‌سال باستان‌شناسی در ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##هژبری نوبری، علیرضا (1379). گزارش مقدماتی دومین فصل کاوش در محوطه باستانی مسجد کبود. تبریز: تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور و مرکز تحقیقات باستان‌شناسی با همکاری دانشگاه تربیت‌مدرس. ##______________ (1381). "گزارش مقدماتی سومین فصل کاوش در محوطه باستانی مسجد کبود". تبریز، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور و مرکز تحقیقات باستان‌شناسی با همکاری دانشگاه تربیت‌مدرس. ##______________ (1383). جایگاه کاوش‌های مسجد کبود تبریز در عصر آهن ایران و مقایسه آن با سایر محوطه‌های هم‌عصر. مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران، حوزه شمال‌غرب. به کوشش : مسعود آذرنوش تهران: پژوهشکده باستان‌شناسی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، 275-265. ##______________ و پورفرج، اکبر (1384). پیشنهاداتی درباره روش کاوش در قبرستان‌ها براساس کاوش‌های قبرستان عصر آهن مسجد کبود تبریز و شهریری. پیام باستان‌شناس. 2 (4). 84-66. ##یونسکو (1383). توصیه‌نامه اصول بین‌المللی قابل اجرا در حفاری‌های باستان‌شناسی. دانش مرمت و میراث فرهنگی. (1). 61-54. ##Almeida, N. G., Faria, P., & Pinto, A. P. (2008). Lime mortars with rice husk ash for ancient masonry. In HMC08-Historical Mortars Conference (p. CD). LNEC##Bisht, A.S.(2010). Conservation of textile, bone and Ivory, Delhi : Agam Kala Prakashan##Brzyski, Przemysław. “The effect of pozzolan addition on the physical and mechanical properties of lime mortar.” In E3S Web of Conferences, vol. 49, p. 00009. EDP Sciences, 2018..##Campbell, A. G. (1990). Recycling and disposing of wood ash. Tappi Journal, 73(9),p.p 141-146.##Cheah Chee Ban and Mahyuddin Ramli, “The implementation of wood waste ash as a partial cement replacement material in the production of structural grade concrete and mortar: An overview”, Resources conservation and recycling 55, 669-685, 2011.##Ellam, Diane. (1987) Wet Bone: The Potential for Freeze-Drying. Archaeological Bone, Antler and Ivory (Occasional Papers No. 5, K. Starling and D.Watkinson, eds., London: United Kingdom Institute for Conservation): 34–35.##Franklin, J. A., & Chandra, R. (1972). The slake-durability test. InInternational Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences & Geomechanics,Vol. 9, No. 3, pp. 325-328.##Gibbons, P. (1997). Pozzolans for lime mortars. The Building conservation directory, (1), 25-26.##Kasiri, M. B., Ajorloo, B., & Razani, M. (2019). Chemical relative dating of skeletons of the Iron Age cemetery of Tabriz on the basis of fluorine, uranium, and nitrogen content. Journal of Archaeological Science: Reports, 24, 330-337.  https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2019.01.02##Lezzerini, M., Raneri, S., Pagnotta, S., Columbu, S., & Gallello, G. (2018). Archaeometric study of mortars from the Pisa’s Cathedral Square (Italy). Measurement, 126, 322-331.##Manifold, B. M. (2012). Intrinsic and extrinsic factors involved in the preservation of non-adult skeletal remains in archaeology and forensic science. Bulletin of the International association for paleodontology, 6(2), 51-69.##Millard, A. (2001). The deterioration of bone.  In Handbook of archaeological sciences by  Brothwell, D. R., & Pollard, A. M. (Eds.). (2001). London: J. Wiley., 637-47.##Naik TR, “Tests of wood ash as a potential source for construction materials”. Report No. CBU1999-09, UWM Center for By-Products Utilization, Department of Civil Engineering and Mechanics, University of Wisconsin-Milwaukee, Milwaukee, pp. 61,1999.##NCASI, National Council for Air and Stream Improvement, Inc., “Alternative management of pulp and paper industry solid wastes”, Technical Bulletin No. 655, NCASI, New York, NY, pp. 44, 1993.##Oudbashi, Omid, Atefeh Shekofteh & Hamid Fadaei (2022): An Exploration of a 2500-Year-Old Monument: A Reappraisal of the Achaemenian Decorative Flooring Plasters in Persepolis World Heritage Site (ca. 550–330 BCE), Studies in Conservation, DOI: 10.1080/00393630.2022.2062562##Pate, F. Donald. “Bone Collagen Preservation at the Roonka Flat Aboriginal Burial Ground: A Natural Laboratory.” Journal of Field Archaeology Vol. 25 No. 2, 1998, pp. 203–217. [ECU-733]##Price, T. D., Burton, J. H. & Bentley, R.A. 2002. The characterization of biologically available strontium isotope ratios for the study of prehistoric migration. Archaeometry. 44 (1), 117-135.##Shen, W., Zhou, M., & Zhao, Q. (2007). Study on lime–fly ash–phosphogypsum binder. Construction and Building Materials, 21(7), 1480-1485.##Sigvardsen, N. M., Geiker, M. R., & Ottosen, L. M. (2021). Reaction mechanisms of wood ash for use as a partial cement replacement. Construction and Building Materials, 286, 122889.##Venkatasubramanian, C., Muthu, D., Aswini, G., Nandhini, G., & Muhilini, K. (2017, July). Experimental studies on effect of cow dung ash (pozzolanic binder) and coconut fiber on strengthproperties of concrete. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 80, No. 1, p. 012012). IOP Publishing.##Gamble, J.C., 1971. Durability-plasticity classification of shales and other argillaceous rocks. University of Illinois at Urbana-Champaign.##Hudson Ltd; 5th ed.##Renfrew, C., Bahn, P. 2008. Archaeology: Theories, Methods and Practice. Thames and##Sease, C. (1994). A conservation manual for the field archaeologist (Vol. 4). archaeological research tools, institute of archaeology, university of California.##Torraca, G. (2009). Lectures on materials science for architectural conservation. Los Angeles, CA: The Getty Conservation Institute.##Thomas, B. (2019). Historic Rural African American Cemetery Preservation in Southeast Louisiana. Rutgers The State University of New Jersey, School of Graduate Studies.##Torraca, G. (2009). Lectures on materials science for architectural conservation.##Veiga, M. R., Aguiar, J., Silva, A. S., & Carvalho, F. (2001, November). Methodologies for characterisation and repair of mortars of ancient buildings. In Proceedings of the 3rd International Seminar Historical Constructions (pp. 353-362). Guimarães, Portugal: University of Minho. ##

پنجره‌ای از گچ و شیشه: میراث فنی ساخت مشبک‌های شیشه‌دار گچی A Window made of Gypsum and Glass: Technical Heritage of making Stucco and Glass Latticeworks 1 1 پژوهش حاضر با هدف شناخت فنی نوعی از پنجره‌های مشبک شیشه‌دار انجام شده که در بررسی‌های پیشین در مورد آن‌ها صحبتی نشده است و در واقع فرضیه‌های بیان شدۀ قبلی برای روشن کردن شیوۀ ساخت این نمونه‌ها کارآمد نیست. بنابر شواهد فنی به دست‌آمده در متن حاضر، این پنجره‌ها مشبک دولایۀ گچی نام‌گذاری شده‌اند. پنجره‌های مشبک گچی شیشه‌دار حداقل از قرن چهارم هجری به این سو در ایران ساخته می‌شده‌اند. اما تمرکز پژوهش حاضر بر ساخت پنجره‌های شیشه‌دار با دو سطح گچی است و با مشاهده و بررسی آزمایشگاهی دو پنجرۀ آسیب دیده تاریخی منسوب به عصر صفوی، روند ساخت این آثار تشریح شده است. این دو پنجره که بزرگترین‌شان ابعاد حدود 3/1 در 1 متر داشت، احتمالاً از خانه‌ای تخریب شده در اصفهان جدا شده و به ادارۀ میراث فرهنگی اصفهان انتقال یافته بودند. در پژوهش حاضر از روش‌های آزمایشگاهی تست‌های شیمی‌تر، FTIR، تصاویر FE- SEM و آنالیز XRF بر روی نمونه‌ها استفاده شده است. بنابر نتایج این بررسی، در مشبک‌های دو لایۀ بزرگ از قابی چوبی برای استحکام‌دهی در حین ساخت استفاده می‌شده و کار بر روی یک تکیه‌گاه صلب روغن‌خورده انجام می‌شده است. دو لایۀ گچ کم‌آب‌ و پرآب بر روی هم به کار می‌رفته و پس از حصول گیرش اولیه در سطح گچ خطوط اصلی انداخته می‌شدند و گچ اول برداشته می‌شد تا در فضای میان بازوهای ضخیم گچی، به لایۀ دومی برسند. نقوش ظریف‌تر سپس با سوراخ‌کاری در گچ دوم اجرا می‌شدند و مرحلۀ نهایی اتصال شیشه‌های رنگی با ملاط گچ مخلوط با چسب به پشت سوراخ‌ها، پس از برداشت تکیه‌گاه بوده است. بنابر نتایج آزمایش‌ها در پایان اجرا احتمالاً لایۀ روغنی برای کم کردن حساسیت بدنۀ گچی نسبت به رطوبت بر روی کل پنجره زده می‌شد.  2 Basing on the archaeological evidences, making stucco and glass latticework windows in Iran dates back to the tenth century AD in Nishapur. One of the methods for making this kind of windows is making two-layered perforated stucco with colorful glasses, which is the subject of current study based on analysis and observations on two historical stucco and glass windows preserved in the ICHTO office of Isfahan. Current study uses optical observation and laboratory tests on two cases of historical two-layered perforated stucco windows to characterize the method of work. Wet chemical tests, FTIR spectroscopy, FE-SEM and XRF analysis used on the samples. Results showed the requirement of use of a wooden frame for more stability during forming in big size windows and starting the work on a rigid backing probably covered with oil as release agent. Two layers of gypsum mortar used in this process, which one is more watery and mixed with an organic material to slow down the setting process. After pouring mortar and the first phase of setting, stucco master used a compass to draw the main geometric lines. Then the first layer removed and the master made finer motifs on the second layer inside the frames made by thicker arms of stucco. The last phase was adhering colorful glasses with a gypsum-adhesive paste on the back of perforated part after removing the rigid backing. Coating the window with oil to reduce the vulnerability of gypsum against humidity is a finishing process after setting of mortar. Evidence of oil showed in FTIR analysis on the extracted samples. 43 56 2020/10/302022/01/262021/07/30 1400/5/8 2022/05/182022/07/162022/06/13 1401/3/23 افسانه سبحانی Afsaneh Sobhani دانشگاه هنر اصفهان- دانشکده حفاظت و مرمت Iran afsaneh.sobhani1994@gmail.com امیرحسین کریمی Amir-Hossein Karimy دانشگاه هنر اصفهان- دانشکده حفاظت و مرمت Iran ahkarimy@gmail.com Stucco windows Two-layered latticework colorful glasses Stucco oil پنجره گچی مشبک دولایه شیشه‌ رنگی گچ‌بری روغن اصلانی، حسام (١۳۹۱). "فن‌شناسی آرایه‌های گچی در معماری ایران دوران اسلامی"، رساله دکتری، مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده).##عباسیان، میرمحمد؛ اصلانی، حسام و میش‌مست نهی، مسلم (1391). بررسی کاربرد تصاویر میکروسکپ الکترونی در فن شناسی و آسیب شناسی ساختارهای گچی، مجموعه مقالات هشتمین همایش حفاظت و مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی و تزئینات وابسته به معماری، به‌کوشش: رویا بهادری، شهرزاد امین‌شیرازی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 640-635. ##کریمی، امیرحسین؛ هلاکویی، پرویز و کریمی، بهراد (1388). گزارش مطالعه و فن‌شناسی تزیینات کلیسای بیت‌لحم اصفهان. اصفهان: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اصفهان (منتشرنشده).##گلمبک، لیزا؛ ویلبر، دونالد و آلن، تری (1374). معماری تیموری در ایران و توران. ترجمه کرامت‌الله افسر و محمدیوسف کیانی، تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##مطیفی‌فرد، مرتضی (1391). احیای هنرهای ازیادرفته. اصفهان: نقش مانا.##موزه هنرهای معاصر تهران (1384). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزۀ هنرهای معاصر تهران، مؤسسه توسعۀ هنرهای تجسمی. ##میش‌مست نهی، مسلم (1385). تحلیل فن‌شناسی، "وضعیت حفاظتی و مدل‌سازی آسیب‌شناسی گچ‌بری‌های کوه خواجه"، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، مرمت آثار تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده). ##Aksamija, Amra ; Nowik, W.; Lehuédé, P.; Le Hô, A. S.; Bormand, M.; & Bouquillon, A (2019). Investigation of organic additives in Italian Renaissance devotion stucco reliefs from French collections. Journal of Cultural Heritage, 39, 66-81.‌##Attia, Ahmad S. (2020). Traditional multi-story house (Tower House) in Sana’a City, Yemen. An example of sustainable architecture. Alexandria Engineering Journal, 59(1), 381-387.‌##Baykan, Ceren; Orbeyi, N & Yalcin, ve Selcan. (2007). Göbekli Cam Üretim Teknolojisi ve Mimaride Pencere Cami Olarak Kullanimi, The Production Process and Architecture use of ‘Crown Glass’ as Window Glass. Istanbul: Seres.879-890.##Derrick Michele R., Dusan C. Stulik, and James M. Landry.(1999). Infrared Spectroscopy in Conservation Science. United States of America: of the Journal of the American Institute for Conservation of Historic and Artistic.##Elert, Kerstin, Benavides-Reyes, C., & Cardell, C. (2019). Effect of animal glue on mineralogy, strength and weathering resistance of calcium sulfate-based composite materials. Cement and Concrete Composites, 96, 274-283.##Holakooei, Parviz; Karimy, A. H.; Saeidi-Anaraki, F.; Vaccaro, C.; Sabatini, F.; Degano, I. & Colombini, M. P. (2020). Colourants on the wall paintings of a mediӕval fortress at the mount Sofeh in Isfahan, central Iran. Journal of Archaeological Science: Reports, 29, 102065.##Melo, Helena. P.; Cruz, A. J.; Candeias, A.; Mirão, J.; Cardoso, A. M.; Oliveira, M. J. & Valadas, S. (2014). Problems of Analysis by FTIR of Calcium Sulphate–Based Preparatory Layers: The Case of a Group of 16th‐Century Portuguese Paintings. Archaeometry, 56(3), 513-526.‌##Middendorf, Bernhard. (2002). Physico-mechanical and microstructural characteristics of historic and restoration mortars based on gypsum: current knowledge and perspective. Geological Society, London, Special Publications, 205(1): 165-176##Odegaard, Nancy, Zimmt, Werner S., Caroll, Scott.(2005). Material Characterization tests for objects of Art and Archaeology. Archetype: second edition.##Oliver, Paul (2003). Dwellings, The Vernacular House worldwide. London: Faidon.##Özakın, Rabia (2007). Traditional Turkish Gypsum Plaster Windows: Manufacture and Conservation, Meslek Yüksekokulu Restorasyon Programı, Maslak, Istanbul (in Turkish). 100.69:93-100.##Salavessa, Eunice, Jalali, S., Sousa, L. M., Fernandes, L., & Duarte, A. M. (2013). Historical plasterwork techniques inspire new formulations. Construction and Building Materials, 48, 858-867.##Wilkinson,‌ Charles K. (1986). Nishapur some early Islamic buildings and their decoration. New York (the metropolitan of art).##://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;eg;Mus01;44;en=2019.##https://asia.si.edu/object/F1946.12.59/#object-content##اصلانی، حسام (١۳۹۱). "فن‌شناسی آرایه‌های گچی در معماری ایران دوران اسلامی"، رساله دکتری، مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده).##عباسیان، میرمحمد؛ اصلانی، حسام و میش‌مست نهی، مسلم (1391). بررسی کاربرد تصاویر میکروسکپ الکترونی در فن شناسی و آسیب شناسی ساختارهای گچی، مجموعه مقالات هشتمین همایش حفاظت و مرمت اشیای تاریخی- فرهنگی و تزئینات وابسته به معماری، به‌کوشش: رویا بهادری، شهرزاد امین‌شیرازی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 640-635. ##کریمی، امیرحسین؛ هلاکویی، پرویز و کریمی، بهراد (1388). گزارش مطالعه و فن‌شناسی تزیینات کلیسای بیت‌لحم اصفهان. اصفهان: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اصفهان (منتشرنشده).##گلمبک، لیزا؛ ویلبر، دونالد و آلن، تری (1374). معماری تیموری در ایران و توران. ترجمه کرامت‌الله افسر و محمدیوسف کیانی، تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##مطیفی‌فرد، مرتضی (1391). احیای هنرهای ازیادرفته. اصفهان: نقش مانا.##موزه هنرهای معاصر تهران (1384). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزۀ هنرهای معاصر تهران، مؤسسه توسعۀ هنرهای تجسمی. ##میش‌مست نهی، مسلم (1385). تحلیل فن‌شناسی، "وضعیت حفاظتی و مدل‌سازی آسیب‌شناسی گچ‌بری‌های کوه خواجه"، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، مرمت آثار تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشرنشده). ##Aksamija, Amra ; Nowik, W.; Lehuédé, P.; Le Hô, A. S.; Bormand, M.; & Bouquillon, A (2019). Investigation of organic additives in Italian Renaissance devotion stucco reliefs from French collections. Journal of Cultural Heritage, 39, 66-81.‌##Attia, Ahmad S. (2020). Traditional multi-story house (Tower House) in Sana’a City, Yemen. An example of sustainable architecture. Alexandria Engineering Journal, 59(1), 381-387.‌##Baykan, Ceren; Orbeyi, N & Yalcin, ve Selcan. (2007). Göbekli Cam Üretim Teknolojisi ve Mimaride Pencere Cami Olarak Kullanimi, The Production Process and Architecture use of ‘Crown Glass’ as Window Glass. Istanbul: Seres.879-890.##Derrick Michele R., Dusan C. Stulik, and James M. Landry.(1999). Infrared Spectroscopy in Conservation Science. United States of America: of the Journal of the American Institute for Conservation of Historic and Artistic.##Elert, Kerstin, Benavides-Reyes, C., & Cardell, C. (2019). Effect of animal glue on mineralogy, strength and weathering resistance of calcium sulfate-based composite materials. Cement and Concrete Composites, 96, 274-283.##Holakooei, Parviz; Karimy, A. H.; Saeidi-Anaraki, F.; Vaccaro, C.; Sabatini, F.; Degano, I. & Colombini, M. P. (2020). Colourants on the wall paintings of a mediӕval fortress at the mount Sofeh in Isfahan, central Iran. Journal of Archaeological Science: Reports, 29, 102065.##Melo, Helena. P.; Cruz, A. J.; Candeias, A.; Mirão, J.; Cardoso, A. M.; Oliveira, M. J. & Valadas, S. (2014). Problems of Analysis by FTIR of Calcium Sulphate–Based Preparatory Layers: The Case of a Group of 16th‐Century Portuguese Paintings. Archaeometry, 56(3), 513-526.‌##Middendorf, Bernhard. (2002). Physico-mechanical and microstructural characteristics of historic and restoration mortars based on gypsum: current knowledge and perspective. Geological Society, London, Special Publications, 205(1): 165-176##Odegaard, Nancy, Zimmt, Werner S., Caroll, Scott.(2005). Material Characterization tests for objects of Art and Archaeology. Archetype: second edition.##Oliver, Paul (2003). Dwellings, The Vernacular House worldwide. London: Faidon.##Özakın, Rabia (2007). Traditional Turkish Gypsum Plaster Windows: Manufacture and Conservation, Meslek Yüksekokulu Restorasyon Programı, Maslak, Istanbul (in Turkish). 100.69:93-100.##Salavessa, Eunice, Jalali, S., Sousa, L. M., Fernandes, L., & Duarte, A. M. (2013). Historical plasterwork techniques inspire new formulations. Construction and Building Materials, 48, 858-867.##Wilkinson,‌ Charles K. (1986). Nishapur some early Islamic buildings and their decoration. New York (the metropolitan of art).##://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;eg;Mus01;44;en=2019.##https://asia.si.edu/object/F1946.12.59/#object-content ##

نظام هندسه نظری در کاربندی‌های دوپا قالب شاغولی، برگرفته از دایره محیطی در معماری ایرانی The system of theoretical geometry of the Two-leged plumb tier of Rasmi-Bandi Derived from Peripheral Circle in Persian Architecture 1 1 رسمی‌بندی در دو حالت یک‌پا و دوپا کاربرد دارد. عدم به‌کارگیری آن‌ها در زمینه دلخواه، ضعف این نوع از کاربندی‌ها محسوب می‌شود که در نوع دوپا، به علت قرارگیری پاها در خارج از کنج‌ها و روی نقاط مشترک زمینه که خود باعث ایجاد هندسه پیچیده‌تر می‌شود، بیشتر ملموس است. ازاین‌رو بررسی هندسه‌ دوبعدی رسمی دوپا شاغولی، آشنایی با ابعاد و نسبت‌های زمینه اجرای آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. پرسش پژوهش آن است که تغییرات فراوانی شیوه‌های اتصال، تناسب ابعادی و نسبت‌های هندسی زمینه‌ رسمی‌های دوپا قالب شاغولی چگونه است؟ و مناسب‌ترین زمینه‌ هندسی رسمی‌‌های دوپا قالب شاغولی، براساس نسبت‌های طلایی فیبوناچی و عدد طلایی Φ کدام است؟ بر این اساس، مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل‌های نظری، از طریق دایره محیطی، هندسه نظری 185 حالت از رسمی‌های دوپای 8 تا 24 قالب شاغولی بررسی‌شده و با حذف آلت سنبوسه، به طبقه‌بندی انواع، حالت‌های اتصال و تعداد حالت‌های ممکن در این نمونه‌ها پرداخته‌شده است. درنهایت، بهترین حالات رسمی دوپا برای طول و عرض زمینه‌ها مشخص‌شده و زمینه‌های مناسب براساس نسبت‌های طلایی فیبوناچی و عدد طلایی Φ معرفی‌شده است. نتایج نشان می‌دهد که تعداد زیادی از زمینه‌های رسمی‌ دوپا از قوانین نسبت‌های طلایی فیبوناچی و عدد طلایی Φ پیروی می‌کنند. رسمی‌های دوپا از حالت اتصال 3 به 3 آغاز می‌شوند و با افزایش نوع رسمی دوپا از 8 به 24، فراوانی آن رسمی نیز بیشتر یا برابر رسمی دوپای قبل از خود می‌شود. به‌ازای هر مرحله بالاتر از نوع رسمی دوپای 8، حالت اتصال، تصاعدی می‌شود؛ بنابراین هرچه تعداد اتصالات بیشتر شود، فراوانی تعداد رسمی‌های دوپا نیز بیشتر خواهد بود. رسمی دوپای 8، کمترین تعداد فراوانی (یک نوع حالت) و رسمی دوپای 22 و 24، بیشترین تعداد فراوانی (48 نوع حالت مختلف) را دارد. شعاع شمسه نیز در حالت‌های مختلف اتصال رسمی‌های دوپا، برای تمام نمونه‌ها یکسان است.    2 Karbandi is one of the most important geometrical sciences in the Islamic arts of Iran, which plays an important role in arranging interior spaces. Their shape, structure, gender and structural role are among the important issues that have given a special variety to the applications. Despite its importance, research in this field has not been as deep as it should be. With the aim of knowing the theoretical geometry system of applications and based on the peripheral circle, the Two-legged plumb type of vertical mold is the basis of the research. The research follows two main questions. First of all, what are the changes in the frequency of connection methods, dimensional fit and geometric ratios in the field of two-legged applications of Shagholi mold? The second question is what are the types of applications of bipeds and their geometric proportions. Based on library studies and theoretical analysis, through the circumscribed circle, the theoretical geometry of 205 states from Two Impost plumb Rasmi-Bandi of 8 to 24 has been studied and by removing the Sanbooseh, the types, connection modes and number of possible modes in these samples have been classified. The results show that a large number of two-legs of Rasmi follow the rules of the Fibonacci golden ratio and the golden number Φ. The findings show that biped formal 8 has the least number of frequencies (one type of state) and biped formal 22 and 24 has the highest number of frequencies (48 different types of states) and with the increase of the two-legged formal type from 8 to 24, the frequency of that formal also becomes more or equal to the two-legged formal before it; The results show that as the number of connections increases, the frequency of the number of two-legged formals will also increase, and a large number of two-legged formal fields follow the laws of the Fibonacci golden ratio and the golden number Φ.   57 76 2020/10/302022/01/262021/07/302021/01/2 1399/10/13 2022/05/182022/07/162022/06/132022/08/10 1401/5/19 احمد دانائی نیا Ahmad Danaei Nia دانشگاه کاشان Iran danaeinia@kashanu.ac.ir بهادر عرفان Bahador Erfan کارشناسی ارشد معماری Iran bahador_erfan@yahoo.com Application of Two-Legged plumb peripheral circle dimensional proportions geometric background golden rectangle dynamic rectangle. کاربندی رسمی دوپا شاغولی دایره محیطی نسبت‌های طلایی عدد طلایی آصفی، مازیار؛ نژادابراهیمی، احد و امجدمحمدی، امیر (1397). ارائه راهکار ترسیمی نو جهت طراحی نوآورانه کاربندی نمونه مطالعاتی: کاربندی‌های بازار تاریخی تبریز. مرمت و معماری ایران، سال هشتم (ش16): 20-1.##آینه‌چی، شهرزاد؛ ولی‌بیگ، نیما و تهرانی، فرهاد (1398). مقایسه هندسه و روش ترسیم طاق کاربندی نمونه‌های مطالعاتی کاربندی‌های زمینه 10، 12، 14 و 16. صفّه، سال بیست و نهم (ش84): 91-73.##___________________________ (1398). مطالعه مقایسه‌ای نسبت‌های عناصر کاربندی چهارده در گستره شیوه‌های ترسیم. نشریه نگارینه (هنر اسلامی)، دوره ششم (ش17): 46-34.##ابوالقاسمی، لطیف (1379). هنجار شکل‌یابی معماری اسلامی ایران. معماری ایران (دوره اسلامی). گردآوری محمدیوسف کیانی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).##السعید، عصّام و پارمان، عایشه (1387). نقش‌های هندسی در هنر اسلامی. ترجمه مسعود رجب‌نیا. چاپ سوم، تهران: سروش (صدا و سیما).##امجدمحمدی، امیر؛ نژادابراهیمی، احد و شهبازی، یاسر (1396). کاربندی یا رسمی‌بندی؛ واکاوی دیدگاه‌های محققان و استادکاران. پنجمین کنگره سالانه بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، 1-9.##_______________________________ (1399). هندسه کاربندی در معماری ایران؛ پاسخ به چالش کاربندی رسمی و اختری. پژوهش‌های معماری اسلامی، سال هشتم (ش1): 4-26.##بزرگمهری، زهره (1385)، هندسه در معماری. چاپ اول، تهران. میراث فرهنگی و سبحان نور.##پوپ، آرتوراپهام؛ آکرمن، فیلیس و شرودر، اریک (1393). شاهکارهای هنر ایران. ترجمه پرویز ناتل‌خانلری. چاپ ششم، تهران: علمی و فرهنگی.##پوراحمدی، مجتبی و سهرابی، مهدی (1398). طراحی کاربندی: مسألۀ تقسیم‌بندی زمینه از منظر ریاضی. پژوهش‌های معماری اسلامی، سال هفتم (ش23): 36-22.##پیرنیا، محمدکریم (1370). گنبد در معماری ایران. فصلنامه علمی، فنی و هنری اثر، شماره 20: 156-1.##__________ و بزرگمهری، زهره (1385). هندسه در معماری. تدوین: جمشید مهرپویا. چاپ اول، تهران: سبحان نور.##دادور، ابوالقاسم و دالائی، آزاده (1395). مبانی نظری هنرهای سنتی (ایران در دوره اسلامی). چاپ اول، تهران: دانشگاه الزهرا، مرکب سپید.##رفیعی سرشکی، بیژن؛ رفیع‌زاده، ندا و رنجبرکرمانی، علی‌محمد (1382). فرهنگ مهرازی (معماری) ایران. نشریه شماره: گ-362. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، وزارت مسکن و شهرسازی.##ریحانی همدانی، حسن؛ محمدیان منصور، صاحب؛ افشین مهر، وحید و بمانیان،‌ محمدرضا (1397). تحلیل ریاضی کاربندی‌های ساده معماری ایران. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دوره هشتم (ش17): 220-201.##رئیس‌زاده، مهناز و مفید، حسین (1384). احیای هنرهای ازیادرفته: مبانی معماری سنتی در ایران به روایت استاد حسین لرزاده. چاپ دوم. تهران: مولی.##شعرباف، اصغر (1372). گره و کاربندی (جلد اول). تدوین بتول غنی‌زاده. چاپ دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، سبحان نور.##طاهباز، منصوره (1383). شکل مقدس. صفه، سال چهاردهم (ش38): 126-95.##عمرانی‌پور، علی (1384). هنر و معماری اسلامی ایران، یادنامه استاد دکتر لطیف ابوالقاسمی. چاپ اول. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، سازمان عمران و بهسازی شهری.##فارابی، ابو‌نصر محمد ابن محمد (1389). احصاء‌العلوم. چاپ چهارم. ترجمه حسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.##فرشچی، حمیدرضا؛ دانایی‌نیا، احمد و اشرفی، احمد (1395). نظام هندسی زمینه‌های رسمی‌بندی یک‌پا، برگرفته از دایره محیطی. مرمت و معماری ایران، سال ششم (ش12): 138-127.##کاشانی، غیاث‌الدین جمشید (1366). رساله طاق و ازج. ترجمه سیدعلیرضا جذبی. تهران: سروش.##محمدیان‌منصور، صاحب و فرامرزی، سینا (1390). گونه‌شناسی و تدوین ساختار هندسی کاربندی در معماری ایران. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، پیاپی (ش48): 109-97.##معماریان، غلامحسین و صفایی‌پور، هادی (1394). معماری ایرانی: نیارش (جلد اول). تدوین نیکی ایرانپور طاری. چاپ دوم، تهران: نغمه نواندیش.##مولوی، بهزاد (1370). هنر اسلامی شیوه رسم هندسی در معماری ایران (دوران اسلامی). صفّه، دوره اول (ش2): 85-73.##مولوی، بهزاد و قاسم‌زاده، مسعود (1381). بررسی کاربرد هندسه در معماری گذشته ایران (دوره اسلامی). نشریه شماره گ-353، تهران‌: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. ##مهدی‌زاده سراج، فاطمه؛ فخاری تهرانی، فرهاد و ولی‌بیگ، نیما (1390). به‌کارگیری مثلث‌های هنجار در محاسبات ریاضی و پیاده‌سازی هندسه در ساخت و اجرای معماری سنتی ایران. مرمت و معماری ایران. سال اول (ش1): 26-15.##نژادابراهیمی، احد؛ شهبازی، یاسر و امجدمحمدی، امیر (1396). گونه‌شناسی ساختاری کاربندی و رسمی‌بندی در معماری ایران بر مبنای ساختگاه و کاربست. فیروزه اسلام، پژوهه معماری و شهرسازی اسلامی. سال سوم (ش4):41-25.##نقره‌کار، عبدالحمید (1392). حکمت هنر و معماری اسلامی. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده معماری و شهرسازی.##نوایی، کامبیز و حاجی‌قاسمی، کامبیز (1390). خشت و خیال: شرح معماری اسلامی ایران. چاپ اول، تهران: سروش.##Ainechi, S.; Valibeig, N. & Tehrani, F. (2019). Karbandies’ Traditional Construction Technique in Tabriz and Isfahan. International Journal of Architectural Heritage, 14 (10), 1-18.##Bonner, J. (2017). Islamic Geometric Patterns: Their Historical Development and Traditional Methods of Construction. U.S.A: Springer.##Critchlow, K. (1976). Islamic patterns. London: Thames and Hudson.##Cromwell, P. R. (2010). Islamic geometric designs from the Topkapı Scroll I: unusual arrangements of stars. Journal of Mathematics and the Arts, 4 (2), 73-85.##Danaeinia, A. & Erfan, B. (2020). The Use of Regular Takht in the Geometrical System of the Muqarnas: A Case Study on Mosques and Shrines of Kashan. Symmetry: Culture and Science, 31 (3), 297-319.##Garofalo, V. (2016). The Geometry of a Domed Architecture: A Stately Example of Kārbandi at Bagh-e Dolat Abad in Yazd. Nexus Network Journal-Architecture and mathematics, 18 (1), 169-195.##Gherardini, F. & Leali, F. (2016). A Framework for 3D Pattern Analysis and Reconstruction of Persian Architectural Elements. Nexus Network Journal, 18 (1), 133-167.##Golombek, L. & Wilber, D. (1988). The Timurid architecture of Iran and Turan. USA: Princeton University Press.##Kaplan, C. S. (2000). Computer Generated Islamic Star Patterns. Bridges: Mathematical Connections in Art, Music, and Science, 105-112.##Kaplan, C. S., & Salesin, D. H. (2004). Islamic star patterns in absolute geometry. ACM Transactions on Graphics (TOG), 23 (2), 97-119.##Koliji, H. (2012). Revisiting the squinch: From squaring the circle to circling the square. Nexus Network Journal, 14 (2), 291-305.##Koliji, H. (2016). In-Between: Architectural Drawing and Imaginative Knowledge in Islamic and Western Traditions. USA: Routledge.##Lee, A. J. (1986). Islamic star patterns. Muqarnas Online, 4(1), 182-197.##Maleki, M. M. & Woodbury, R. F. (2008). Reinterpreting Rasmi Domes with geometric constraints: a Case of Goal-seeking in Parametric Systems. International Journal of Architectural Computing, 6 (4), 375-395.##Mohammadi, A. A., Asefi, M, & Ebrahimi, A. N. (2018). The geometrical regularization for covering irregular bases with Karbandi. Nexus Network Journal, 20(2), 331-352.##Mohammadi, A. A., Ebrahimi, A. N. & Shahbazi, Y. (2019). Geometric design of a masonry lattice space dome titled KARBANDI in Persian architecture. International Journal of Space Structures, 34(1-2), 1-18.##Necipoğlu, G. (1995). The Topkapi scroll: geometry and ornament in Islamic architecture. USA: Getty Publications.##Pourahmadi, M. (2014). A basic method for naming Persian Karbandis using a set of numbers. Nexus network journal, 16 (2), 313-343.##Rasouli, P. & Bastanfard, A. (2010). A new approach on 2D Yazdibandi in Islamic geometry. In 2010 2nd International Conference on Software Technology and Engineering. IEEE. 344-349.##Sabetghadam, Z. (2019). Improving Spoke Wheel Roofs with the Geometry of Rasmi-Bandis. Nexus Network Journal, 21 (3), 479-490.##Saremi Naeeni, D.; Aibaghi Esfahani, H. & Mirshojaeian Hosseini, I. (2017). Recognising Karbandi in Iran’s architecture and a review of its decorative-structural role. Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, 56 (2), 173-183.##Sarhangi, R. (2012). Persian architecture and mathematics: An overview. Nexus Network Journal, 14 (2), 197-201.##Zandiyehvakili, M.; Hojat, I., & Mahmudi, M. (2019). The role of geometrical features in the architecturalstructural interaction: Some case studies of the Iranian ancient architecture. Frontiers of Structural and Civil Engineering, 13 (3), 716-724.##آصفی، مازیار؛ نژادابراهیمی، احد و امجدمحمدی، امیر (1397). ارائه راهکار ترسیمی نو جهت طراحی نوآورانه کاربندی نمونه مطالعاتی: کاربندی‌های بازار تاریخی تبریز. مرمت و معماری ایران، سال هشتم (ش16): 20-1.##آینه‌چی، شهرزاد؛ ولی‌بیگ، نیما و تهرانی، فرهاد (1398). مقایسه هندسه و روش ترسیم طاق کاربندی نمونه‌های مطالعاتی کاربندی‌های زمینه 10، 12، 14 و 16. صفّه، سال بیست و نهم (ش84): 91-73.##___________________________ (1398). مطالعه مقایسه‌ای نسبت‌های عناصر کاربندی چهارده در گستره شیوه‌های ترسیم. نشریه نگارینه (هنر اسلامی)، دوره ششم (ش17): 46-34.##ابوالقاسمی، لطیف (1379). هنجار شکل‌یابی معماری اسلامی ایران. معماری ایران (دوره اسلامی). گردآوری محمدیوسف کیانی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).##السعید، عصّام و پارمان، عایشه (1387). نقش‌های هندسی در هنر اسلامی. ترجمه مسعود رجب‌نیا. چاپ سوم، تهران: سروش (صدا و سیما).##امجدمحمدی، امیر؛ نژادابراهیمی، احد و شهبازی، یاسر (1396). کاربندی یا رسمی‌بندی؛ واکاوی دیدگاه‌های محققان و استادکاران. پنجمین کنگره سالانه بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، 1-9.##_______________________________ (1399). هندسه کاربندی در معماری ایران؛ پاسخ به چالش کاربندی رسمی و اختری. پژوهش‌های معماری اسلامی، سال هشتم (ش1): 4-26.##بزرگمهری، زهره (1385)، هندسه در معماری. چاپ اول، تهران. میراث فرهنگی و سبحان نور.##پوپ، آرتوراپهام؛ آکرمن، فیلیس و شرودر، اریک (1393). شاهکارهای هنر ایران. ترجمه پرویز ناتل‌خانلری. چاپ ششم، تهران: علمی و فرهنگی.##پوراحمدی، مجتبی و سهرابی، مهدی (1398). طراحی کاربندی: مسألۀ تقسیم‌بندی زمینه از منظر ریاضی. پژوهش‌های معماری اسلامی، سال هفتم (ش23): 36-22.##پیرنیا، محمدکریم (1370). گنبد در معماری ایران. فصلنامه علمی، فنی و هنری اثر، شماره 20: 156-1.##__________ و بزرگمهری، زهره (1385). هندسه در معماری. تدوین: جمشید مهرپویا. چاپ اول، تهران: سبحان نور.##دادور، ابوالقاسم و دالائی، آزاده (1395). مبانی نظری هنرهای سنتی (ایران در دوره اسلامی). چاپ اول، تهران: دانشگاه الزهرا، مرکب سپید.##رفیعی سرشکی، بیژن؛ رفیع‌زاده، ندا و رنجبرکرمانی، علی‌محمد (1382). فرهنگ مهرازی (معماری) ایران. نشریه شماره: گ-362. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، وزارت مسکن و شهرسازی.##ریحانی همدانی، حسن؛ محمدیان منصور، صاحب؛ افشین مهر، وحید و بمانیان،‌ محمدرضا (1397). تحلیل ریاضی کاربندی‌های ساده معماری ایران. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دوره هشتم (ش17): 220-201.##رئیس‌زاده، مهناز و مفید، حسین (1384). احیای هنرهای ازیادرفته: مبانی معماری سنتی در ایران به روایت استاد حسین لرزاده. چاپ دوم. تهران: مولی.##شعرباف، اصغر (1372). گره و کاربندی (جلد اول). تدوین بتول غنی‌زاده. چاپ دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، سبحان نور.##طاهباز، منصوره (1383). شکل مقدس. صفه، سال چهاردهم (ش38): 126-95.##عمرانی‌پور، علی (1384). هنر و معماری اسلامی ایران، یادنامه استاد دکتر لطیف ابوالقاسمی. چاپ اول. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، سازمان عمران و بهسازی شهری.##فارابی، ابو‌نصر محمد ابن محمد (1389). احصاء‌العلوم. چاپ چهارم. ترجمه حسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.##فرشچی، حمیدرضا؛ دانایی‌نیا، احمد و اشرفی، احمد (1395). نظام هندسی زمینه‌های رسمی‌بندی یک‌پا، برگرفته از دایره محیطی. مرمت و معماری ایران، سال ششم (ش12): 138-127.##کاشانی، غیاث‌الدین جمشید (1366). رساله طاق و ازج. ترجمه سیدعلیرضا جذبی. تهران: سروش.##محمدیان‌منصور، صاحب و فرامرزی، سینا (1390). گونه‌شناسی و تدوین ساختار هندسی کاربندی در معماری ایران. هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، پیاپی (ش48): 109-97.##معماریان، غلامحسین و صفایی‌پور، هادی (1394). معماری ایرانی: نیارش (جلد اول). تدوین نیکی ایرانپور طاری. چاپ دوم، تهران: نغمه نواندیش.##مولوی، بهزاد (1370). هنر اسلامی شیوه رسم هندسی در معماری ایران (دوران اسلامی). صفّه، دوره اول (ش2): 85-73.##مولوی، بهزاد و قاسم‌زاده، مسعود (1381). بررسی کاربرد هندسه در معماری گذشته ایران (دوره اسلامی). نشریه شماره گ-353، تهران‌: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن. ##مهدی‌زاده سراج، فاطمه؛ فخاری تهرانی، فرهاد و ولی‌بیگ، نیما (1390). به‌کارگیری مثلث‌های هنجار در محاسبات ریاضی و پیاده‌سازی هندسه در ساخت و اجرای معماری سنتی ایران. مرمت و معماری ایران. سال اول (ش1): 26-15.##نژادابراهیمی، احد؛ شهبازی، یاسر و امجدمحمدی، امیر (1396). گونه‌شناسی ساختاری کاربندی و رسمی‌بندی در معماری ایران بر مبنای ساختگاه و کاربست. فیروزه اسلام، پژوهه معماری و شهرسازی اسلامی. سال سوم (ش4):41-25.##نقره‌کار، عبدالحمید (1392). حکمت هنر و معماری اسلامی. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده معماری و شهرسازی.##نوایی، کامبیز و حاجی‌قاسمی، کامبیز (1390). خشت و خیال: شرح معماری اسلامی ایران. چاپ اول، تهران: سروش.##Ainechi, S.; Valibeig, N. & Tehrani, F. (2019). Karbandies’ Traditional Construction Technique in Tabriz and Isfahan. International Journal of Architectural Heritage, 14 (10), 1-18.##Bonner, J. (2017). Islamic Geometric Patterns: Their Historical Development and Traditional Methods of Construction. U.S.A: Springer.##Critchlow, K. (1976). Islamic patterns. London: Thames and Hudson.##Cromwell, P. R. (2010). Islamic geometric designs from the Topkapı Scroll I: unusual arrangements of stars. Journal of Mathematics and the Arts, 4 (2), 73-85.##Danaeinia, A. & Erfan, B. (2020). The Use of Regular Takht in the Geometrical System of the Muqarnas: A Case Study on Mosques and Shrines of Kashan. Symmetry: Culture and Science, 31 (3), 297-319.##Garofalo, V. (2016). The Geometry of a Domed Architecture: A Stately Example of Kārbandi at Bagh-e Dolat Abad in Yazd. Nexus Network Journal-Architecture and mathematics, 18 (1), 169-195.##Gherardini, F. & Leali, F. (2016). A Framework for 3D Pattern Analysis and Reconstruction of Persian Architectural Elements. Nexus Network Journal, 18 (1), 133-167.##Golombek, L. & Wilber, D. (1988). The Timurid architecture of Iran and Turan. USA: Princeton University Press.##Kaplan, C. S. (2000). Computer Generated Islamic Star Patterns. Bridges: Mathematical Connections in Art, Music, and Science, 105-112.##Kaplan, C. S., & Salesin, D. H. (2004). Islamic star patterns in absolute geometry. ACM Transactions on Graphics (TOG), 23 (2), 97-119.##Koliji, H. (2012). Revisiting the squinch: From squaring the circle to circling the square. Nexus Network Journal, 14 (2), 291-305.##Koliji, H. (2016). In-Between: Architectural Drawing and Imaginative Knowledge in Islamic and Western Traditions. USA: Routledge.##Lee, A. J. (1986). Islamic star patterns. Muqarnas Online, 4(1), 182-197.##Maleki, M. M. & Woodbury, R. F. (2008). Reinterpreting Rasmi Domes with geometric constraints: a Case of Goal-seeking in Parametric Systems. International Journal of Architectural Computing, 6 (4), 375-395.##Mohammadi, A. A., Asefi, M, & Ebrahimi, A. N. (2018). The geometrical regularization for covering irregular bases with Karbandi. Nexus Network Journal, 20(2), 331-352.##Mohammadi, A. A., Ebrahimi, A. N. & Shahbazi, Y. (2019). Geometric design of a masonry lattice space dome titled KARBANDI in Persian architecture. International Journal of Space Structures, 34(1-2), 1-18.##Necipoğlu, G. (1995). The Topkapi scroll: geometry and ornament in Islamic architecture. USA: Getty Publications.##Pourahmadi, M. (2014). A basic method for naming Persian Karbandis using a set of numbers. Nexus network journal, 16 (2), 313-343.##Rasouli, P. & Bastanfard, A. (2010). A new approach on 2D Yazdibandi in Islamic geometry. In 2010 2nd International Conference on Software Technology and Engineering. IEEE. 344-349.##Sabetghadam, Z. (2019). Improving Spoke Wheel Roofs with the Geometry of Rasmi-Bandis. Nexus Network Journal, 21 (3), 479-490.##Saremi Naeeni, D.; Aibaghi Esfahani, H. & Mirshojaeian Hosseini, I. (2017). Recognising Karbandi in Iran’s architecture and a review of its decorative-structural role. Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, 56 (2), 173-183.##Sarhangi, R. (2012). Persian architecture and mathematics: An overview. Nexus Network Journal, 14 (2), 197-201.##Zandiyehvakili, M.; Hojat, I., & Mahmudi, M. (2019). The role of geometrical features in the architecturalstructural interaction: Some case studies of the Iranian ancient architecture. Frontiers of Structural and Civil Engineering, 13 (3), 716-724. ##

بررسی ساختار بصری و بازخوانی کتیبه زرین‌فام خوارزمشاهی رواق دارالحفاظ حرم رضوی Study of structure and re-examination of the Khwarazmshahi Lustre epigraphy; Dar-al- Hifaz porch in the Razavi Shrine 1 1 در میان شاهکارهای هنر اسلامی بی‌شک می‌توان از کتیبه‌های زرین‌فام دوره میانی یاد کرد. در میان این آثار  قطعات موجود در مجموعه حرم رضوی ازلحاظ قدمت تاریخی؛ نیز ازلحاظ زیبایی‌شناسی بصری جایگاه خاصی را به ‌خود اختصاص داده‌اند. هنرمندان سفالگر کاشانی با درهم ‌آمیختن دانش و ذوق، در به‌کاربردن خط، نقش و رنگ، ترکیباتی را رقم زدند که در طول سالیان دراز یگانه باقی‌مانده است. در پژوهش حاضر به کتیبه پیرامون سردر پیشِ روی مبارک از جانب رواق دارالحفاظ پرداخته شده است. سازندگان این اثر با آگاهی و مهارت در به‌کارگیری فنون لعاب و تولید بی‌نقص ِجلای فلزگونه زرین‌فام توانسته‌اند ارادت خود را به این آستان حکایت کنند. در فضای خاص سیاسی اوایل قرن هفتم هجری که تشیع دوازده‌امامی بدون ترس از تکفیر می‌زیسته، این هنرمندان مفاهیم اعتقادی خود را بیان کرده‌اند. کتیبه با جلایی طلاگونه و ترکیب‌بندی همانند سرسوره قرآن‌های نفیس در منظر چشمان عموم قرار داشته و یادآور شده این مکان، مُضجَع شریف‌امامی است معصوم که نسب‌شان به امیرالمؤمنین و رسول‌الله می‌رسد. به‌لحاظ تاریخی، این مکان محل دفن هارون‌الرشید نیز بوده و با تأکیدی بسیار هوشمندانه ازنظر بصری، از جایگاه اهل‌بیت رسول‌خدا سخن رفته است. هدف نوشتار حاضر، بازخوانی کتیبه و بررسی ساختار بصری و محتوایی آن است. ازاین‌رو مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش‌ها است که کتیبه مذکور حاوی چه اطلاعات تاریخی است و  تزیینات کتیبه به‌لحاظ فنی و هنری چگونه قابل تبیین است؟ روش تحقیق، تاریخی- توصیفی و تحلیلی و جمع‌آوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و به‌ویژه میدانی است. 2 Certainly, one of the creative inventions after the rise of Islam within the geographical territories of Islamic rulings, is the artistic method that we now know as Lustre. Three alters in the museum and the plinths of the holly Razavi shrine, also the inscribed tiles all-around the northern wall of the (Dar-al-hifaz), are some examples of that era. The aim is to look at the inscribed tiles all-around the northern wall of the (dar-al-hifaz porch), to analyse them from, visual and technical aspects. Thia article based on some historical dating of part of these inscribed tiles, they date back to the Jamadi-al-aval of the year 612 Hijri. Therefore What historical information and meaning can be found within this entrance?  The study of continuity of this work, around the entrance to the Imam Reza’s Holly shrine, that has been conducted from the Dar-o-l-hefaz  direction, can clarify this point: the writings on these tiles tell us about the efforts undertaken by the powerful and the prominent more than 800 years ago to show that Alavian were the right full owners who had been under the Abbasid rulings. The presence of this caliphate has meant that over the years, the Sunni Moslems have paid extra attention to the fact that this in fact remains a holly and special place and not a place for an ordinary descendant of the Abdolmottaleb like Haroon Alrashid. But is a holly resting place of a special descendant of the Prophet Muhammad and his son-in-law, Amir Almonenin. This kind of representation is rather similar to the famous Hadith called : “Selselatol Zahb” meaning the chain made of gold; which in reality has been made with the gold lustre imagery, depicting every ancestors name introducing the Imam’s martyrdom in detail and reminding us that he in fact was an important descendant of the prophet Muhammad himself. The acceptance of the legitimacy of him as the true Imam or leader of the Shi’ite Moslems, distinguishes him from those of the Ismaili and Zeydi faiths. In the centre of this collection is the emphasis on this depiction. There is also a poem describing this detail that reminds us of its legitimacy. These are all within the taut thread in Azure within these tiles in style of Regha and Kufi writings. These inscriptions in Arabesque traceries, form a voluminous and significant result. The tile’s golden background becomes the Hu of this play with light, which moves with the observer’s movements. And gives the  illusion that the tile is in fact made of gold colour metal or even real gold itself. Where the bass relief is more prominent, the illusion becomes even more dazzling. Producing the “Rozat-o-l monavare”. In reality, the shape and essence of this amazing creation, is like a golden leaf taken form the pages of an exquisite book of Koran.  Inviting the by lookers to drink in its vastness and because of it, know and appreciate the gracious Imam whose body and memory lies within its walls.   77 96 2020/10/302022/01/262021/07/302021/01/22022/04/14 1401/1/25 2022/05/182022/07/162022/06/132022/08/102022/08/13 1401/5/22 علیرضا شیخی Alireza Sheikhi دانشگاه هنر Iran a.sheikhi@art.ac.ir روزبه نمازی Roozbeh Namazi دانشگاه هنر Iran roozbehnamazi@gmail.com Khwarazmshahi Zarrin Fam Razavi shrine Dar al-Hifaz porch inscription کتیبه حرم رضوی رواق دارالحفاظ زرین‌فام خوارزمشاهی. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (1372). طبقات اعلام‌الشیعه. قم: اسماعیلیان.##_________________ (1376). شیخ‌طوسی. محقق: حمید طبیبیان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1385). الکامل فی تاریخ. بیروت: دارصادر.##ابن‌بطوطه (1376). سفرنامه ابن‌بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: سپهر نقش.##ابن‌حوقل، محمد (1366). صوره‌الارض. ترجمه: جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.##ابن سینا، حسین بن عبدالله (1386). قانون فی طب. ترجمه: فتح‌الله شیرازی، تهران: دانشگاه علوم‌پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل.##احمدی، مهدی (1389). تاریخ حدیث شیعه: در سده‌های چهارم تا هفتم هجری. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر.##اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1362). مطلع‌الشمس. ج 2، تهران: فرهنگسرا.##امینی هروی، ابراهیم‌بن‌میر جلال‌الدین (1383). فتوحات شاهی. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##ایمانپور، محمدتقی و صیامیان گرجی، زهیر (1389). بررسی پیشینه یک اثرمعماری در حرم رضوی: کتیبه‌های سنجری. مطالعات تاریخ اسلام، سال اول (4)، 35-15. ##بارانی، محمدرضا؛ رضوی، سیدابوالفضل و نادریان، هدایت (1396). عوامل مؤثر در ارتقای جایگاه سیاسی اجتماعی شیعیان امامی در ایران دوره سلجوقی، پژوهش‌های تاریخی، (34)، 66-51. ##بیرونی، محمد‌بن‌احمد (1374). الجماهر فی‌ الجواهر. محقق هادی یوسف، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.##بیهقی، محمد بن حسین (1380). تاریخ بیهقی. به‌کوشش منوچهر دانش‌پژوه، تهران: هیرمند.##بیهقی، علی بن ابوالحسن (ابن‌فندق)، (1361). تاریخ بیهق. تصحیح: احمد بهمنیار، تهران: فروغی.##بویل، جورج (1388). تاریخ ایران کمبریج دوره سلجوقی و مغول. ترجمه حسن انوشه، ج5، تهران: امیرکبیر.##پوپ، آرتوراپهام و اکرمن، فیلیس (1378). سیری در هنر ایران. ویرایش سیروس پرهام، ج3، تهران: علمی و فرهنگی.##ترکمان، اسکندربیک (1325). تاریخ عالم‌آرای عباسی. به‌کوشش ایرج افشار، ج2، تهران: امیرکبیر.##جلالی، میثم (1392). تاریخ فرهنگ و هنر اسلامی کاشی‌های زرین‌فام حرم امام‌رضا سندی از هویت تاریخی شهر مشهد، مشکوه، (119): 138-119. ##حاجی‌قاسمی، کامبیز (1389). گنج‌نامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران. ج 13 (امام‌زاده‌ها و مقابر)، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##حسینی، سیدحسن؛ ناظمیان‌فرد، علی و وکیلی، هادی (1397). جایگاه سادات حسینی اعرجی بلخی در عهد حاکمیت ترکان (618-386). پژوهش‌نامه خراسان بزرگ، (32): 85-71. ##خوشرو، محمد (1391). بر آستان رضا: عکس‌هایی از بارگاه علی ابن موسی‌الرضا علیه‌السلام. تهران: خوشرو. ##رستگارمقدم ابراهیمیان، نرگس (1397). "مطالعه نگاره و خط‌نگاره‌های سنگاب خوارزمشاهی موجود در موزه حرم رضوی". پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استادراهنما علیرضا شیخی، گروه هنر اسلامی، مشهد: مؤسسه آموزش عالی فردوس.##راوندی، محمد بن علی بن سلیمان (1333). راحه‌الصدور و آیه‌السرور در تاریخ آل‌سلجوقی. تصحیح محمد اقبال، تهران: علمی.##زهدی، محمد و فرخ‌فر، فرزانه (1397). تحلیل ویژگی‌های مضمونی و ساختاری در محراب‌های زرین‌فام دوره ایلخانی. تاریخ و فرهنگ، (100)، 50-9. ##سجادی، صادق (1394). تاریخ جامع ایران ج 9. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.##شوشتری، علامه قاضی نورالله (1335). مجالس المؤمنین. تهران: کتابفروشی اسلامیه.##شکرپور، شهریار و میرشفیعی، سیدمحمد (1398). رساله دوره المکنونه قدیمی‌ترین سند مکتوب درباب مینای زرین‌فام. پژوهه باستان‌سنجی، سال پنجم (1)، 185-179. ##صدوق، محمد بن علی (1373). عیون اخبار الرضا(ع). ترجمه حمیدرضا مستفید و علی‌اکبر غفاری،  بی‌‌نا: بی‌جا.##صدوق، محمد بن علی (1389ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین.##صدوق، محمد بن علی (1431ق). معانی الاخبار. به‌کوشش علی‌اکبر غفاری، قم: مؤسسه نشر اسلامی.##صدری، مهدی (1367). هنر اسلامی: خاندان ابی‌طاهر کاشانی: آفرینندگان محرا‌‌ب‌های زرفام. هنر، (15)، 39-28. ##طباطبایی، سیدمحمدحسین (1393). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: موسسه الاعلمی المطبوعات.##طبری، ابوجعفرمحمدبن جریر (1362). تاریخ طبری. تهران: اساطیر.##فرید، امیر (1398). "تعامل خط و نقش در کتیبه‌های محراب‌های ایران (از آغاز تا پایان قرن هفتم ه.ق)". رساله دکتری، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، استادراهنما کامران افشار مهاجر، تهران: دانشگاه هنر. ##فغفوری، رباب و بلخاری قهی، حسن (1393). تحلیلی ژرف بر ساختار مضامین محراب زرین‌فام حرم رضوی. نقش جهان، ج4 (1)، 15-7. ##قانونی، محسن و صادقی‌مهر، سمانه (1396). بررسی کتیبه کاشی‌های زرین‌فام مزار حضرت فاطمه معصومه (س) در قم. هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی، (70)، 88-77. ##قزوینی، زکریا بن محمد (1998). آثار البلاد و اخبار العباد. بیروت: دارصادر.##قوچانی، عبدالله و رضاپور، سیدمحمدرضا (1397). کتاب احادیث کاشی‌های زرین‌فام حرم مطهر امام رضا علیه‌السلام. مشهد: آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد.##کریمی، آزیتا (1393)،‌ "زیبایی‌شناسی طرح‌ و نقش آثار سفالین خاندان ابی‌طاهر". پایان‌نامه، استادراهنما: امیرحسین چیت‌سازیان، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کاشان. ##کریمی، علیرضا و پروان، بیژن (1393). نقش تشیع در تبیین روابط سلطان‌محمد خوارزمشاه و خلیفه عباسی. پژوهشنامه تاریخ، زمستان (37)، 132-105.##کلبادی‌نژاد، مریم (1391). "بررسی آزمایشگاهی و مطالعه سبکی کاشی‌های زرین‌فام موجود در آستانه حضرت معصومه(س)، (حرم و موزه آستانه قم) و آستان حضرت رضا (ع)". استادراهنما: جواد نیستانی، رساله دکتری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.##مجلسی، محمدباقر (1368). بحارالانوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.##مشهدی، عباس و محمدی، حمید (1383). مشهدالرضا (ع). تهران: امیرکبیر.##منصوری‌زاده، محسن (1396). "مطالعه و بررسی محراب‌های زرین‌فام موزه مرکزی آستان قدس رضوی براساس شواهد باستان‌شناختی و ویژگی‌های هنری". پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استادراهنما داوود صارمی نائینی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان. ##مؤتمن، علی (1355). تاریخ آستان قدس رضوی. مشهد: شرکت افست.##مولوی، عبدالمجید؛ مصطفوی، محمدتقی، خلعتبری، الهیار و شرفی، محبوبه (1387). تاریخ خوارزمشاهیان. تهران: سمت.##واتسون، آلیور (1382). سفال زرین‌فام ایرانی. ترجمه شکوه ذاکری، تهران: سروش.##یاقوت حموی، عبدالله (1995). معجم‌البلدان. بیروت: دارصادر.##یوسف‌الحسن، احمد (1391). دره‌المکنونه رساله‌ای عربی از سده دوم هجری درباره رنگ‌آمیزی شیشه از جابر ابن حیان. ترجمه حمیدرضا نفیسی، میراث علمی اسلام و ایران، سال اول (2)، 34-19. ##Agha Bozorg Tehrani, M. M. (1997). Sheikh Toosi. researcher; Tabibian, H. Tehran: research centre Humanities and Cultural Studies. ##Ahmadi, M. (2010). History of Shi’ite Hadith: 4th to 7th century Hijri. Qom: Centre of cultural and scientific studies of Hadith, Print and Publication Institute.##Almajlesi, M.B. (1982-1995). Baharol-Anvaar.Tehran: Dar al-kotob Al-eslamie.##Amino, I. J (2004). Fotoohaat Shahi. Mosahah.Nasiri, M. R. Tehran: Institute of Cultural Heritage.##Barani . M ; Razavi. A ; Naderyan. H.(2017). Effective Factors in the Promotion of Political and Social Status of the Twelver Shiites in Iran during Seljuk Period. Jornal of Historical Researches. Volume 34. Pp 51-66.##Beihaghi, M .H. (2001). Beihaghi History. Tehran: Hirmand.##Beerooni, M. A. (1995). Aljamaaher Fee Aljavaher. Researcher, Haadi. Y, Tehran: Miras Maktoob.##Boyle, G. (2010). The Cambridge History of Iran (Salgooghi and Mongol Empire), Volume 5, First Section. Translator: Dr Ghaaderi.T. Tehran: Mahtab and Amirkabir. ##Ebn Asir, A. M. (1965). Alkamel Fee Tarikh.Beirut: Daar Sader.##Ebn Batouleh (1982). Ebn Batouleh Travelogue. Translator: Movahed, M. A. Tehran: Elmi Farhangi.##Ebn Fandogh, A. (1982). Beihaghi History. Tehran: Foroughi.##Ebn Hoghel, M. H. (1938). Sourat al- Arz. Beirut: Daar Sader.##Etemaad al- Saltaneh, M. H .(1983). Matlah al- Shams. Tehran: Farhangsara. ##Faghfoori, R.(2014). wisdom of Islamic architecture, A Deep analysis to structure and Contents of Luster Altar of Razavi Holy Shrine. Tarbiat Modares University PressNaqshejahan- Basic studies and New Technologies of Architecture and Planning. Naqshejahan, 4(1): 7-15.##Feiz, A. (1945). Bade Foroozan or Anjam Foroozan. Tehran: Rozaneh.##Ghazvini, Z. M. (1998). Asar-ol-belaad va Akhbar-o-l Ebaad. Beirut: Daro Sader.##Haji Ghasemi, K. (1389). Ganjnameh: Cultural studies of Islamic- Iranian Architecture. Volume 13 (Imams and Tombs). Tehran: Shahid Beheshti University.##Hossayni.S.S.; vakili. H; Nazemiyanfard .A. (2019). The Status of Sadaat Hosseini Araji Balkhi during the Turks Period (389 - 618 AH). Journal of Greate Khorasan. Volume 8, Issue32. Pp 85-71.##Jalālī,M.(2013). The Golden Tiles of the Holy Shrine of Imam al-Riḍā (A.S.). Mishkat. Volume156, Pp:119-136.##Khoshroo, M. (2012) . Province: Pictures of Imam Ali Ebn Musa Al Reza Aleihesalam.Tehran. Khoshroo.##Mashhadi, A, Mohammadi, H. (2004). Mashad-o-l Reza (peace be upon him). Tehran: Amirkabir.##Mir-shafiei S M, Mohammadzadeh M.(2016). Technology of Luster Glaze Enamel Production, Based on the Formula in the Book of “Jawāher-nāma-ye Ne_āmi”. Journal of Research on Archaeometry. JRA. 1 (2) :27-38.##Molavi, A. M. Mostafavi, M. T. and Khaatbari, A. Sharafi, M.(2008). Kharazmshahi History. Tehran: Samt Publication.##Motmen, A. (1976). The History of the province of Ghods-e Razavi. Mashhad: Ofset.##Pope, Arthur Upham and Akerman, Phyllis (2008). Bibliography of Islamic Persian Art to 1938. Volume 3. Cyrus Parham Edition. Tehran. Elmi Fahangi.##Ravandi, M . S (1954). Rahatol Sodoor and Ayatol Soroor in Salgooghi History. correction Mohammad Eghbaal. Tehran: Publishing Institute of Ali Akbar Elmi.##Sadoogh, M.A. (1994). Ayoon Akhbaar Alreza (peace be upon him). Translator: H.r Mostafid- Ghaffari. A.Tehran, Sadoogh publication.##Sajjadi, S. (2014). Comple History of Iran. Vol. 9, Tehran, Centre of Islamic Studies.##Sheikh Sadoogh, Mohammad Ebn Ali (1969). Altohid. Research: Hashem. H. Qom: Jamee Modarresin.##Shooshtari, A .A. (1956). Majales-o-l Momenin.Tehran: Eslameeye.##Tabari, A. M. J. (1362). Tabari History.Tehran: Asaatir.##Tabatabaee, S. M. H.(2014). Almizan Fee Tafseer Alghoran. Beirut: Moassese Alelmi Almatbooaat.##Taghi Imanpoor, M. Siamian Gorji, (2010) A Survey on the Background of an Architectural Relic in Razavi Haram: Sanjarid Inscriptions. Aquartcrly journal of historical studies of islam. Volume 2, Issue 4 (Vol 2, No4).##Torkaman, I. (1325). The history of the Abbasid (Tārīk̲h̲-i ʿĀlam-ārā-yi ʿAbbāsī). Eeraj Afshar. Vol2. Tehran; Amirkabir.##Watson, O.(2003). Persian Lustre Ware. Translator: Zakeri, S. Tehran: Soroosh.##Yaghoot Hamavi, Y. A.(1995). Majam Al-Baladaan. Beirut: Darro Sader.##Zohdi, M ; Farokhfar. F.(2018). Analysis of Thematic, Visual and Structural Characteristics of the Gilded Mihrābs During Ilkhanate Era. History and Culture. Volume 50, Issue 1 - Serial Number 100. Pages 9-50.##url1:https://viewer.cbl.ie/viewer/image/Is_1431/11/LOG_0006/##url2:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448281?ft=quran&offset=0&rpp=40&pos=1##url3:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/453372#:~:text=Eight%20folios%20of%20this%20dispersed,%2C%20A.H.%20531%2FA.D.%201137.##https://library.razavi.ir/ سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی##آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (1372). طبقات اعلام‌الشیعه. قم: اسماعیلیان.##_________________ (1376). شیخ‌طوسی. محقق: حمید طبیبیان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1385). الکامل فی تاریخ. بیروت: دارصادر.##ابن‌بطوطه (1376). سفرنامه ابن‌بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: سپهر نقش.##ابن‌حوقل، محمد (1366). صوره‌الارض. ترجمه: جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.##ابن سینا، حسین بن عبدالله (1386). قانون فی طب. ترجمه: فتح‌الله شیرازی، تهران: دانشگاه علوم‌پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل.##احمدی، مهدی (1389). تاریخ حدیث شیعه: در سده‌های چهارم تا هفتم هجری. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر.##اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1362). مطلع‌الشمس. ج 2، تهران: فرهنگسرا.##امینی هروی، ابراهیم‌بن‌میر جلال‌الدین (1383). فتوحات شاهی. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##ایمانپور، محمدتقی و صیامیان گرجی، زهیر (1389). بررسی پیشینه یک اثرمعماری در حرم رضوی: کتیبه‌های سنجری. مطالعات تاریخ اسلام، سال اول (4)، 35-15. ##بارانی، محمدرضا؛ رضوی، سیدابوالفضل و نادریان، هدایت (1396). عوامل مؤثر در ارتقای جایگاه سیاسی اجتماعی شیعیان امامی در ایران دوره سلجوقی، پژوهش‌های تاریخی، (34)، 66-51. ##بیرونی، محمد‌بن‌احمد (1374). الجماهر فی‌ الجواهر. محقق هادی یوسف، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.##بیهقی، محمد بن حسین (1380). تاریخ بیهقی. به‌کوشش منوچهر دانش‌پژوه، تهران: هیرمند.##بیهقی، علی بن ابوالحسن (ابن‌فندق)، (1361). تاریخ بیهق. تصحیح: احمد بهمنیار، تهران: فروغی.##بویل، جورج (1388). تاریخ ایران کمبریج دوره سلجوقی و مغول. ترجمه حسن انوشه، ج5، تهران: امیرکبیر.##پوپ، آرتوراپهام و اکرمن، فیلیس (1378). سیری در هنر ایران. ویرایش سیروس پرهام، ج3، تهران: علمی و فرهنگی.##ترکمان، اسکندربیک (1325). تاریخ عالم‌آرای عباسی. به‌کوشش ایرج افشار، ج2، تهران: امیرکبیر.##جلالی، میثم (1392). تاریخ فرهنگ و هنر اسلامی کاشی‌های زرین‌فام حرم امام‌رضا سندی از هویت تاریخی شهر مشهد، مشکوه، (119): 138-119. ##حاجی‌قاسمی، کامبیز (1389). گنج‌نامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران. ج 13 (امام‌زاده‌ها و مقابر)، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##حسینی، سیدحسن؛ ناظمیان‌فرد، علی و وکیلی، هادی (1397). جایگاه سادات حسینی اعرجی بلخی در عهد حاکمیت ترکان (618-386). پژوهش‌نامه خراسان بزرگ، (32): 85-71. ##خوشرو، محمد (1391). بر آستان رضا: عکس‌هایی از بارگاه علی ابن موسی‌الرضا علیه‌السلام. تهران: خوشرو. ##رستگارمقدم ابراهیمیان، نرگس (1397). "مطالعه نگاره و خط‌نگاره‌های سنگاب خوارزمشاهی موجود در موزه حرم رضوی". پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استادراهنما علیرضا شیخی، گروه هنر اسلامی، مشهد: مؤسسه آموزش عالی فردوس.##راوندی، محمد بن علی بن سلیمان (1333). راحه‌الصدور و آیه‌السرور در تاریخ آل‌سلجوقی. تصحیح محمد اقبال، تهران: علمی.##زهدی، محمد و فرخ‌فر، فرزانه (1397). تحلیل ویژگی‌های مضمونی و ساختاری در محراب‌های زرین‌فام دوره ایلخانی. تاریخ و فرهنگ، (100)، 50-9. ##سجادی، صادق (1394). تاریخ جامع ایران ج 9. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.##شوشتری، علامه قاضی نورالله (1335). مجالس المؤمنین. تهران: کتابفروشی اسلامیه.##شکرپور، شهریار و میرشفیعی، سیدمحمد (1398). رساله دوره المکنونه قدیمی‌ترین سند مکتوب درباب مینای زرین‌فام. پژوهه باستان‌سنجی، سال پنجم (1)، 185-179. ##صدوق، محمد بن علی (1373). عیون اخبار الرضا(ع). ترجمه حمیدرضا مستفید و علی‌اکبر غفاری،  بی‌‌نا: بی‌جا.##صدوق، محمد بن علی (1389ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین.##صدوق، محمد بن علی (1431ق). معانی الاخبار. به‌کوشش علی‌اکبر غفاری، قم: مؤسسه نشر اسلامی.##صدری، مهدی (1367). هنر اسلامی: خاندان ابی‌طاهر کاشانی: آفرینندگان محرا‌‌ب‌های زرفام. هنر، (15)، 39-28. ##طباطبایی، سیدمحمدحسین (1393). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: موسسه الاعلمی المطبوعات.##طبری، ابوجعفرمحمدبن جریر (1362). تاریخ طبری. تهران: اساطیر.##فرید، امیر (1398). "تعامل خط و نقش در کتیبه‌های محراب‌های ایران (از آغاز تا پایان قرن هفتم ه.ق)". رساله دکتری، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، استادراهنما کامران افشار مهاجر، تهران: دانشگاه هنر. ##فغفوری، رباب و بلخاری قهی، حسن (1393). تحلیلی ژرف بر ساختار مضامین محراب زرین‌فام حرم رضوی. نقش جهان، ج4 (1)، 15-7. ##قانونی، محسن و صادقی‌مهر، سمانه (1396). بررسی کتیبه کاشی‌های زرین‌فام مزار حضرت فاطمه معصومه (س) در قم. هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی، (70)، 88-77. ##قزوینی، زکریا بن محمد (1998). آثار البلاد و اخبار العباد. بیروت: دارصادر.##قوچانی، عبدالله و رضاپور، سیدمحمدرضا (1397). کتاب احادیث کاشی‌های زرین‌فام حرم مطهر امام رضا علیه‌السلام. مشهد: آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد.##کریمی، آزیتا (1393)،‌ "زیبایی‌شناسی طرح‌ و نقش آثار سفالین خاندان ابی‌طاهر". پایان‌نامه، استادراهنما: امیرحسین چیت‌سازیان، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کاشان. ##کریمی، علیرضا و پروان، بیژن (1393). نقش تشیع در تبیین روابط سلطان‌محمد خوارزمشاه و خلیفه عباسی. پژوهشنامه تاریخ، زمستان (37)، 132-105.##کلبادی‌نژاد، مریم (1391). "بررسی آزمایشگاهی و مطالعه سبکی کاشی‌های زرین‌فام موجود در آستانه حضرت معصومه(س)، (حرم و موزه آستانه قم) و آستان حضرت رضا (ع)". استادراهنما: جواد نیستانی، رساله دکتری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.##مجلسی، محمدباقر (1368). بحارالانوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.##مشهدی، عباس و محمدی، حمید (1383). مشهدالرضا (ع). تهران: امیرکبیر.##منصوری‌زاده، محسن (1396). "مطالعه و بررسی محراب‌های زرین‌فام موزه مرکزی آستان قدس رضوی براساس شواهد باستان‌شناختی و ویژگی‌های هنری". پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استادراهنما داوود صارمی نائینی، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان. ##مؤتمن، علی (1355). تاریخ آستان قدس رضوی. مشهد: شرکت افست.##مولوی، عبدالمجید؛ مصطفوی، محمدتقی، خلعتبری، الهیار و شرفی، محبوبه (1387). تاریخ خوارزمشاهیان. تهران: سمت.##واتسون، آلیور (1382). سفال زرین‌فام ایرانی. ترجمه شکوه ذاکری، تهران: سروش.##یاقوت حموی، عبدالله (1995). معجم‌البلدان. بیروت: دارصادر.##یوسف‌الحسن، احمد (1391). دره‌المکنونه رساله‌ای عربی از سده دوم هجری درباره رنگ‌آمیزی شیشه از جابر ابن حیان. ترجمه حمیدرضا نفیسی، میراث علمی اسلام و ایران، سال اول (2)، 34-19. ##Agha Bozorg Tehrani, M. M. (1997). Sheikh Toosi. researcher; Tabibian, H. Tehran: research centre Humanities and Cultural Studies. ##Ahmadi, M. (2010). History of Shi’ite Hadith: 4th to 7th century Hijri. Qom: Centre of cultural and scientific studies of Hadith, Print and Publication Institute.##Almajlesi, M.B. (1982-1995). Baharol-Anvaar.Tehran: Dar al-kotob Al-eslamie.##Amino, I. J (2004). Fotoohaat Shahi. Mosahah.Nasiri, M. R. Tehran: Institute of Cultural Heritage.##Barani . M ; Razavi. A ; Naderyan. H.(2017). Effective Factors in the Promotion of Political and Social Status of the Twelver Shiites in Iran during Seljuk Period. Jornal of Historical Researches. Volume 34. Pp 51-66.##Beihaghi, M .H. (2001). Beihaghi History. Tehran: Hirmand.##Beerooni, M. A. (1995). Aljamaaher Fee Aljavaher. Researcher, Haadi. Y, Tehran: Miras Maktoob.##Boyle, G. (2010). The Cambridge History of Iran (Salgooghi and Mongol Empire), Volume 5, First Section. Translator: Dr Ghaaderi.T. Tehran: Mahtab and Amirkabir. ##Ebn Asir, A. M. (1965). Alkamel Fee Tarikh.Beirut: Daar Sader.##Ebn Batouleh (1982). Ebn Batouleh Travelogue. Translator: Movahed, M. A. Tehran: Elmi Farhangi.##Ebn Fandogh, A. (1982). Beihaghi History. Tehran: Foroughi.##Ebn Hoghel, M. H. (1938). Sourat al- Arz. Beirut: Daar Sader.##Etemaad al- Saltaneh, M. H .(1983). Matlah al- Shams. Tehran: Farhangsara. ##Faghfoori, R.(2014). wisdom of Islamic architecture, A Deep analysis to structure and Contents of Luster Altar of Razavi Holy Shrine. Tarbiat Modares University PressNaqshejahan- Basic studies and New Technologies of Architecture and Planning. Naqshejahan, 4(1): 7-15.##Feiz, A. (1945). Bade Foroozan or Anjam Foroozan. Tehran: Rozaneh.##Ghazvini, Z. M. (1998). Asar-ol-belaad va Akhbar-o-l Ebaad. Beirut: Daro Sader.##Haji Ghasemi, K. (1389). Ganjnameh: Cultural studies of Islamic- Iranian Architecture. Volume 13 (Imams and Tombs). Tehran: Shahid Beheshti University.##Hossayni.S.S.; vakili. H; Nazemiyanfard .A. (2019). The Status of Sadaat Hosseini Araji Balkhi during the Turks Period (389 - 618 AH). Journal of Greate Khorasan. Volume 8, Issue32. Pp 85-71.##Jalālī,M.(2013). The Golden Tiles of the Holy Shrine of Imam al-Riḍā (A.S.). Mishkat. Volume156, Pp:119-136.##Khoshroo, M. (2012) . Province: Pictures of Imam Ali Ebn Musa Al Reza Aleihesalam.Tehran. Khoshroo.##Mashhadi, A, Mohammadi, H. (2004). Mashad-o-l Reza (peace be upon him). Tehran: Amirkabir.##Mir-shafiei S M, Mohammadzadeh M.(2016). Technology of Luster Glaze Enamel Production, Based on the Formula in the Book of “Jawāher-nāma-ye Ne_āmi”. Journal of Research on Archaeometry. JRA. 1 (2) :27-38.##Molavi, A. M. Mostafavi, M. T. and Khaatbari, A. Sharafi, M.(2008). Kharazmshahi History. Tehran: Samt Publication.##Motmen, A. (1976). The History of the province of Ghods-e Razavi. Mashhad: Ofset.##Pope, Arthur Upham and Akerman, Phyllis (2008). Bibliography of Islamic Persian Art to 1938. Volume 3. Cyrus Parham Edition. Tehran. Elmi Fahangi.##Ravandi, M . S (1954). Rahatol Sodoor and Ayatol Soroor in Salgooghi History. correction Mohammad Eghbaal. Tehran: Publishing Institute of Ali Akbar Elmi.##Sadoogh, M.A. (1994). Ayoon Akhbaar Alreza (peace be upon him). Translator: H.r Mostafid- Ghaffari. A.Tehran, Sadoogh publication.##Sajjadi, S. (2014). Comple History of Iran. Vol. 9, Tehran, Centre of Islamic Studies.##Sheikh Sadoogh, Mohammad Ebn Ali (1969). Altohid. Research: Hashem. H. Qom: Jamee Modarresin.##Shooshtari, A .A. (1956). Majales-o-l Momenin.Tehran: Eslameeye.##Tabari, A. M. J. (1362). Tabari History.Tehran: Asaatir.##Tabatabaee, S. M. H.(2014). Almizan Fee Tafseer Alghoran. Beirut: Moassese Alelmi Almatbooaat.##Taghi Imanpoor, M. Siamian Gorji, (2010) A Survey on the Background of an Architectural Relic in Razavi Haram: Sanjarid Inscriptions. Aquartcrly journal of historical studies of islam. Volume 2, Issue 4 (Vol 2, No4).##Torkaman, I. (1325). The history of the Abbasid (Tārīk̲h̲-i ʿĀlam-ārā-yi ʿAbbāsī). Eeraj Afshar. Vol2. Tehran; Amirkabir.##Watson, O.(2003). Persian Lustre Ware. Translator: Zakeri, S. Tehran: Soroosh.##Yaghoot Hamavi, Y. A.(1995). Majam Al-Baladaan. Beirut: Darro Sader.##Zohdi, M ; Farokhfar. F.(2018). Analysis of Thematic, Visual and Structural Characteristics of the Gilded Mihrābs During Ilkhanate Era. History and Culture. Volume 50, Issue 1 - Serial Number 100. Pages 9-50.##url1:https://viewer.cbl.ie/viewer/image/Is_1431/11/LOG_0006/##url2:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448281?ft=quran&offset=0&rpp=40&pos=1##url3:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/453372#:~:text=Eight%20folios%20of%20this%20dispersed,%2C%20A.H.%20531%2FA.D.%201137.##https://library.razavi.ir/ سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی ##

تدوین الگوی نظری کاربست برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری با رویکرد نهادگرایی Presentation of a theoretical model for the implementation of strategic spatial planning Based on the institutionalism approach in Isfahan 1 1 امروزه برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری در سراسر جهان و در پاسخ به ناکارآمدی روش‌های برنامه‌ریزی جامع - سنتی به‌عنوان راهی برای شکل‌دهی رشد شهری مورد ‌توجه قرار گرفته است. در کشور ایران نیز با مطرح شدن طرح‌های ساختاری راهبردی در دهه 70 و همین‌طور طرح‌های راهبرد توسعه شهری در دهه 80، تلاش‌هایی برای تغییر نگرش از برنامه‌ریزی جامع به راهبردی صورت گرفت؛ این طرح‌ها هرچند به‌لحاظ مبانی نظری مبتنی‌بر برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری بودند؛ اما به دلایل متعدد ازجمله؛ عدم شناخت درست از محیط نهادی و عوامل مؤثر بر کاربست برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری و فقدان یک الگوی نظری مناسب، نتوانستند در نظام برنامه‌ریزی شهری کشور دوام آورده و اثربخش باشند؛ لذا هدف از انجام این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر کاربست برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری با رویکرد نهادگرایی و تدوین یک الگوی نظری مناسب برای کاربست این نوع از برنامه‌ریزی است. در پژوهش حاضر باتوجه‌به ماهیت سؤال اصلی پژوهش (چگونگی الگوی نظری مناسب برای کاربست برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری) و جهت‌گیری فلسفی آن، از روش‌های کیفی تحقیق بهره گرفته و از بین آن‌ها نیز روش نظریه زمینه‌ای با‌توجه‌به توانایی تفکر انتزاعی و قابلیت نظریه‌پردازیِ برخاسته از درون داده‌ها انتخاب شده است. داده‌ها ازطریق مرور ادبیات نظری، نتایج پژوهش‌های انجام‌شده درخصوص عدم موفقیت تلاش‌های تجربیِ قبلی در کشور و مصاحبه با خبرگان برنامه‌ریزی شهری جمع‌آوری گردید و برای تحلیل آن‌ها از روش مقایسه مداوم طی سه گام: کدگذاری باز، محوری و انتخابی، استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد الگوی نظری پیشنهادی برای کاربست برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری دارای 21 مقوله اصلی در قالب 5 کلان‌مقوله شامل: 1. نظم دسترسی باز، 2. خروجی‌ها، 3. شیوه‌های برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری، 4. محتوا و بافتار و 5. ظرفیت‌سازی نهادی و مشارکت می‌باشد که تحقق آن درگرو ظرفیت‌سازی نهادی به‌منظور ایجاد شرایط نظم با دسترسی باز ازطریق تنظیم راهبردها باتوجه‌به بافتار و زمینه برنامه‌ریزی است؛ که پیامد‌های آن در قالب 5 مقوله اصلی: اثرات اجتماعی، اسناد برنامه، مدیریت شهری، تحقق‌پذیری و کاهش هزینه‌های مبادله بروز می‌نماید. 2 Abstract             Today, strategic spatial planning is considered worldwide as a way to shape urban growth in response to the inefficiency of traditional planning methods. In Iran, with the preparation of strategic structural plans in the 70s and strategic urban development plans in the 80s, an attempt was made to change the attitude from comprehensive-traditional planning to strategic planning. These plans, however, were theoretically based on strategic spatial planning. But for several reasons including; Lack of knowledge of the factors affecting the application of strategic spatial planning and the lack of an appropriate theoretical model can not be sustainable and effective in the urban planning system of the country. Therefore, the purpose of this study is to identify the factors affecting the application of strategic spatial planning and to create a suitable theoretical model for the application of this type of planning. In the present study, according to the quiddity of the main research question (How is the appropriate theoretical model for the implementation of strategic space planning in Isfahan?) and its philosophical orientation, Qualitative research methods have been used and among them, the Grounded theory method with respect to abstract thinking and theorizing capabilities is selected. Data were collected through review of theoretical literature, research results on the failure of previous experimental efforts in the country and interviews with 7 urban planning experts in Isfahan and analyzed using the comparison method in three stages (open, axial and selective coding) and was analyzed. Data analysis showed that the implementation of the proposed theory of strategic spatial planning has 21 main categories in the form of 6 main categories including: 1. open access order, 2. outputs, 3. strategic spatial planning methods, 4. content and Background, 5. Institutional capacity and participation. Accordingly, the fulfilment of strategic spatial planning depends on institutional capacity building to create open access conditions by determining strategies and paying attention to the institutional context and environment of planning. Consequences of using spatial strategic planning in the form of five main categories including: social programs, documents, programs, urban management. . To be. Acceptance and reduction of transaction costs occur. The results of the research show; Legal structures, institutional capacity building and institutional arrangements, especially open access orders, have a decisive effect on the implementation of strategic spatial planning in the city of Isfahan. 97 110 2020/10/302022/01/262021/07/302021/01/22022/04/142022/03/3 1400/12/12 2022/05/182022/07/162022/06/132022/08/102022/08/132022/05/18 1401/2/28 علی هنردان Ali Honardan دانشجوی دکتری شهرسازی اسلامی دانشگاه هنر اصفهان Iran Alihonardan@gmail.com احمد شاهیوندی Ahmad Shahivandi عضو هیات علمی دانشگاه هنر اصفهان Iran a.shahivandi@aui.ac.ir رضا نصر اصفهانی عضو هیات علمی دانشگاه هنر اصفهان Iran r.nasr@aui.ac.ir Strategic spatial planning Institutionalism Institutional capacity building Urban development plans Isfahan برنامه‌ریزی فضایی‌راهبری نهادگرایی ظرفیت‌سازی نهادی طرح‌های توسعه شهری آنسلم استراوس، جولیت‌ام. کوربین (1392). مبانی پژوهش کیفی؛ فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار، چاپ سوم، تهران: نی.##تقدسی، رعنا و شریف‌زادگان، محمدحسین (1399). واکاوی جایگاه برنامه‌ریزی توسعه شهری مشارکتی و چالش‌های فراروی آن در اندیشه نهادگرا. دانش شهرسازی، دوره چهارم (4): 62-37. ##دانشور، مریم (1397). برنامه‌ریزی شهری در ایران و نهادها. چاپ اول، تهران: آذرخش.##شیعه، اسماعیل و شکیبامنش، امیر (1390). برنامه‌ریزی فضایی راهبردی (رویکردی کارا در نظام برنامه‌ریزی شهری). معماری و شهرسازی ایران، دوره دوم (2): 52-43.##قانونی، حسین (1398). "تحلیل اثرات دولت رانتی بر برنامه‌ریزی شهری با تکیه بر تفکر نهادی (موردکاوی اصفهان)." رساله دکتری، شهرسازی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##ماجدی، حمید (1391). نظریه طرح‌های ساختاری راهبردی (ناحیه‌ای و محلی). هویت شهر، سال ششم (11): 26-17. ##نورث، داگلاس‌سی و جان‌جوزف والیس، باری آر. وینگاست (1396). چارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شده بشر. ترجمه جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده. چاپ اول، تهران: روزنه.##Albrechts, L. & Balducci, A. (2013). Practicing strategic planning: in search of critical features to explain the strategic character of plans. disP, 49 (3): 16–27.##_______________________, Hillier, J. (2017). Situated Practices of Strategic Planning –An International Perspective. Oxon and New York: Routledge.##Alexander, ER (1992). A transaction cost theory of planning. Journal of the American Planning Association, 58 (2): 190–200.##Clarke, G. (1992).Towards appropriate forms of urban planning. Habitat Interna- tional, 16(2), 149-165.##Farmer, P., Frojmovic, M., Hague, C., Harridge, C., Narang, S., Shishido, D., etal. (2006). Reinventing planning: a new governance paradigm for managing human settlements. In Position paper for the World Planners Congress, Vancouver.##Friedmann, J. (2004). Strategic spatial planning and the longer range. Planning Theory & Practice, 5(1), 49–67.##Gunder,M., Madanipour,A.,& Watson,V. (Eds.). (2018). THE ROUTLEDGE HANDBOOK OF PLANNING THEORY. New York: Routledge.##Haughton, G., Allmendinger, P., Counsell, D., & Vigar, G. (2010). The new spatial planning: Territorial management with soft spaces and fuzzy boundaries. London/New York: Routledge.##Healey, P., Purdue, M. and Ennis, F. (1995). Negotiating Development. London: Routledge.##________ (2005). On the Project of “Institutional Transformation” in the Planning Field: Commentary on the Contributions. Planning Theory, 4 (3), 301-310.##________ (2006). Urban complexity and spatialstrategies:Towardsarelational planning forourtimes. London: Routledge.##________, Khakee, A., Motte, A., Needham, B. (Eds.). (2006). Making Strategic Spatial Plans: Innovation in Europe. Edition published in the Taylor & Francis e-Library.##________ (2007a). The New Institutionalism and the Transformative Goals of Planning. In N. Verma, Institutions and Planning. Oxford: Elsevier. 61-87.##________ (2007b). Urban Complexity and Spatial Strategies: Towards a Relational Planning for Our Times. London: Routledge.##Hersperger, A. H., Grădinaru, S., Oliveira, E & Pagliarin, S. (2019). Understanding strategic spatial planning to effectively guide development of urban regions. Cities, 94 (2019), 96–105.##Hillier, J. (2002). Shadows of Power. London: Routledge.##Houghton, J., (2011). Negotiating the global and the local: evaluating development through public–private partnerships in Durban, South Africa. Urban Forum, 22, 75–93.##Innes, J. E (1995). Planning Is Institutional Design. Journal of Planning Education and Research, 14(2), 140-3.##Metzger, J. (2012). Placing the stakes: The enactment of territorial stakeholders in planning processes. Environment and Planning A, 45(4): 781–796.##Newman, P. (2008). Strategic spatial planning: Collective action and moments of opportunity. European Planning Studies, 16(10), 1371–1383.##Njoh, A. (2009).The emergence and spread of contemporary urban planning. global report on human settlements: revisiting planning. In Report to the UN-HABITAT. London & Sterling,VA: Earthscan, 17-24.##Olesen, K. (2011). “Strategic Spatial Planning in Transition: Case Study of Denmark.” PhD, Department of Development and Planning. Aalborg: Aalborg University.##Oliveira, E. & Hersperger, M.A. (2018). Governance arrangements, funding mechanisms and power configurations in current practices of strategic spatial plan implementation. Land Use Policy, 76, 623–633.##Sager, T. (2006). The Logic of Critical Communicative Planning: Transaction Cost Alteration. Planning Theory, 5(3), 223-254.##Salet, W. G. M. (2002). Evolving Institutions: An International Exploration into Planning and Law. Journal of Planning Education and Research, 22- 26.##Sanyal, B. (2007). DÉJÀ-VU. Planning Theory, 6(3), 31-327.##Todes, A., Karam, A., Klug, N., & Malaza, N. (2010). Beyond master planning? New approaches to spatial planning in Ekurhuleni, South Africa. Habitat International, 34(4), 414-420.##Verma, N. (2007). Institutions and Planning: An Analogical Inquiry. In N. Verma. Institutions and Planning, 1-16.##Watson, V. (2009). Introduction. the Global Report on human settlements: Revisiting planning. In Report to the UN-HABITAT. London & Sterling,VA: Earthscan.##آنسلم استراوس، جولیت‌ام. کوربین (1392). مبانی پژوهش کیفی؛ فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار، چاپ سوم، تهران: نی.##تقدسی، رعنا و شریف‌زادگان، محمدحسین (1399). واکاوی جایگاه برنامه‌ریزی توسعه شهری مشارکتی و چالش‌های فراروی آن در اندیشه نهادگرا. دانش شهرسازی، دوره چهارم (4): 62-37. ##دانشور، مریم (1397). برنامه‌ریزی شهری در ایران و نهادها. چاپ اول، تهران: آذرخش.##شیعه، اسماعیل و شکیبامنش، امیر (1390). برنامه‌ریزی فضایی راهبردی (رویکردی کارا در نظام برنامه‌ریزی شهری). معماری و شهرسازی ایران، دوره دوم (2): 52-43.##قانونی، حسین (1398). "تحلیل اثرات دولت رانتی بر برنامه‌ریزی شهری با تکیه بر تفکر نهادی (موردکاوی اصفهان)." رساله دکتری، شهرسازی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##ماجدی، حمید (1391). نظریه طرح‌های ساختاری راهبردی (ناحیه‌ای و محلی). هویت شهر، سال ششم (11): 26-17. ##نورث، داگلاس‌سی و جان‌جوزف والیس، باری آر. وینگاست (1396). چارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شده بشر. ترجمه جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده. چاپ اول، تهران: روزنه.##Albrechts, L. & Balducci, A. (2013). Practicing strategic planning: in search of critical features to explain the strategic character of plans. disP, 49 (3): 16–27.##_______________________, Hillier, J. (2017). Situated Practices of Strategic Planning –An International Perspective. Oxon and New York: Routledge.##Alexander, ER (1992). A transaction cost theory of planning. Journal of the American Planning Association, 58 (2): 190–200.##Clarke, G. (1992).Towards appropriate forms of urban planning. Habitat Interna- tional, 16(2), 149-165.##Farmer, P., Frojmovic, M., Hague, C., Harridge, C., Narang, S., Shishido, D., etal. (2006). Reinventing planning: a new governance paradigm for managing human settlements. In Position paper for the World Planners Congress, Vancouver.##Friedmann, J. (2004). Strategic spatial planning and the longer range. Planning Theory & Practice, 5(1), 49–67.##Gunder,M., Madanipour,A.,& Watson,V. (Eds.). (2018). THE ROUTLEDGE HANDBOOK OF PLANNING THEORY. New York: Routledge.##Haughton, G., Allmendinger, P., Counsell, D., & Vigar, G. (2010). The new spatial planning: Territorial management with soft spaces and fuzzy boundaries. London/New York: Routledge.##Healey, P., Purdue, M. and Ennis, F. (1995). Negotiating Development. London: Routledge.##________ (2005). On the Project of “Institutional Transformation” in the Planning Field: Commentary on the Contributions. Planning Theory, 4 (3), 301-310.##________ (2006). Urban complexity and spatialstrategies:Towardsarelational planning forourtimes. London: Routledge.##________, Khakee, A., Motte, A., Needham, B. (Eds.). (2006). Making Strategic Spatial Plans: Innovation in Europe. Edition published in the Taylor & Francis e-Library.##________ (2007a). The New Institutionalism and the Transformative Goals of Planning. In N. Verma, Institutions and Planning. Oxford: Elsevier. 61-87.##________ (2007b). Urban Complexity and Spatial Strategies: Towards a Relational Planning for Our Times. London: Routledge.##Hersperger, A. H., Grădinaru, S., Oliveira, E & Pagliarin, S. (2019). Understanding strategic spatial planning to effectively guide development of urban regions. Cities, 94 (2019), 96–105.##Hillier, J. (2002). Shadows of Power. London: Routledge.##Houghton, J., (2011). Negotiating the global and the local: evaluating development through public–private partnerships in Durban, South Africa. Urban Forum, 22, 75–93.##Innes, J. E (1995). Planning Is Institutional Design. Journal of Planning Education and Research, 14(2), 140-3.##Metzger, J. (2012). Placing the stakes: The enactment of territorial stakeholders in planning processes. Environment and Planning A, 45(4): 781–796.##Newman, P. (2008). Strategic spatial planning: Collective action and moments of opportunity. European Planning Studies, 16(10), 1371–1383.##Njoh, A. (2009).The emergence and spread of contemporary urban planning. global report on human settlements: revisiting planning. In Report to the UN-HABITAT. London & Sterling,VA: Earthscan, 17-24.##Olesen, K. (2011). “Strategic Spatial Planning in Transition: Case Study of Denmark.” PhD, Department of Development and Planning. Aalborg: Aalborg University.##Oliveira, E. & Hersperger, M.A. (2018). Governance arrangements, funding mechanisms and power configurations in current practices of strategic spatial plan implementation. Land Use Policy, 76, 623–633.##Sager, T. (2006). The Logic of Critical Communicative Planning: Transaction Cost Alteration. Planning Theory, 5(3), 223-254.##Salet, W. G. M. (2002). Evolving Institutions: An International Exploration into Planning and Law. Journal of Planning Education and Research, 22- 26.##Sanyal, B. (2007). DÉJÀ-VU. Planning Theory, 6(3), 31-327.##Todes, A., Karam, A., Klug, N., & Malaza, N. (2010). Beyond master planning? New approaches to spatial planning in Ekurhuleni, South Africa. Habitat International, 34(4), 414-420.##Verma, N. (2007). Institutions and Planning: An Analogical Inquiry. In N. Verma. Institutions and Planning, 1-16.##Watson, V. (2009). Introduction. the Global Report on human settlements: Revisiting planning. In Report to the UN-HABITAT. London & Sterling,VA: Earthscan. ##