بازشناسی و مقایسه مفهوم پدیدارشناسانه‌ تخیل خلاقانه و نقش آن در طراحی معماری غیر‌دیجیتال و طراحی معماری دیجیتال “A Comparative Exploration of the Phenomenological Conception of Creative Imagination and Its Role in the Digital and Non-Digital Architectural Design Processes” 1 1 تخیل و ارتباط آن با خلاقیت، از مهم‌ترین مباحث مرتبط با مقوله طراحی معماری بوده که جایگاه و نقش آن در دهه‌های اخیر به‌سبب حضور گسترده رایانه‌ها در فرآیند طراحی معماری و ارتقای نقش آنها به‌عنوان همکار طراح و پیشنهاددهنده طرح، دچار تغییراتی شده است. با توجه به تمامی تغییر و تحولات ایجادشده در معنا و مفهوم معماری، به‌واسطه‌ تعامل طراحان و معماران با رایانه‌ها، اکنون این سؤال مطرح است که نقش و کارکرد تخیل خلاقانه در فرآیندهای طراحی معماری دیجیتال نسبت به نقش آن در فرآیندهای طراحی غیر‌دیجیتال به چه صورت تغییر کرده است؟ از این‌رو، هدف این تحقیق علاوه بر بازشناسی مفهوم پدیدارشناسانه‌ تخیل و تخیل خلاقانه از نگاه فیلسوفان پدیدارشناس، خصوصاً ژان پل سارتر، مقایسه و بررسی تفاوت‌های نقش تخیل خلاقانه در فرآیندهای طراحی معماری غیر‌دیجیتال با نقش آن در فرآیندهای طراحی معماری دیجیتال است. این پژوهش در مرحله نخست، به بازشناسی مفهوم تخیل از منظر پدیدارشناسی سارتر پرداخته، گوناگونی‌های انواع تخیل خلاقانه مرتبط با طراحی و نقش و کارکرد آن در فرآیند طراحی را بررسی کرده است و پس از معرفی وجوه تأثیرگذار طراحی معماری دیجیتال بر روند آفرینش معمارانه، به تحلیل نقش تخیل خلاقانه در فرآیند طراحی معماری دیجیتال می‌پردازد. در آخرین بخش مقاله و در مقام جمع‌بندی، نگارندگان با مقایسه تخیل خلاقانه در فرآیند طراحی معماری غیردیجیتال و طراحی معماری دیجیتال، به ارائه نموداری از مقایسه نقش تخیل خلاقانه در هر دو فرآیند می‌پردازند که نشان می‌دهد به‌واسطه حضور رایانه‌ها در طراحی معماری، به‌عنوان همکار معمار، در مقایسه با فرآیندهای طراحی که بدون حضور رایانه‌ها صورت می‌گیرد، نه‌تنها نقش تخیل خلاقانه طراح تضعیف نمی‌شود، بلکه رایانه‌ها می‌توانند با پوشش ضعف‌ها و محدودیت‌های ذهن انسان، مرزهای تخیل‌ورزی او را در قلمروی فراتر از محسوسات تجربه‌شده او گسترش دهند. 2 Imagination and its relation to creativity are among the most important issues related to the design category in various areas of architectural inquiry such as architectural design, whose function and role have changed in recent decades due to use and application of computers in the architectural design processes. Given all the changes occurred in the meaning and concept of architecture, by the interaction of designers and architects with computers, now the question arises that how the role and function of the creative imagination have changed in digital architectural design processes, compared to its role in non-digital design processes? The purpose of this research is to explore the concept of creative imagination from the point of view of the phenomenological philosophers, especially Jean-Paul Sartre, as well as to compare the differences between the role of creative imagination and its role in the digital and non-digital architectural design processes. This article first explores the concept of the imagination from the perspective of Sartre's phenomenology, and analyzes different kinds of imagination related to its design and function in the design process, and after introducing the effective aspects of the digital architecture design on the process of architectural creativity, it examines the role of creative imagination in digital architectural design process. In the last segment of the article and by way of conclusion, the authors compare creative imagination in the digital and non-digital architectural design in order to present a comparison diagram of the creative imagination in both processes, which shows that due to the presence of computers in architectural designs in architectural designs, as an architect's colleague, in comparison to design processes carried out without using computers, not only weaken the role of the designer's creative imagination, but also computers can push the boundaries of human's imagination beyond the realm of his/her experienced senses, by covering the weaknesses and limitations of human mind. 1 20 2018/02/1 1396/11/12 2019/05/26 1398/3/5 نجوا مقدم دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد مشهد Iran najva512000@yahoo.com مهران خیرالهی دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد مشهد Iran Mehran.Kheirollahi@yahoo.com Imagination Creative Imagination Architectural Design Processes Non-Digital Architectural Design Processes Digital Architectural Design Processes تخیل تخیل خلاقانه طراحی معماری طراحی معماری دیجیتال طراحی معماری غیر‌دیجیتال ##آذری ازغندی، جمشید (1389). دنیای تصور، هنر و ادبیات از منظر سارتر. پژوهش ادبیات معاصر جهان، 15 (58)، 30-5. ##آنتونیادس، آنتونی سی (1393). بوطیقای معماری، جلد نخست: راهبردهای نامحسوس به سوی خلاقیت معماری، ترجمه احمدرضا آی، چاپ هشتم، تهران: سروش. ##باشلار، گاستن (1394). آب و رؤیاها: پژوهشی بر تخیل ماده. ترجمه مهرنوش کی فرخی، چاپ اول، آبادان: پرسش.##باشلار، گاستن (1396). بوطیقای فضا. ترجمه مریم کمالی و محمد شیربچه، چاپ سوم، تهران: روشنگران و مطالعات زنان. ##پالاسما، یوهانی (1395). دست متفکر حکمت وجود متجسد در معماری. ترجمه علی اکبری، چاپ دوم، تهران: پرهام نقش. ##روزت، ایساک مویسی یویچ (1371). روان‌شناسی تخیل: پژوهشی نثری و عملی در قوانین تخیل و نیروهای ذهنی فرآور. ترجمه اصغر الهی و پروانه میلانی، چاپ اول، تهران: گوتنبرگ. ##زومتور، پیتر (1397). معماری اندیشی. ترجمه علیرضا شلویری، چاپ ششم، تهران: حرفه هنرمند. ##لاوسون، برایان (1395). طراحان چه می‌دانند. ترجمه حمید ندیمی، فرهاد شریعت راد و فرزانه باقی‌زاده، چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. ##نامور مطلق، بهمن (1384). مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی تخیل هنری. ویراستاری منصور احمدی. تهران: فرهنگستان هنر. 10-7. ##نامور مطلق، بهمن (1389). فیلسوف خیال. اطلاعات حکمت و معرفت، سال پنجم (8)، 43-41. ##نمازی اصفهانی، محمود (1397). معرفت فلسفی به‌مثابه مبنای معرفت‌‌شناختی اگزیستانسیالیسم. معرفت فلسفی، سال شانزدهم (2)، 118-103. ##هال، استیون؛ پالاسما، یوهانی و پرز گومز، آلبرتو (1394). پرسش‌های ادراک: پدیدارشناسی معماری. ترجمه علی اکبری و محمدامین شریفیان، چاپ سوم، تهران: پرهام نقش. ##هایدگر، مارتین (1373). پرسش از تکنولوژی. ترجمه شاپور اعتماد، فصلنامه ارغنون، سال اول (1)، 30-1.##Achten, H. H. (2009). Experimental Design Methods - A Review. International Journal of Architectural Computing, 7 (4), 505-534.##Altinisik, M.; Chamoun, S.; Widrig, D. & Research Institute for Experimental Architecture. (2008). Morphê: MRGD. Wien: Springer.##Arif, I.; Rosnaini, M.; & Isham Shah H. 2012. Digital studio vs. conventional in teaching architectural design process. Elsevier. ##Bachelard, G. & Farrell, E. R. (2006). Water and dreams: An essay on the imagination of matter. Dallas: Dallas Institute of Humanities and Culture. ##Beaney, M. (2010). Imagination and Creativity. Milton Keynes: Open University. ##Blackburn, S. (2016). The Oxford Dictionary of Philosophy. Oxford: Oxford University Press.##Burry, M. (2013). Scripting Cultures: Architectural Design and Programming. Somerset: Wiley.##Byrne, R. (2007). Précis of The Rational Imagination: How People Create Alternatives to Reality. Behavioral and Brain Sciences, 30 (5-6), 439-453. ##Byrne, R. M. J. (2005). The rational imagination: How people create alternatives to reality. Cambridge, Mass: MIT Press.##Carpo, M. (2017). The Second Digital Turn: Design Beyond Intelligence. Cambridge, Massachusetts; London, England: The MIT Press.##Casey, E. S. (2000). Imagining: A phenomenological Study. Bloomington Indiana: Indiana University Press. ##Fisher, T.; Macagno, E.; Malecha, M.; Condia, B.; Banasiak, M. & Lee, G. C. (2018). Education at the intersection of Architecture & Neuroscience. http://www.anfarch.org/ (Retrieved 23January. 2018). ##Folkmann, M. N. (2010). Enabling Creativity. Imagination in design processes. Paper presented at the 1st International Conference on Design Creativity ICDC 2010. November 29-December 1. Kobe, Japan.##_____________ (2013). The Aesthetics of Imagination in Design (Design Thinking, Design Theory). MIT Press.##______________ (2014). Unknown Positions of Imagination in Design. Design Issues, 30 (4), 6-19.##Frascari, M. (2011). Eleven Exercises in the Art of Architectural Drawing: Slow Food for the Architect’s Imagination. London: Routledge.##Frascari, M. & Goffi, F. (2017). Marco Frascari’s Dream House: A Theory of Imagination. London: Routledge, Taylor & Francis Group.##Frascari, M.; Hale, J. & Starkey, B. (2013). From Models to Drawings: Imagination and Representation in Architecture. Florence: Taylor and Francis.##Garcia, M. (2013). Emerging Technologies and Drawings: The Futures of Images in Architectural Design. Architectural Design, 83 (5), 28-35. ##Gendler, T. (2016). Imagination. https://plato.stanford.edu/entries/imagination (Retrieved 23January. 2018). ##Goffi, F. (2013). Time matters: Invention and (Re) Imagination in Conservation: Invention and (re) imagination in conservation: the Unfinished Drawing and Building of St. Peters, the Vatican. Farnham: Ashgate.##Gordon, H. (1999). Dictionary of Existentialism. Westport, Conn: Greenwood Press. ##Grobman, Y. & Neuman, E. (2012). Performalism: Form and performance in digital architecture. London: Routledge.##Jamal, H. H. & Qaradaghi A. M. A. (2015). The Effect of Conventional and Digital Drawing Tools on Imagination in Architectural Design Education. Sulaimani Journal for Engineering Sciences.##Kara, L. (2015). A Critical Look at the Digital Technologies in Architectural Education: When, where, and how? Procedia--social and behavioral sciences.##Kearney, R. (2003). The Wake of Imagination: Toward a Postmodern Culture. London: Routledge. ##Kilmurray, A. (2013). Wag More, Bark Less. http://www.arthurkilmurray.com (Retrieved 23January. 2018). ##Kotnik, T. (2010). Digital Architectural Design as Exploration of Computable Functions. International Journal of Architectural Computing, 8 (1), 1-16.##Landrum, L. (2016). Varieties of Architectural Imagination. in Warehouse 25, ed. Alena Rieger and Ally Pereira-Edwards. Winnipeg: University of Manitoba. 71-83. ##Lawson, B. (2010). How designers think: The design process demystified. Amsterdam: Elsevier Architectural Press.##Margalit, Harry (2010). Architectural Design and Imagination. at the Annual Conference of the Society of Architectural Historians. Australia and New Zealand, Newcastle, NSW. ##MIT Architecture (2018). Computation. https://architecture.mit.edu/discipline/computation (Retrieved 27January. 2018). ##Murray, P. (2013). The Saga of Sydney Opera House: The Dramatic Story of the Design and Construction of the Icon of Modern Australia. NewYork: Routledge.##Nielsen, J. A.; Anderson, J. S.; Zielinski, B. A.; Ferguson, M. A. & Lainhart, J. E. (2013). An Evaluation of the Left-Brain vs. Right-Brain Hypothesis with Resting State Functional Connectivity Magnetic Resonance Imaging. Plos One, 8, 8.)##Nucho, A. O. (2003). The Psychocybernetic Model of Art Therapy. Springfield: Charles C Thomas Publisher, LTD.##Pallasma, J. (2011). The Embodied Image: Imagination and Imagery in Architecture. Chichester: John Wiley & Sons Inc. ##Peña, W. & Parshall, S. (2001). Problem Seeking: An Architectural Programming Primer. Hoboken, N.J: John Wiley & Sons. ##Picon, A. (2010). Digital Culture in Architecture: An Introduction for the Design Professions. Basel: Birkhäuser.##Ryle, G. & Tanney, J. (2009). The Concept of Mind. London: Routledge. ##Sartre, J.-P. (1936). L’Imagination, par Jean-Paul Sartre. Paris: F. Alcan.##Sartre, J.-P. (1940). L’imaginaire: psychologie--phénomeńologique de l’imagination. Paris: Gallimard.##Sartre, J.-P. (2013). Psychology of the Imagination. Routledge. ##Schwarz, D. R. (1994). Sources of the Modern Imagination. II: A Review Essay. English Literature in Transition, 1880-1920 37 (2), 192-207. ELT Press. ##Sepper, D. L. (2013). Understanding Imagination: The Reason of Images. Dordrecht: Springer. ##Stevenson, L. (2003). Twelve Conceptions of Imagination. The British Journal of Aesthetics, 43 (3), 238-259.##Sullivan, L. H. (2013). Kindergarten Chats and Other Writings. Read Books Ltd. ##Webber, J. (2009). The Existentialism of Jean-Paul Sartre. New York: Routledge.##Zeisel, J. (1995). Inquiry by Design: Tools for Environment - Behaviour Research. Cambridge: Cambridge University Press. ##

مطالعه تطبیقی تزئینات هندسی محراب‌های گچ‌بری دوره سلجوقی با محراب‌های گچ‌بری دوره ایلخانی در ایران The Comparative Study of Geometric Ornaments of Plaster Mihrabs Created during Seljuk Period versus the Ones Created during Ilkhanid Period in Iran 1 1 تزئینات هندسی، از جمله تزئینات پرکاربرد در هنر اسلامی بوده که به‌تنهایی و گاه در تلفیق با سایر نقوش یا کتیبه‌ها استفاده شده‌اند. محراب‌های گچ‌بری قرن ششم تا اواسط قرن هشتم هجری مقارن با عصر سلجوقی و ایلخانی نیز از جمله آثاری بوده که علاوه بر تزئینات متنوع گیاهی و انواع کتیبه‌ها، با تزئینات هندسی متنوع و زیبایی آراسته‌ شده‌اند. این پژوهش، با هدف معرفی و مقایسه انواع تزئینات هندسی به‌کار رفته در محراب‌های گچ‌بری قرون مذکور؛ از حیث تنوع، تداوم یا تکرار آنها و محل کاربرد آنها در بخش‌های مختلف محراب‌ها، شکل گرفته است. در راستای دست‌یابی به این هدف، پرسش اصلی این پژوهش چنین است؛ تزئینات هندسی موجود در محراب‌های گچ‌بری اوایل قرن ششم تا اواسط قرن هشتم هجری کدام بوده و چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در این گروه از تزئینات به‌لحاظ نوع نقوش و محل کاربرد آنها در اجزای مختلف محراب‌های عصر سلجوقی و ایلخانی وجود دارند؟ روش یافته‌اندوزی، بر اساس پژوهشی میدانی (عکاسی- طرح خطی1) و با استناد به منابع مکتوب انجام شده که به روش تاریخی- تطبیقی، به تحلیل داده‌های به‌دست آمده از نمونه‌های مطالعاتی می‌پردازند. نتایج حاصله، که از بررسی 40 محراب گچ‌بری تاریخ‌دار یا منسوب به اوایل قرن ششم تا اواسط قرن هشتم هجری (دارای تزئینات هندسی) به‌دست‌ آمده، حاکی از آن هستند که در هر دو دوره، بیشترین درصد را گره‌هایی بر پایه عدد مبنای2 شش از قبیل؛ گره‌های "شش و شمسه"، "شش و سه پری گردان" و ... به خود اختصاص داده که غالباً در نیم ستون‌ها و دیوارهای روبرو یا جانبی محراب‌های گچ‌بری قرار دارند. استفاده از طرح‌های هندسی3؛ زیگزاگی، زنجیرمانند و حصیری نیز به‌دفعات در حاشیه‌های باریک تکرار شده است؛ اما از جمله بارزترین تفاوت‌های موجود در تزئینات هندسی محراب‌های دوره ایلخانی، می‌توان به کاربرد بیشتر گره‌ها به‌لحاظ کمیت، تلفیق نقش‌مایه‌های گره با نقوش (گل، برگ) و شکل‌های هندسی ساده و استفاده از طرح‌های هندسی پُرکارتر و متنوع‌تر در حاشیه‌های باریک، اشاره نمود. 2 The geometric decorations are among the most widely used decorations in Islamic art, which have been used alone and sometimes in combination with other motifs or inscriptions. The plaster Mihrabs related to 6th to the mid-8th century AH, coincided with the Seljuk and IL-Khanid eras, are among the works that in addition to various plant decorations and inscriptions, are decorated with various geometric and beautiful ornaments. The goal of this research is to introduce and compare different kinds of geometric ornaments used in the plaster Mihrabs of the mentioned centuries in terms of diversity, constancy or repetition and place of application in different parts of the Mihrabs. Therefore, the main question of this research is arisen as follows: What are the geometric ornaments of the plaster Mihrabs made between the 6th to the mid-8th centuries AH and what are their similarities and differences in terms of the type of designs and their place of application in different parts of the Mihrabs made during the Seljuk and IL-Khanid eras? The data was collected through field research, i.e. photography, and linear designing of the images, referring to the written resources and was analyzed through a comparative-historical method. The results, obtained from studying 40 plaster Mihrabs made during the mentioned periods shows that in both eras, the majority of ornaments are composed of numerical knots on the basis of six, like “six and roundel”, “six and three rounding fairies”, etc. that are mostly seen on the half-columns and opposite or side walls of the plaster Mihrabs. The geometric, zigzag, chain and wicker-like designs have been repeated frequently along the narrow margins. The most significant differences of the Mihrabs made during IL-Khanid dynasty in terms of geometric ornaments are using more knots, simple geometric figures, more detailed and diverse geometric designs along narrow margins and combinations of knots with motifs (flower and leaf). 21 40 2018/02/12017/12/18 1396/9/27 2019/05/262018/06/11 1397/3/21 بهاره تقوی نژاد bahareh taghavi nejad دانشگاه هنر اصفهان Iran b.taghavinejad@gmail.com between Early 6th to the mid-8th Centuries AH Plaster Mihrabs Mihrab Components Geometric Ornaments اوایل قرن ششم تا اواسط قرن هشتم هجری محراب‌های گچ‌بری اجزای محراب تزئینات هندسی ##آبیار، منصور (1381). بررسی کتیبه‌های محراب‌های گچی در موزه ملی ایران. اثر، 24 (35)، 84-74. ##الرفاعی، انور (1377). تاریخ هنر در سرزمین‌های اسلامی. ترجمه عبدالرحیم قنوات، مشهد: جهاد دانشگاهی. ##بی‌نام (1370). بناهای تاریخی قزوین. قزوین: اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##پوپ، آرتور آپم (1387). آذین‌های معماری. سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ترجمه نوشین دخت نفیسی. جلد سوم. تهران: علمی و فرهنگی. 1592-1487. ##تقوی‌نژاد، بهاره (1396). "تزئینات محراب‌های گچ‌بری دوره ایلخانی در ایران، تحلیل سبک‌شناختی بر مبنای ترکیب‌بندی و نقش‌مایه‌ها". رساله دکتری، پژوهش هنر. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی.##حسینی، سید محسن (1379). رباط شرف. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##حمیدی، بهرام (1387). "بررسی قابلیت‌های کاربردی- گرافیکی نقوش، کتیبه و تزئینات مدرسه حیدریه قزوین؛ (پروژه عملی: بررسی قابلیت‌های کاربردی گرافیکی نقوش، کتیبه و تزئینات مدرسه حیدریه قزوین با کاربرد امروزی آن در یک مکان مذهبی- فرهنگی)". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گرافیک. تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر. ##حمیدی، بهرام و خزائی، محمد (1390). معرفی و بررسی تزئینات گچ‌بری مسجد حیدریه قزوین. کتاب ماه هنر، (155)، 111-102.##حیدری باباکمال، یدالله؛ زارعی، محمد ابراهیم؛ دهقان، مریم و حاجی حسینی، محسن (1393). مطالعات تزئینات گچ‌بری محراب‌های دوره سلجوقی مسجد ملک کرمان از دیدگاه هنر اسلامی. مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم (23)، 178-149. ##خودداری نائینی، سعید و پاک‌نژاد، مهدی (1386). بررسی تزئینات محراب‌های مسجد جامع ساوه. دو فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، (7)، 132-111. ##دانشدوست، یعقوب (1364). نکاتی درباره مقاله مجموعه تاریخی تربت جام. اثر، 6 (10 و 11)، 79-58.##راشدنیا، زهرا (1393). "مطالعه ویژگی‌های تزئینی آثار گچ‌بری هنرمندان کرمانی و پراکندگی آن در قرن هشتم هجری قمری". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، باستان‌شناسی. اصفهان: دانشگاه هنر، دانشکده حفاظت و مرمت. ##رجایی باغسرخی، امیر و حلیمی، محمدحسین (1388). ارتباط نگاره و خط نگاره در ترکیب‌بندی کتیبه محراب بقعه پیربکران. نگره، سال چهارم (11)، 17-5. ##رضوانی، حسن (1378). معرفی یک محراب نویافته دوره سلجوقی روستای جُوین سمنان. موزه‌ها، (21)، 57-54.##رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم (1352). آثار ملی اصفهان. تهران: انجمن ملی تهران.##زارعی، محمد ابراهیم (1381). بقعه خضر همدان. اثر، 23 (33 و 34)، 222-192.##سجادی، علی (1367). هنر گچ‌بری در معماری اسلامی ایران. اثر، 16 (25)، 214-194. ##سجادی، علی (1375). سیر تحول محراب از قرون اولیه اسلامی تا حمله مغول. چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.##- شاطری، میترا (1392). مسجد جامع اصفهان تجلیگاه محراب‌های نهان و آشکار. اثر، 34 (61)، 90-67. ##شهنما، حسن (1390). بسطام قطعه‌ای از بهشت. شاهرود: دانشگاه صنعتی شاهرود. ##شیخی، علی رضا و آشوری، محمدتقی (1387). زیبایی‌شناسی آثار گچ‌بری محراب پیربکران. نگره، سال سوم (4)، 111-103.##صالحی کاخکی، احمد (1387). معرفی اجمالی آثار دوره ایلخانی در ناحیه رویدشت اصفهان. پژوهش‌های تاریخی دانشگاه سیستان و بلوچستان، (2)، 92-63. ##صالحی کاخکی، احمد؛ تقوی‌نژاد، بهاره و راشدنیا، زهرا (1395). مطالعه ویژگی‌های تزئینی آثار گچ‌بری هنرمندان کرمانی در دوره ایلخانی تا ابتدای دوره تیموری. نگره، 11 (37)، 31-19. ##صالحی کاخکی، احمد؛ عزیزپور، شادابه؛ رحیمی آریایی، افروز و بانک، فاطمه (1393). تحلیل ساختار فضایی-کالبدی مسجد جامع اردستان با تفکیک لایه‌های تاریخی. دو فصلنامه علمی- پژوهشی مرمت و معماری ایران، سال چهارم (8)، 46-33. ##عمرانی، بهروز و اسمعیلی سنگسری، حسین (1386). مساجد آذربایجان شرقی. تبریز: ستوده.##فراهانی، ابوالفضل و قوچانی، عبدالله (1380). مسجد جامع ساوه. چاپ اول، تهران: میراث فرهنگی کشور.##قوچانی، عبدالله (1368). "کتیبه‌های امام‌زاده‌های فضل و یحیی". گزارش ارائه‌شده به اداره اوقاف شهرستان محلات.##قیومی بیدهندی، مهرداد (1390). گفتارهایی در مبانی و تاریخ معماری و هنر. چاپ اول، تهران: علمی و فرهنگی.##کربلایی شهربابکی، محمد (1391). "طرح مرمت و حفاظت بقعه سیدون گلسرخی ابرکوه یزد". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده حفاظت و مرمت. ##کریمی، امیرحسین و هلاکویی، پرویز (1387). معماری و تزئینات بنای پیرحمزه سبزپوش و انتساب آن به آرامگاه عزیزالدین نسفی. گلستان هنر، (14)، 29-18. ##کیانی، محمد یوسف (1376). تزئینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی. چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور. ##گدار، آندره [... و دیگران] (1371). آثار ایران. ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، چاپ دوم، جلدهای سوم و چهارم، مشهد: آستان قدس رضوی.##گلمبک، لیزا (1364). دوره‌های ساختمانی مجموعه تاریخی تربت شیخ جام. ترجمه باقر آیت‌الله زاده شیرازی، اثر، 6 (10 و 11)، 57-16. ##لباف خانیکی، رجبعلی (1376). سیر تحول مسجد جامع زوزن. مجموعه مقالات همایش معماری مسجد، گذشته، حال، آینده. محمد قره چمنی. جلد 1. تهران: دانشگاه هنر. 590-565. ##مخلصی، محمد علی (1359). شهر بسطام و مجموعه تاریخی آن. اثر، 1 (2 ، 3 و 4)، 245-209.##مهریار، محمد (1374). سیر تحولات معماری مسجد جامع ساوه، بر اساس تحقیق درمانده‌هایی از عناصر معماری فضای مسجد و موشکافی در فضای شمالی گنبدخانه. مجموعه مقالات اولین کنگره معماری و شهرسازی ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور. 811-760. ##نجفیان، الهام (73-1372). "مختصری از تاریخچه گچ‌بری در ایران (تا قرن 7 هجری قمری) با تأکید بر تزئینات گچ‌بری گنبد علویان همدان". پایان‌نامه کارشناسی، نقاشی. تهران: دانشگاه هنر. ##نظری ارشد، رضا (1384). بناهای آرامگاهی همدان در دوره اسلامی. اثر، 26 (38 و 39)، 345-324.##وهاب‌زاده، عبدالرحمن (1381). پژوهشی در مجموعه مسجد جامع بازار تبریز. اثر، 24 (35)، 156-139. ##ویلبر، دونالد نیوتن (1346). معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. ترجمه عبدالله فریار، چاپ اول، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##ویلسون، اوا (1388). طرح‌های اسلامی. ترجمه محمدرضا ریاضی، چاپ ششم، تهران: سمت. ##هنرفر، لطف‌الله (1350). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. چاپ دوم، تهران: چاپخانه زیبا. ##هیل، درک و گرابر، اولگ (1375). معماری و تزئینات اسلامی. ترجمه مهرداد وحدتی دانشمند، چاپ اول، تهران: علمی و فرهنگی. ##Anisi, A. (2004). The masjid- I Malik in Kirman. Journal of the British institute of Persian studies. Iran, 1 (42), 137-157.##Golombek, L. (1971(. The Chronology of Turbat –I Sheikh jam. Iran, (9), 27-44. ##Hillenbrand, R. (1975). Saljūq Monuments in Iran: III: The Domed Masgid-i Jami at Sugas. Kunst des orient, 1/2 (10), 49-79. ##Hillenbrand, R.(1987). Saljūq Monuments in Iran. V. The Imāmzāda Nūr, Gurgān. Iran, (25), 55-76.##Kleiss, W. (1977). Hinweis Zu Eingen Seldjugischen und IL-Khanidis chen bauten in Iran. Archaeologische Mitteilungen aus Iran. Berlin: Verlag Von Dietrich Reamer. 293-300. ##Peterson, S. R. (1977). The Masjid-i Pā Minār at Zavāreh: A Redating and an Analysis of Early Islamic Iranian Stucco. Artibus Asiae, 1 (39), 60-90.##Salehi kakhki, A. (2007). An Introduction to Buildings of the IL-Khanid Preiod Located in the City FĀRFĀN, RŪĪ-DASHT Region. Iran, (45), 233-241. ##Shani, R. (1989). On the Stylistic Idiosyncrasies of a Saljūq, Stucco Workshop from the Region of Kāshān. Iran, (27), 67-74. ##

مؤلفه‌های طراحی فضاهای جمعی دانشگاه در پاسخ به نیاز خودشکوفایی Designing Components of University's Communal Spaces in Order to Response to Self-Actualization Need 1 1 خودشکوفایی، مرتبه عالی نیاز انسانی و یک نیاز موجود است که تمایل به رشد و تحقق توانایی‌های بالقوه و استعدادهای فرد دارد. با ایجاد فضایی مناسب در دانشگاه‌ها، می‌توان به اغنای این نیاز کمک کرد. در حال حاضر، یکی از مسائل دانشگاه‌ها این است که فضاهای جمعی دانشگاه‌ها بیشتر برای رفع نیازهای فیزیکی و احتیاجات بنیادین اولیه دانشجویان به‌کار گرفته شده؛ به‌عبارتی‌دیگر، فضاهای جمعی دانشگاه، با توجه به خودشکوفایی و اغنای آن طراحی و ساخته نشده‌اند. هدف از این تحقیق، ارائه مؤلفه‌های طراحی فضاهای جمعی دانشگاه در پاسخ به نیاز خودشکوفایی (حصول به خودشکوفایی دانشجویان) است. روش تحقیق در این پژوهش، ترکیبی از روش‌ کمی و کیفی شامل؛ روش اسنادی، روش تحلیل محتوای کیفی، روش زمینه‌یابی یا پیمایشی از نوع دلفی و علی- مقایسه‌ای بوده که در چهار مرحله به انجام رسیده است. در مرحله اول به روش اسنادی، ادبیات موضوع مورد بررسی و عوامل مؤثر بر خودشکوفایی، شناسایی شدند. در مرحله دوم به روش دلفی و در سه گام اجرا و لیست اولیه، صفات فضایی به‌همراه دسته‌بندی مربوطه استخراج شدند. در مرحله سوم به روش علی-مقایسه‌ای، بر اساس یافته‌های مرحله دوم، پرسش‌نامه بسته تنظیم و میان جامعه آماری توزیع شد. داده‌ها، از طریق آزمون تحلیل واریانس چند متغیره مانوا مورد تحلیل قرار گرفته و مهم‌ترین صفات فضایی مؤثر بر اغنای خودشکوفایی دانشجویان به‌دست آمدند. در مرحله چهارم، لیستی از مؤلفه‌های طراحی که صفات فضایی جهت شکل‌گیری در فضا می‌طلبند، از منابع و نظرسنجی از متخصصین استخراج شده و سپس، پرسش‌نامه‌ای جهت بررسی تأثیر مؤلفه‌های طراحی بر شکل‌گیری صفات فضایی، تنظیم و میان متخصصین توزیع شد. نتیجه این مرحله، استخراج مؤلفه‌های طراحی فضاهای جمعی دانشگاه است. نتایج پژوهش نشان دادند مهم‌ترین صفاتی که در فضاهای جمعی دانشگاه باید وجود داشته باشد تا منجر به خودشکوفایی دانشجویان شود، صفات فضایی حریم شخصی و خلوت، حضورپذیری، سادگی در سازمان‌دهی محیطی و اجتماع‌پذیری هستند. 2 Self-actualization is a high level of human requirement and as an existing need, which is the tendency of an individual to grow and realize available potentials. Establishment of suitable spaces at universities can help fulfill such a necessity. At present, a problem of universities is that the communal spaces are often used to meet the basic physical needs and fundamental requirements of students, In other words, communal spaces of a university have not been designed and built according to self-actualization and richness. The purpose of this research is presenting designing components of university’s communal spaces for empowerment of students’ self-actualization (achieving students’ self-actualization). The research method was combinatory; both qualitative and quantitative methods, consisting of documentary, qualitative content analysis, survey method by using the Delphi- technique and causal-comparative that it has done in four steps. The relevant literature was studied using documentary method in the first step and factors affecting self-actualization were identified. In the second step, primitive list of spatial attributes with relevant categorization were identified by using the Delphi- technique method in three rounds. In the third step by using the causal-comparative method, closed- questionnaire according to findings of the second step prepared and distributed in statistical population. The findings were analyzed by using Multivariable Analyze of Variance (MANOVA) and most important spatial attributes affecting self-actualization, were obtained. In the fourth step, the list of designing components that spatial attribute need for forming in the space extracted from resources and surveys of experts, then questionnaire for checking the effect of designing components on forming spatial attribute prepared and distributed among experts. The result of this step is extracting designing components of university’s communal spaces. The results of research showed that the most important attributes that must be exist in communal spaces to lead to self-actualization are privacy and solitude, space presence ability, simplicity in environmental organization and socialization. 41 58 2018/02/12017/12/182018/04/24 1397/2/4 2019/05/262018/06/112018/12/1 1397/9/10 سپیده علاقمند sepideh Alaghmand آزاد تهران شمال Iran sepideh.alaghmand@gmail.com فرهنگ مظفر Farhang Mozaffar دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران Iran m.mozaffar@iau.ac.ir سید باقر حسینی Seyyed Bagher Hosseini دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران Iran hosseini@iust.ac.ir بهرام صالح صدق پور Bahram Saleh Sedghpour دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید رجائی Iran Sedghpour@srttu.edu Designing Components Environmental Design Communal Spaces University Self-Actualization مؤلفه‌های طراحی طراحی محیطی فضاهای جمعی دانشگاه خودشکوفایی ##آل هربرت، پتری (۱۳۸۹). آبراهام مازلو و خودشکوفایی. ترجمه جمشید مطهری طشی، https://hawzah.net بازیابی‌شده در تاریخ 20 تیر 1395. ##باقری، محمد و عظمتی، حمیدرضا (۱۳۸۹). اصول طراحی معماری و منظر دانشگاه (با نگاهی به تجارب کهن و نوین ایران). چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید رجائی. ##دلدار، محمدصالح (۱۳۸۸). طبیعت و منظر از منظر روان‌شناسی محیط. فصلنامه گزارش، 61 (23)، 61. ##شاملو، سعید (۱۳۸۸). مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت. چاپ نهم، تهران: رشد.##شاه‌چراغی، آزاده و بندرآباد، علیرضا (۱۳۹۴). محاط در محیط، کاربرد روان‌شناسی محیطی در معماری و شهرسازی. چاپ اول، تهران: جهاد دانشگاهی تهران. ##عینی‌فر، علیرضا (۱۳۹۴). آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در محیط. چاپ هشتم، تهران: دانشگاه تهران. ##غلامعلی‌زاده، حمزه (۱۳۸۵). "محیط فیزیکی آموزش و خودشکوفایی دانشجویان معماری". رساله دکتری، معماری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##کریمی، یوسف (۱۳۷۴). روان‌شناسی شخصیت. چاپ نوزدهم، تهران: ویرایش.##گال، مردیت؛ بورگ، والتر و گال، جویس (۱۳۸۳). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی. ترجمه احمد‌رضا نصر و همکاران، چاپ نهم، تهران: سمت.##لطف‌آبادی، حسین (۱۳۹۲). روان‌شناسی رشد (۲): نوجوانی، جوانی و بزرگسالی. چاپ چهارم، تهران: سمت. ##مازلو، آبراهام (۱۹۵۴). انگیزش و شخصیت. ترجمه احمد رضوانی، چاپ اول، مشهد: آستان قدس رضوی.##مرتضوی، شهناز (۱۳۸۰). روان‌شناسی محیط و کاربرد آن. چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##ملائی، الهه (۱۳۹۰). "طراحی خیابان سی تیر تهران در جهت نیل به خودشکوفایی". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، شهرسازی. قزوین: دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین.##نقره‌کار، عبدالحمید؛ مظفر، فرهنگ و تقدیر، سمانه (۱۳۹۳). بررسی قابلیت‌های فضای معماری برای ایجاد بستر پاسخ‌گویی به نیازهای انسان از منظر اسلام، مطالعه موردی: خانه‌های زینت‌الملک شیراز و بروجردی‌های کاشان. فصلنامه مطالعات شهر اسلامی، 11 (15)، 34-21. ##نقی‌زاده، محمد (۱۳۸۵). معماری و شهرسازی اسلامی. چاپ اول، تهران: راهیان.##یوسفی، ناصر (۱۳۸۹). رویکردهای آموزشی در کار با کودکان خردسال. چاپ اول، تهران: کارگاه کودک. ##Al-Momani, H. A. A. (2011). Negotiating Generational Conflict and Identity Formation as a Way to Self-Actualization in Contemporary Arab American Woman’s Literature. PhD diss., Western Michigan University.##Amir Kiaei, Y. (2014). The Relationship between Metacognition, Self-Actualization, and Well-Being among University Students: Reviving Self- Actualization as the Purpose of Education. A dissertation submitted in the partial fulfillment of the requirements for the degree of doctor of philosophy in curriculum and instruction, Florida International University.##Bar-On, R. (2001). Emotional intelligence and self-actualization. Emotional intelligence in everyday life: A scientific inquiry. In J. Ciarrochi, J. Forgas, & J. D. Mayer (Eds.). NewYork, NY: Psychology Press. 20. ##Douglas, M. (2003). Urban Space in Globalization Era.##Goble, F. G. (1970). Third force: the psychology of Abraham Maslow. New York, NY: Grossman.##Guffey, L. F. (2009). Identifying Distinctions between Rural and Non-Rural Hometowns Relative to Self-Actualization among Undergraduate Students. PhD diss., Saint Louis University.##Hajer, M & Arnold, R. (2001). In Search of New Public Domain. Rotterdam: NAI Publishers.##Keyes, Robert Ebert, Jr. (2013). Exploring Self-Actualization in Academic Communities and its Impact on Knowledge Productivity. PhD diss., Walden University.##Maslow, A. H. (1968). Towards a Psychology of Being (2nd Ed.). NewYork, NY: Van Nostrand Reinhold.##Maslow, A. H.(1976). The Farther Reaches of Human Nature. NY: Penguin Books.##Maslow, A. H.(2011). Toward a Psychology of Being. Blacksburg, VA: Wilder. ##McClain, E. W. & Andrews, H. B. (1972). Self-actualization among extremely superior students. Journal of College Student Personnel, 13 (6), 505-511.##Milani, T. E.; Eakin, J. T. & Brattain, W. E. (1992). The role of the college union and the future. In M. J. Bar and M. L. Upcraft (Series Eds.) and T. E. Milani & J. W. Johnston (Vol Eds.), New directions for student services: The college union in the year 2000 (no. 58, pp. 3-10). San Francisco, CA: Jossey-Bass Publishers.##Robinson, C. M. (2012). Student Union: The Architecture and Social Design of Postwar Campus Community Centers in California. A dissertation submitted in partial satisfaction of the Requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Architecture in the Graduate Division of the University of California, Berkeley.##Schmeltz, W. (1982). Self-actualization and Research Activity among University Professors. A Dissertation submitted to the Graduate Faculty in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Education, The University of Klahoma.##Wade, P. D. (2010). Relationship between Pessimistic Attributions and self-actualization in College Students as Measured by the Sasq and the Sisa. A Dissertation Presented in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Doctor of Psychology, Capella University.##Weaver, S. R. (2010). Discovering self-actualization through the Experience of Architecture. A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Architecture, Motana State University.##Wisconsin, M. (2001). Facilitating Self-Actualization in High school Youth: Faculty Strategies. PhD diss., Marquette University.##Wollam, J. (1986). The Relationship of Measures of Self-Actualization to Gifted Students’ Academic Achievement. A Dissertation Presented to the Department of Educational Psychology Brigham Young University In Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Doctor of Philosophy, Young University. ##

ریزمؤلفه‌های کیفیت عملکردی در فضاهای تجاری با هدف ارتقای تعاملات اجتماعی Micro-Components of Functional Quality in the Trade Centers Aiming to Improve Social Interactions 1 1 معماری داخلی مراکز تجاری و ارتقای کیفیت محیطی آنها به‌عنوان عامل اثرگذار بر رفتار خرید مشتریان، سهم قابل‌توجهی بر هیجان بازار و همچنین تمایل افراد به ماندن در فضا دارد. در این پژوهش، با توجه به جامعیتی که نظریه مدل مکان پایدار در قالب معیارهای سه‌گانه‌ کیفیات عملکردی، تجربی-زیبایی‌شناختی و زیست‌محیطی دارد و در نظر داشتن موضوع پژوهش، به بررسی کیفیت عملکردی در مراکز تجاری پرداخته می‌شود. با بررسی پیشینه فضاهای تجاری در ایران از جمله بازارهای سنتی از یک‌ طرف و توجه به مراکز تجاری موفق در زمان حال در نقاط مختلف دنیا از طرف دیگر که علاوه بر دارا بودن نقش اقتصادی، محلی برای شکل‌گیری تعاملات اجتماعی نیز هستند، سؤال اصلی پژوهش این است که راهکارهای طراحی داخلی فضاهای تجاری با توجه به کیفیت عملکردی در بازارهای سنتی و مراکز تجاری موفق، جهت برقراری روابط اجتماعی سازنده، چه هستند؟ بنابراین هدف پژوهش، معرفی معیارها و ریزمؤلفه‌های کیفیت عملکردی (کاربری، کیفیت قرارگاه رفتاری، قلمرو و امنیت) در جهت افزایش تعاملات اجتماعی و نیز تبیین راهکارهای طراحی داخلی در مجتمع‌های تجاری است. روش تحقیق مورد استفاده، توصیفی-تحلیلی است که با تحلیل محتوایی و کدگذاری داده‌های گردآوری‌شده توسط نرم‌افزارMAXQDA12، مفاهیم استخراج شدند. سپس، از بین راهکارهای طراحی‌شده بر اساس ریزمؤلفه‌های کیفیت عملکردی، نظرسنجی از خبرگان طراحی در قالب پرسش‌نامه انجام شد و نتایج، با نرم‌افزار تحلیل آماری SPSS، مورد ارزیابی قرار گرفتند. در نهایت، از میان راهکارهای طراحی ارزیابی‌شده، پیش‌بینی کاربری در مرکز از ریزمؤلفه کاربری، وجود فضاهایی برای نشستن، مکث و تماشا مربوط به کیفیت قرارگاه رفتاری و همچنین از ریزمؤلفه برنامه‌ریزی طراحی فضا (قلمرو)، تعیین قلمرو کاربری‌های ویژه توسط کف‌سازی و نیز تأمین امنیت که دارای بالاترین اولویت در این نظرسنجی بوده‌، استخراج شدند. 2 The internal architecture of the trade centers and the promoting their environmental quality, as an important factor affecting the behavior of customers, impose significant contribution to market as well as individuals’ desires to stay longer in the space. Considering the completeness of sustainable place model theory in the form of three criteria of functional, experimental-aesthetic, and environmental qualities, the present study aims to examine functional quality in trade centers. Considering the history of trade centers in Iran, including traditional markets and on the other hand, paying a close attention to successful instances of present trade centers in different parts of the world with having economic role and providing places for the formation of social interactions, the main question of the study is “What are the solutions for interior designing of trade centers in terms of functional quality in traditional markets and successful business centers, in order to establish effective social relationships?” Therefore, the purpose of the present study is to introduce the criteria and micro-components of functional quality (user, behavior setting quality, domain, and security) in order to promote social interactions and explain interior design solutions in the trade centers. The method is descriptive-analytic, and the concepts are extracted by content analysis and coding of data collected by MAXQDA12 software. Following that, from the solutions based on micro-components of functional quality, a survey of design experts was conducted in the form of a questionnaire and the results were analyzed by SPSS software. Finally, from evaluated design solutions, the user’s prediction of user’s micro-components, the space available to sit, wait, and watch related to the quality of the behavior setting, as well as determination of the scope of special uses by flooring and security with the highest priority, were extracted. 59 78 2018/02/12017/12/182018/04/242018/06/9 1397/3/19 2019/05/262018/06/112018/12/12019/02/4 1397/11/15 الهام السادات رضوی زاده Elham alsadat razavizadeh گروه معماری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران Iran E_razavi@ymail.com منصوره کیان ارثی Mansoureh kianersi گروه معماری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران Iran mansourehkianersi@gmail.com Market Trade Centers Social Interactions Functional Quality بازار مجتمع تجاری تعاملات اجتماعی کیفیت عملکردی ##آشوری، پیروز و طالبیان، کسری (1393). طراحی داخلی فروشگاه. چاپ دوم، مشهد: کتابکده کسری.##آهور، ایران؛ جاجرمی، کاظم؛ نظریان، اصغر و مشیری، سید رحیم (1392). از بازار تا بزرگ بازار (مگا مال). فصل‌نامه آمایش محیط، 6 (20)، 172-146. ##اباذری، یوسفعلی و کاظمی، عباس (1384). رویکردهای نظری خرید: از جامعه‌شناسی تا مطالعات فرهنگی. نامه علوم اجتماعی، 11 (3)، 195-167. ##احمدی، معصومه و فرهادی، مریم (1395). عرصۀ کار فردی در کارگاه طراحی معماری به‌عنوان یک قرارگاه رفتاری کارآمد. فصل‌نامه آموزش مهندسی ایران، سال هجدهم (7)، 159-137. ##امینی، الهام؛ برومند، مریم و روح‌افزا، فاطمه (1393). ارزیابی عوامل مؤثر بر افزایش کیفیت فضاهای عمومی در شهرهای جدید. فصل‌نامه آمایش محیط، 7 (26)، 110-89. ##امام‌قلی، عقیل؛ آیوازیان، سیمون؛ زاده محمدی، علی و اسلامی، سید غلامرضا (1392). روان‌شناسی محیطی، عرصه مشترک معماری و علوم رفتاری. فصل‌نامه علوم رفتاری، 7 (14)، 44-23. ##بابایی، حمیدرضا (1393). طراحی مکان‌های اداری و تجاری. ترجمه فهیمه رحمتی، چاپ اول، اصفهان: دانوش.##بهزادفر، مصطفی و طهماسبی، ارسلان (1392). شناسایی و ارزیابی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تعاملات اجتماعی. مجله باغ نظر، 10 (25)، 28-17. ##پاک‌نژاد، نوید (1394). واکاوی نقش و کارکرد بازارهای سنتی در ایران. ماهنامه راه و ساختمان، سال نهم (100)، 41. ##خواجه نبی، فهیمه و کوچکی، محمد (1392). بررسی و تحلیل نقش بازار در توسعه شهرهای اسلامی (نظریات و دیدگاه‌ها). همایش ملی معماری و شهرسازی انسان‌گرا. قزوین: دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین. 22-1. ##دانشپور، سید عبدالهادی و چرخچیان، مریم (1386). فضاهای عمومی و عوامل مؤثر بر حیات جمعی. مجله باغ نظر، 4 (7)، 28-19.##رجبی، آزیتا (1386). ریخت‌شناسی بازار. چاپ اول، تهران: آگاه.##سلطان‌زاده، حسین (1393). بازارهای ایرانی. چاپ پنجم، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی. ##صادقی‌پور رودسری، محیا؛ علیمحمدی، پریسا و معظمی، منوچهر (1397). تحلیل سیر تحولات شاخص‌های برنامه‌ای مراکز خرید تهران (نمونه موردی: 6 مرکز خرید فعال در مقیاس شهری بین دهه‌های 70 تا 90 شمسی). فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال هشتم (4)، 104-91. ##علی‌پور، روجا؛ خادمی، مسعود؛ سنماری، محمدمهدی و رفیعیان، مجتبی (1391). شاخصه‌های کیفیت محیطی در شناسایی اولویت‌های مداخله در محدوده بافت فرسوده شهر بندرلنگه. مجله باغ نظر، 9 (20)، 22-13.##فروتن، منوچهر؛ صنعتگر کاخکی، مریم و رضایی، محمدکاظم (1392). روش ارزیابی سرزندگی محیطی در مجتمع‌های تجاری و مراکز خرید. پژوهش‌های شهری هفت حصار، سال دوم (6)، 76-65. ##قربانی جلال‌آبادی، فردوس (1392). کنش‌های رفتاری متقابل انسان و محیط و تأثیر آن در معماری داخلی. سومین همایش ملی معماری داخلی و دکوراسیون. اصفهان: مؤسسه آموزش عالی دانش‌پژوهان. ##کوشا، پریسا (1393). بررسی نقش بازارهای سنتی در سازمان فضایی و ساختار کالبدی شهر ایرانی-اسلامی، نمونه موردی: بازار سرشور مشهد. ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی. مشهد: شورای اسلامی شهر مشهد.##گل، یان (1987). زندگی در فضای میان ساختمان‌ها. ترجمه شیما شصتی، چاپ اول، تهران: جهاد دانشگاهی تهران.##گلستانی، نفیسه؛ روشن، محبوبه و شیبانی، مهدی (1394). سنخیت‌شناسی همسویگی معنادار روش‌های ارزیابی قرارگاه‌های رفتاری و بازطراحی مبلمان و فضاهای شهری. فصل‌نامه مدیریت شهری، 14 (38)، 272-241. ##گلکار، کوروش (1380). مؤلفه‌های سازنده کیفیت طراحی شهری. فصل‌نامه صفه، 11 (32)، 65-38. ##مجد، وحید (1394). "طراحی فضاهای شهری و افزایش تعاملات اجتماعی در قالب طراحی فرهنگسرا". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، معماری. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان. ##محمدی، پویا و صاحبیان، یونس (1393). بررسی تعاملات اجتماعی در بازارهای سنتی در مقایسه با مراکز خرید امروز (نمونه موردی: بازارهای شهر همدان). کنفرانس ملی معماری و منظر شهری پایدار. مشهد: مؤسسه بین‌المللی مطالعات معماری و شهرسازی مهراز شهر. ##محمدی، محمود و چنگلوایی، یونس (1392). ارزیابی مؤلفه‌های کیفیت فضای شهری بر میزان مطلوبیت مسیرهای پیاده گردشگری. نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، (5)، 32-15. ##ناقلی، فرزانه (1392). "طراحی مرکز تجاری-تفریحی در جهت رضایتمندی مراجعین". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، معماری. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان.##وطن‌خواهان، مسیح (1394). "طراحی مرکز خرید با رویکرد ارتقای سرزندگی شهری". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، معماری. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان. ##وود، جولیا (1384). ارتباطات میان فردی: روان‌شناسی تعاملات اجتماعی. ترجمه مهرداد فیروزبخت، چاپ اول، تهران: شهر کتاب.##Carr, S.; Francis, M.; Rivlin, L.G & Stone, A.M (1992). Public Space. United Kingdom: Cambridge University Press. ##Frank, L.D (2001). The built environment and human activity patterns: Exploring the impact of urban from on public health. Journal of Planning Literature, 16 (2), 202-218. ##Goodey, B (1993). Two Gentlemen in verona: The Qualities of urban Design. Streetwise, 4 (2), 3-5. ##Handy, S (2006). Self-selection in the relationship between the built environment and walking. Journal of the American Planning Association, 72 (1), 55-74. ##Hedhli, K.El.; Chebat, J. Ch & Sirgy, M.J. (2013). Shopping Well-being at the Mall: construct, antecedents, and consequences. Journal of Business Research. 66 (2), 856-863. ##Hedrick, N.; Oppewal, H & Beverland, M. (2006). Store Atmosphere Effects on Customer Perceptions of the Retail Sales Person. AP - Asia-Pacific Advances in Consumer Research, 7, 96-97. ##Jacobs, j (1961). The Death and life of Great American Cities. London: Jonathan cape.##Landry, C (2000). Uban Vitality: A New Source of Urban Competitiveness. Prince Claus Fund Journal, Archive Issue Urban Vitality—Urban Heroes.##Lennard, S (1984). Public Life in Urban Places: Social and Architectural Characteristics Conducive to Public Life in European Cities. Southampton: Gondolier PressImcl Council. ##Marcus, C.C & Francis, C. (1998). People places: Design guidelines for urban open space, Second Edition. New York: Van Nostrand Reinhold.##Myers, H & Lumbers, M. (2008). Understanding Older Shoppers: a phenomenological investigation. Journal of Consumer Marketing, 25 (5), 294-301. ##Ng, C.F. (2003). Satisfying shoppers’ psychological needs: From public market to cyber-mall. Journal of Environmental Psychology, 23 (4), 439-455. ##South worth, M (1989). Theory and practice of contemporary urban Desgn. Town planning Review, 6 (4), 369-402.##Tauber, E. M (1972). Why Do People Shop. Journal of Marketing, 36 (4), 46-49.##Turley, L.W & Chebat, J.C. (2002). Linking Retail Strategy, Atmospheric Design and Shopping Behaviour. Journal of Marketing Management, 18 (1-2), 125-144. ##Whyte, W.H. (1980). The Social Life of Small Urban Spaces. New York: Conservation Foundation.##Wright, L; Newman, A & Dennis, C. (2006). Enhancing Consumer Empowerment- European. Journal of Marketing, 40 (9-10), 925-935. ##URL 1: www.thedubaimall.com (access date: 2017/12/17). ##URL 2: http://www.designrulz.com (access date: 2017/12/20). ##URL 3: http://www.dezeen.com (access date: 2017/12/19). ##URL 4: http://www.sladearch.com (access date: 2017/12/19). ##URL 5: www.tirajeh2.com (access date: 2018/11/29).##URL 6: http://www.eneshat.com (access date: 2016/03/09). ##URL 7: www.almasshargh.com (access date: 2018/11/20). ##URL 8: http:// www.mashadmag.ir (access date: 2017/11/20). ##

خاتم شاهی و قدرت ازلی: کیفیت تأثیر شاه عباس اول در وضعیت اجتماعی و سیاسی مسجد جامع اصفهان The Royal Seal and the Eternal Power: The quality of Shah Abbas 'Influence upon the Social and Political Status of the Old JĀME Mosque of Isfahan 1 1 شاه عباس اول مانند بسیاری از پادشاهان دیگر، توجهی خاص به مساجد جامع داشت. وی پس از انتخاب اصفهان به پایتختی، سعی در مرمت بازار و مسجد قدیم داشت که با مخالفت زمین‌داران آن زمان مواجه شد. سپس، تصمیم به احداث میدان نقش جهان گرفت و مسجد جامع عباسی را به‌عنوان مسجد جامع جدید شهر، برپا ساخت. در این مقاله، دو مؤلفه اصلیِ مشخصه مساجد جامع، نماز جمعه و اعتکاف، مورد بررسی قرار گرفته‌اند و هدف مقاله، شناخت وضعیت مسجد جامع عتیق، به‌لحاظ اجتماعی و سیاسی، پس از احداث مسجد شاه است. روش این مقاله، تفسیری- تاریخی بوده و از منابع نوشتاری درجه اول و دوم برای حصول نتیجه استفاده شده است. نماز جمعه به کمک فتوای علمای برجسته شیعه در دوره صفویه احیا و اولین نماز، در مسجد جامع عتیق اصفهان برگزار شد. شاه عباس، پس از اتمام ساخت مسجد شاه، نماز جمعه را از جامع عتیق به مسجد شاه منتقل کرد و این مسجد در دوره‌های پس از او نیز محل اصلی اقامه نماز جمعه شد. بحث بر سر جواز برگزاری اعتکاف نیز در همین دوره، موجب کشمکش بسیاری میان فقها بود. علمای هم‌عصر شاه عباس درباره اعتکاف فتواهایی صادر کردند که به موجب آن، در مساجد دیگری چون مسجد شیخ لطف‌الله، مراسم اعتکاف برگزار می‌شد. به این سبب، اعتکاف نیز در انحصار مسجد جامع عتیق نماند. شاه عباس اول با انگیزه اقتصادی و تلاش برای رونق بخشیدن به کانون جدید خود در شهر اصفهان، میدان نقش جهان و مسجد شاه را برپا ساخت و برای مقابله با رقبای این کانون، میدان کهنه و مسجد جامع عتیق، کوشید. نتیجه این کوشش او آن بود که مسجد جامع عتیق در سایه مسجد شاه قرار گرفت و فعالیت‌های مذهبی، سیاسی و اجتماعی مخصوص مساجد جامع مانند؛ نماز جمعه و اعتکاف، از این مسجد به جامع عباسی انتقال یافتند. 2 Abbas I, like many other Iranian kings, devoted special attention to the Jame Mosques. Following Isfahan’s election as his capital, he was trying to renovate the Bazaar and the old mosque, which was faced by the opposition of landowners at the time. Then he decided to build the Naghsh-e Jahan square and set up the Jame Abbasi as a new Jame Mosque in the city. In this paper, the two main components of the Jame mosques have been investigated, Friday prayers and e’tekāf, and its aim is to recognize the status of Atigh Jame Mosque, socially and politically, after establishing Shah Mosque. The method of this paper is historical-interpretative and uses the primary and secondary sources to achieve the result. Friday prayers were revived with the help of prominent Shiite jurists in the Safavid period and the first prayer was held in Atigh Jame Mosque. Abbas I, after completing Shah Mosque, delivered Friday prayers to this mosque, and the mosque was also the main venue for Friday prayers in the next periods. In the same period, the discussion of withdrawal of e’tekāf also caused many quarrels among the jurists. The contemporary jurists of Shah Abbas issued fatwas, about e’tekāf, that let it held in other mosques like Shaikh Lotfollah Mosque. For this reason, it was not confined to Atigh Jame Mosque. Shah Abbas set up an economic stimulus, Naghsh-e Jahan Square and Shah Mosque, and tried to boost this new focus in Isfahan to counter the rivals, the Old Square and Atigh Jame Mosque. The result was that Atigh Jame Mosque was overshadowed by Shah Mosque, and specific religious, political and social activities of Jameh Mosque, such as Friday prayers and e’tekāf, were comprehensively conveyed to Jame Abbasi Mosque. 79 90 2018/02/12017/12/182018/04/242018/06/92018/01/16 1396/10/26 2019/05/262018/06/112018/12/12019/02/42019/01/23 1397/11/3 احسان کاخانی Ehsan Kakhani دانشگاه شهید بهشتی Iran e_kakhani@sbu.ac.ir فاطمه گلدار Fatemeh Goldar دانشگاه شهید بهشتی Iran fa.goldar@gmail.com Atigh Jame Mosque of Isfahan Shah Mosque of Isfahan Friday Prayers E’tekāf Abbas مسجد جامع عتیق اصفهان مسجد شاه اصفهان نماز جمعه اعتکاف شاه عباس اول ##اسماعیلی، محبوبه؛ احمدی، نزهت و صفت‌گل، منصور (1392). بررسی کارکردهای مختلف مساجد در عصر صفویه. پژوهش‌نامه تاریخ تمدن اسلامی، سال چهل و ششم (۷)، 172-145. ##اصفهانی، محمدرضا (۱۳۶۸). نصف جهان فی تعریف اصفهان. تصحیح منوچهر ستوده، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر. ##اعتمادالسلطنه، محمد حسن بن علی (۱۳۶۷). مرآه البلدان. به کوشش هاشم محدث و عبدالحسین نوایی، چاپ اول، جلد 1، تهران: دانشگاه تهران.##بادکوبه هزاوه، احمد (۱۳۹۳). جامع، مسجد. دانشنامه جهان اسلام. زیر نظر احمد طاهری عراقی، مصطفی میرسلیم و نصرالله پورجوادی. جلد ۹. تهران: بنیاد دایره‌المعارف اسلامی. 4365-4354. ##پیرنیا، محمد کریم (1380). سبک‌شناسی معماری ایرانی. چاپ دوم، تهران: سروش دانش. ##ترکمان، اسکندربیگ (۱۳۱۷). ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی. تصحیح احمد سهیلی خوانساری، چاپ اول، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه. ##ترکمان، اسکندربیگ (۱۳۵۰). تاریخ عالم‌آرای عباسی. چاپ اول، جلدهای ۱و۲، تهران: امیرکبیر. ##جعفریان، رسول (۱۳۷۲). نماز جمعه، زمینه‌های تاریخی و آگاهی‌های کتاب‌شناسی. چاپ اول، تهران: شورای سیاست‌گذاری امور ائمه جمعه سراسر کشور. ##جعفریان، رسول (۱۳۷۹). صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست. چاپ اول جلدهای ۱و۳، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ##جعفریان، رسول (۱۳۸۱). دوازده رساله فقهی درباره نماز جمعه از روزگار صفوی. چاپ اول، قم: انصاریان.##جمعی از پژوهشگران (۱۳۸۹). فرهنگ‌نامه اصول فقه. چاپ اول، جلد 1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. ##جنابدی، میرزا بیگ ‌بن حسن (۱۳۷۸). روضه‌الصفویه. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، چاپ اول، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. ##حبیب‌آبادی، محمد علی (۱۳۶۲). مکارم‌الآثار در احوال رجال دوره قاجار: مشتمل بر تراجم و شرح احوال رجال علمی زمان قاجاریه از علما و حکما. چاپ اول، اصفهان: کمال. ##حبیبی، محسن (۱۳۷۸). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن تفکر و تأثر. چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران. ##خوانساری، محمد باقر‌ بن زین‌العابدین (1390 ق.). روضات‌الجنات فی احوال العلماء و السادات. محقق اسدالله اسماعیلیان، چاپ اول، جلد ۲، قم: دهاقانی (اسماعیلیان).##دی مک چسنی، رابرت (۱۳۸۵). چهار منبع درباره ساخته‌های شاه ‌عباس در اصفهان. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی. گلستان هنر، 2 (۶)، 76-46. ##راز‌ نهان، محمدحسن؛ رجبی، اصغر و تفریشی، سید حسین (1393). نقش عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مذهب شیعه در ساختار شهری ایران در دوره صفوی. تاریخ نو، سال چهارم (9)، 18-3. ##رضوی کاشانی، عبدالحی بن عبدالرزاق (بی‌تا). حدیقه‌الشیعه. نسخه خطی. بی‌نا. کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ##رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم (۱۳۵۲). آثار ملی اصفهان. چاپ اول، تهران: انجمن آثار ملی.##سلطان‌زاده، حسین (۱۳۶۲). روند شکل‌گیری شهر و مراکز مذهبی در ایران. چاپ اول، تهران: آگاه.##سلطان‌زاده، حسین (۱۳۹۵). موقعیت مساجد جامع و ارتباط آنها با سایر فضاهای مهم در شهرهای تاریخی. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، ۴۸ (۲)، 376-363. ##شاردن، ژان (۱۳۶۵). سیاحت‌نامه شاردن. ترجمه محمد عباسی، چاپ اول، جلد ۷، تهران: امیرکبیر.##شیخ بهایی، محمد بن حسین (بی‌تا). جامع عباسی، یکدوره فقه فارسی (طبع قدیم). چاپ اول، تهران: فراهانی.##شیخ کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۸۸). متن و ترجمه کتاب نفیس فروع کافی. ترجمه گروه مترجمان، چاپ سوم، قم: قدس.##گدار، آندره (۱۳۷۲). آثار ایران. ترجمه ابوالحسن سروقدم، چاپ دوم، جلد 4، تهران: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.##گلمبک، لیزا (۱۳۸۶). مسجد جامع هرات. ترجمه اردشیر اشراقی. گلستان هنر، 2 (۸)، 107-99. ##- مجلسی، محمد تقی (1372). لوامع صاحبقرانی المشتهر بشرح الفقیه. چاپ اول، جلد 4، قم: اسماعیلیان.##مصدقی امینی، فرشید (۱۳۷۹). تأملی در مفهوم مسجد و معنای جامع: ویژگی‌ها، نقش‌ها و کارکردها. پژوهش‌نامه: مجموعه مقالات پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران. تهران: اداره کل میراث فرهنگی استان تهران. ##منجم یزدی، ملا جلال‌الدین محمد (۱۳۶۶). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال. به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، چاپ اول، تهران: وحید.##مهرگان، حسین و محمدی ‌بیدسردره، ایمان (1394). بررسی تطبیقی مسجد شاه اصفهان و مسجد وکیل شیراز. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 6 (22)، 86-79. ##نصرآبادی، محمدطاهر (۱۳۶۱). تذکره نصرآبادی، مشتمل بر شرح حال و آثار قریب هزار شاه عصر صفوی. تصحیح و مقابله وحید دستگردی، چاپ اول، بی‌جا: کتاب‌فروشی فروغی.##نصیری، محمد ابراهیم و نصیری مقدم، محمد نادر (۱۳۷۳). دستور شهریاران (سال‌های 1105 تا 1110 ه.ق. پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی). چاپ اول، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.##واله اصفهانی، محمد یوسف (۱۳۸۲). ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم (1071-1038 ه.ق.). تصحیح محمدرضا نصیری، چاپ دوم، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ##هنرفر، لطف‌الله (۱۳۵۰). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. چاپ دوم، تهران: بی‌نا. ##هنرفر، لطف‌الله (۱۳۸۶). اصفهان. چاپ دوم، تهران: علمی فرهنگی. ##

مطالعه تطبیقی مضامین کتیبه‌ها در آثار چوبی وابسته به معماری در حرم مطهر امام رضا (ع) A comparative study of architectural wooden inscriptions in the shrine of Imam Reza 1 1 مرقد منور امام هشتم (ع)، محل ارادت خیل بسیاری از هنرمندان؛ از جمله نجاران و نقاران بوده است. آثار چوبی پنجره، دَر، منبر و بخشی از ضریح در این مکان، از دوره ایلخانی تا معاصر محفوظ هستند. هنوز بر گذرگاه‌ها، تعدادی از دَرها نصب بوده و تعدادی دیگر، در موزه مرکزی آستان قدس نگهداری می‌شوند. هدف مقاله، بررسی تطبیقی مضمون و ساختار بصری آثار چوبی کتیبه‌دار مجموعه، به‌ویژه مضمون و محتوای آثار است. بنابراین، سؤالی که مطرح شده این است که محتوای کتیبه‌های چوبی چگونه دسته‌بندی می‌شود و ویژگی‌های بصری آثار چوبی کتیبه‌دار حرم چه هستند؟ نوع تحقیق، بنیادی بوده و روش آن، توصیفی، تحلیلی و تطبیقی است. اطلاعات، بر مبنای داده‌های کتابخانه‌ای و به‌ویژه مطالعات میدانی استوار هستند و جامعه آماری به‌دلیل محدود بودن آثار، تمام‌شماری شده است. یافته‌ها نشان داده در مجموع، سی و چهار اثر کتیبه‌دار چوبی موجود هستند. کتیبه‌ها، بر بخش‌های مختلف آثار به خطوط رقاع، ثلث جلی و خفی، کوفی بنایی و نستعلیق، کتابت شده‌اند. محتوای کتیبه‌ها در هفت قالب؛ کتیبه‌های تاریخی، واقفان و سازندگان، قرآنی، مدح و نعت، اسمای متبرکه الهی و نام‌های امامان، شهادتین و روایات، مورد تحلیل قرار گرفته است. غنای هنری و محتوایی این آثار، سیر تکوین قابلی از هنر منبت و معرق را در تاریخ هنرهای سنتی ایرانی اسلامی عیان ساخته است. 2 The Shrine of the Imam of the Eighth Imam has been the site of dedication to many artists, including carpenters and pilgrims. The wooden works of window, door, Menbar and part of the Zarih in this place from the period of the Ilkhani to the contemporary are protected. Still on the passages, a number of doors are installed and a number of others are kept in the central museum of Astan-e Quds. The aim of the paper is to compare the collection of wooden artworks, especially the content and content of the works. Thus the question that arises here is what are visual features of the inscribed wooden works of the shrine, and how their content classified? The method of this fundamental research is descriptive, analytical, and comparative, and the data collected based on library data, and in particular field studies. The findings show that there are a total of thirty four inscribed wooden works. The inscriptions on the various sections of the works have been written with Roqaa, Sols e Jali and Khafi, Kofi Banaei and Nastaliq calligraphies. The content of the inscriptions is analyzed in seven forms: historical inscriptions, endowments and creators, Quran, praise and thanksgiving, divine names, and the names of the Imams, Shahadati and narratives. The artistic richness and content of these works reveals the evolution of the art of embroidering and woodcarving in the history of traditional Iranian-Islamic art. 91 113 2018/02/12017/12/182018/04/242018/06/92018/01/162018/07/28 1397/5/6 2019/05/262018/06/112018/12/12019/02/42019/01/232019/05/7 1398/2/17 علیرضا شیخی ALIREZA SHEIKHI دانشگاه هنر Iran a.sheikhi@art.ac.ir Shrine of Razavi Wooden Works Inscriptions Meaning and Content Form and Artistic Style حرم مطهر رضوی آثار چوبی کتیبه محتوا فرم و شیوه هنری ##قرآن کریم (1377). ترجمه مهدی الهی قمشه‌ای، تهران: کتابفروشی اسلامیه. ##آرشیو عکس مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی (آبان 1396). ##ابن‌بطوطه (1361). سفرنامه ابن‌بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد، چاپ اول، تهران: علمی فرهنگی. ##اتینگهاوزن، ریچارد و گرابار، الگ (1396). هنر و معماری اسلامی (1) 1650-1250. ترجمه یعقوب آژند، تهران: سمت. ##احتشام کاویانیان، محمد (1355). شمس‌الشموس یا تاریخ آستان قدس. چاپ اول، بی‌جا. ##ای ولف، هانس (1372). صنایع دستی کهن ایران. ترجمه سیروس ابراهیم‌زاده، چاپ اول، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. ##اوکین، برنارد (1386). معماری تیموری در خراسان. ترجمه علی آخشینی، چاپ اول، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی. ##بلر، شیلا (1394). نخستین کتیبه‌ها در معماری دوران اسلامی ایران‌زمین. ترجمه مهدی گلچین عارفی، تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن و فرهنگستان هنر. ##بلر، شیلا و بلوم، جاناتان (1397). هنر و معماری اسلامی (2) 1800-1250. ترجمه یعقوب آژند، تهران: سمت.##بی‌نا (1390). آستان قدس رضوی دیروز و امروز. مشهد: آستان قدس رضوی. ##حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله (1380). زبده‌التواریخ. تصحیح و تعلیقات سید کمال حاج‌سیدجوادی، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##حسینی طهرانی، سید محمد حسین (1391). مطلع انوار. مقدمه و تعلیقات سید محمد محسن حسینی طهرانی، چاپ اول، جلد 8، تهران: مکتب وحی. ##خوافی، فصیح (1339). مجمل فصیحی. تصحیح محمود فرخ، چاپ اول، مشهد: باستان. ##خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن‌همام‌الدین‌حسینی (1380). تاریخ حبیب‌السیر فی‌اخبار افراد بشر. زیر نظر محمد دبیرسیاقی، چاپ اول، جلد 3 و 4، تهران: خیام.##دیماند، س‌.م. (1365). راهنمای صنایع اسلامی. ترجمه عبدالله فریار، تهران: علمی فرهنگی. ##زنگنه قاسم‌آبادی، ابراهیم (1390). حرم رضوی و رویدادهای مهم آن. چاپ اول، مشهد: خورشید شرق. ##ژولیده، محمد (1389). "مطالعه فنی بر روی روش و ماده مناسب پاک‌سازی لایه رنگ روغنی از سطح دَرِ چوبی منسوب به دوره تیموری ایران (متعلق به آستان قدس رضوی)". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرمت. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان. ##شیخی، علیرضا (1395). "واکاوی عناصر قدرت در عهد شاهرخ تیموری و بازتاب آن بر منبت خراسان". رساله دکتری، تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی. تهران: دانشگاه هنر. ##شیخی، علیرضا؛ سامانیان، صمد و آشوری، محمدتقی (1391). بررسی سبک‌های منبت‌کاری ایران (شهرستان‌های آباده، اصفهان، سنندج، شیراز و گلپایگان). مجله مطالعات تطبیقی هنر، سال دوم (4)، 17-1. ##صالحی، اسراء؛ دادور، ابوالقاسم و مکی‌نژاد، مهدی (1395). کتیبه‌های ضریح شیر و شکر از منظر مبانی اعتقادی شیعه. فصلنامه علمی پژوهشی نگره، 11 (40)، 31-16. ##صالحی کاخکی، احمد؛ کیانمهر، قباد؛ قلیچ خانی، حمیدرضا و خسروی بیژائم، فرهاد (1396). طبقه‌بندی مضمونی کتیبه‌های نستعلیق در آرایه‌های چوبی وابسته به معماری دوره صفوی ایران. دوفصلنامه علمی پژوهشی مرمت و معماری ایران، سال هفتم (13)، 134-123. ##صنیع‌الدوله، محمدحسن (1362). مطلع‌الشمس. چاپ اول، جلدهای ۱ و ۲، تهران: فرهنگسرا.##طلایی، زهرا (1387). دفتر اسناد. چاپ اول، جلد 4، مشهد: سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.##عطاردی، عزیزالله (1371). تاریخ آستان قدس رضوی. جلد اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##عکاشه، ثروت (1380). نگارگری اسلامی. ترجمه غلامرضا تهامی، تهران: سوره مهر.##فریه، ر دبلیو (1374). درباره هنرهای ایران. ترجمه پرویز مرزبان، تهران: فرزان روز.##قصابیان، محمدرضا (1379). تاریخچه ضریح مطهر امام رضا علیه‌السلام. مجله علمی ترویجی مشکوه، (68 و 69)، 351-233. ##کریمیان، معصومه (1391). "ساخت رحل قرآن بر اساس منبت کاری تیموری". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، هنر اسلامی. تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ##کفیلی، حشمت (1378). معرفی دری نفیس از موزه آستان قدس. مجله خراسان‌پژوهی، سال دوم (1)، 16-9. ##کیاگیلانی، سید احمدبن‌محمدبن‌عبدالرحمان (1409 ق.). سراج‌الانساب. تحقیق سید مهدی رجایی، زیر نظر سید محمود مرعشی، قم: منشورات مکتبه آیه‌الله‌العظمی المرعشی‌النجفی.##گلاک، جی و ‌پنتون، کرل (1355). سیری در صنایع دستی ایران. تهران: بانک ملی. ##مولوی، عبدالمجید؛ مصطفوی، محمدتقی و شکورزاده، ابراهیم (1388). سیر تحول معماری و توسعه آستان قدس رضوی. میراث جاویدان، سال هفدهم (65)، 49-32. ##مؤتمن، علی (1355). تاریخ آستان قدس. تهران: بانک ملی ایران. ##مهران، محمد (1339). ضریح جدید. نشریه اطلاع‌رسانی و کتابداری (نامه آستان قدس)، (1)، 19-3. ##نشریه اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی (1395). مشهد: روابط عمومی آستان قدس رضوی.##نقدی، رضا (1392). بررسی صندوق‌ها و ضریح‌های قدیمی رضوی. آستان هنر (هنرنامۀ آستان قدس رضوی)، (7)، 17-8. ##هاتشتاین، مارکوس و دیلیس، پیتر (1390). اسلام، هنر و معماری. ترجمه نسرین طباطبایی، فریبرز مجیدی و مجدالدین کیوانی، تهران: پیکان. ##همدانی، رشیدالدین فضل‌الله (1338). جامع‌التواریخ. تصحیح بهمن کریمی، چاپ اول، تهران: اقبال. ##Lentz, T. W. & Lowry. G. D. (1989). Timur and The Princely Vision: Persian Art and Culture in the Fifteenth Century. Washington: SmithSonian Institution Press.##Pope, A. U. & Ackerman, P. (1938-39). A Survey of Persian Art. Vol 2&6, London: Oxford University Press. ##