مؤلفه های اصلی پرورش تفکرطراحانه (تفکر عرف و موقعیت محور) در آموزش مقدمات طراحی معماری The Main Factors of Promoting Designerly Thinking (Conventional and Situation-based Thinking) in Teaching the Basics of Architectural Designing 1 1 چکیده تفکر طراحی به طور کلی به عنوان یک فرایند تحلیلی و‌ خلاق تعریف ‌شده به‌گونه‌ای‌که فرصت‌هایی برای تجربه، خلق، دریافت نقطه نظرات و دوباره طراحی کردن، فراهم می‌کند. تفکر طراحی مرتبط با رشته‌هایی از‌ قبیل معماری، طراحی و ‌هنر بوده و امروزه در بسیاری از رشته‌ها مطرح است. در میان پارادیم های گوناگون مطرح شده، تفکر طراحانه با تاکید بر وجه آموزشی- دانشگاهی و از زیر بخش‌های تعریف شده برای آن، طراحی و تفکر طراحانه به عنوان یک شیوه استدلالی، در ارتباط با آموزش معماری، مورد توجه است. ارتباط آموزش و ‌تفکرطراحی، بنا به ماهیت پیچیده هر دو، دارای ظرائف گوناگونی است. با وجود پژوهش‌های صورت گرفته در حوزه تفکرطراحی به عنوان نوعی از اندیشیدن، توجه به آن و چگونگی ورود و حضور آن در آموزش معماری، هنوز به طور کامل و مشخص بیان نشده است. این مقاله به دنبال تعریف چگونگی ارتباط تفکرطراحی در شاخه تعریف شده با تقسیم بندی تفکر عرف و موقعیت محور و آموزش دروس مقدمات طراحی معماری به عنوان دروس طراحی پایه است. برای رسیدن به هدف پژوهش، استنباط و تحلیل محتوای یافته‌های پژوهش‌های پیرامون تفکرطراحی و آموزش طراحی معماری برای کسب فهم بهتر از خصوصیات، فرایند و تفاوت‌های مابین افراد مبتدی و خبره به همراه بهره‌گیری از تجارب موفق در این حوزه لازم است. با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا (فرایند کد گذاری و تعریف مقولات اصلی) و هم‌چنین استدلال استنباطی به بررسی و تحلیل پژوهش‌های معتبر پرداخته و علاوه بر آن، برای توجه به آموزش بومی و بهره مندی از نظرات مدرسان، در تکمیل داده‌های پژوهش، پاسخ‌های مدرسان و خبرگان در این رابطه، نیز مورد تحلیل قرار گرفت. حاصل فرایند در سه مقوله؛ افزایش دانش، نوع بیان مسئله و آموزش تأمل کردن (در سه شاخه خود مشاهده گری، خود نظارتی و خود ارزیابی) تعریف گردید. شیوه عملی شدن هر کدام از مؤلفه‌ها در هشت مرحله ذکر شده و در ادامه با طراحی یک تحقیق شبه آزمایشی ما بین گروه‌های آزمون و گواه از دانشجویان ترم سوم کارشناسی معماری، به سنجش راهکارها پرداخته شد. نتیجه در قالب سه دسته راهکار اصلی، طراحی آموزشی، نظارت بر آموزش و ارزیابی، برای آموزش دروس طراحی پایه، معرفی گردیده و ‌برای پژوهشگران حوزه آموزش، معماری و تفکر طراحی مورد توجه است. 2 Abstract Generally, design thinking has been defined as an analytic and creative process so that it provides opportunities for experience, creation, receiving comments, and redesigning. Design thinking is linked to the fields such as architecture, designing and art and is also discussed in many disciplines. Among various proposed paradigms, emphasizing on the academic-educational aspect and as one of its defined subcategories, designerly thinking is taken into account as a method based on reasoning which is related to teaching architecture. Due to the complex nature of both teaching and design thinking, their relation includes different delicacies. Although some studies have been conducted on design thinking as a type of thinking, its consideration, inclusion and presence in teaching architecture have not yet been mentioned completely and clearly. The present paper aims at defining the contribution of design thinking in the mentioned descipline through dividing conventional and situation-based thinking, and teaching introductory courses of architecture designing as the basic designing courses. To reach this aim, inference and content analysis of the results of the studies conducted on design thinking, teaching architecture designing to have a better perception of the characteristics, process, and differences between the novices and connoisseurs together with using successful experiences are all necessary things in this discipline. By applying content analysis method (coding process and defining the principal categories) and deductive reasoning, we analyzed the authoritative studies and in order to consider indigenous education and to enjoy the teacher’s opinions, the teachers and scholars’ responses in this regard were analyzed in the completion of the research data. The results of the procedure were explained in three categories: knowledge development, type of statement of the problem and teaching how to reflect (in three branches of self-observance, self-monitoring and self-assessment). Implementation of each category is explained in eight stages and then, the strategies were evaluated by designing a quasi-experimental study between the test and control groups from the students studying at the third semester of bachelor’s degree in the field of architecture. The results are presented in form of three groups including the main strategy, educational designing and monitoring of teaching and assessment for teaching basic designing courses which are significant to the researchers in the fields of teaching, architecture and design thinking. 1 18 2017/05/24 1396/3/3 2018/04/7 1397/1/18 فرهنگ مظفر Farhang Mozaffar دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت تهران ایران m.mozafar @ aui.ac.ir منصوره کیان ارثی mansoureh kianersi دانشگاه هنر اصفهان ایران mansourehkianersi@gmail.com Design Thinking Architectural Education Design Thinking Education تفکر طراحی آموزش معماری آموزش تفکر طراحی امینی، مرضیه؛ علیپور، احمد؛ زند، بهمن؛ ابراهیمزاده، عیسی و فرجالهی، مهران (1391). رابطه سبکهای یادگیری با غلبه طرفی مغز دانشجویان به‌منظور استفاده در طراحیهای آموزشی. فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، سال سوم (3)، 143-137.##ترابی، زهره (1393). راهبرهای شناختی طراحان در آموزش معماری. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال شانزدهم (61)، 140-119. ##حجت، عیسی (1391). مشق معماری. چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران. ##حجت، عیسی (1391). معماران کوچک: آموزش معماری از آموزش سینه به سینه تا آموزش شانه به شانه. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، ‌14 (56)، 53-37.##دانشگر مقدم، گلرخ (1388). فهم مسأله طراحی در آموزش معماری؛ بررسی مؤلفه‌های مؤثر بر فهم کافی از مسأله طراحی به‌عنوان آغازگاهی برای طراحان مبتدی. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 14 (37)، 68-59.##شریعتراد، فرهاد (1390). نوا و فضا (تجربهای در فرآیند طراحی). نشریه صفه، 21 (52)، 48-32. ##شریف، حمیدرضا (1393). تعامل مدرس و دانشجو در کارگاه طراحی معماری (تفکر انتقادی مدرس و تفکر خلاق دانشجو). فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال شانزدهم (64)، 38-23.##صبحیه، محمدحسین؛ بمانیان، محمدرضا و کشتیان، یاسر (1387). ایجاد خلاقیت در دانشجویان مهندسی معماری (بررسی سه مدل برای انتقال دانش از منظر دانشجویان). فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال دهم (37)، 67-49.##کرباسی، عاطفه (1390). منازل آموزش معماری (بر مبنای یک تجربه). نشریه صفه، 21 (54)، 24-16.##محمودی، سید امیر سعید (1381). چالشهای آموزش طراحی معماری در ایران؛ بررسی دیدگاه اساتید و دانشجویان. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، (12)، 79-70.##محمودی، سید امیر سعید و ذاکری، سید محمدحسین (1390). استخراج دانش کاربردی از پیشینهها و تأثیر آن بر خلاقیت در طراحی معماری. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 16 (47)، 50-39.##محمودی، سید امیر سعید و ناری قمی، مسعود (1393). ارزیابی پس از بهره‌برداری یک هدف و یک وسیله آموزشی در معماری. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 19 (19)، 82-71.##معظمی، منوچهر (1390). تلقی استاد از فضا و تأثیر آن بر آموزش معماری. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 16 (48)، 68-57.##مندگاری، کاظم؛ ندیمی، حمید؛ مهدویپور، حسین و داودی، سمیه (1390). چارچوبی برای آشکار کردن تأثیر مؤلفه‌های شکل‌دهنده طرح مایه در کارگاه طراحی معماری (مورد پژوهی: کارگاه معماری 2 کارشناسی ارشد). نشریه صفه، 16 (53)، 52-42.## مهدی‌زاده، سراج؛ فارسی، فاطمه و محمدی‌پور، علیرضا (1391). آسیب‌شناسی ریزبرنامه‌های دروس مقدمات طراحی معماری، در انطباق با نیازهای دانشجویان در دروس طراحی معماری (مطالعه موردی: دانشجویان ورودی سال‌های 1383 تا 1385 دانشگاه علم و صنعت ایران). نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 17 (4)، 70-61.##ندیمی، حمید (1389). روش استاد و شاگردی، از نگاهی دیگر. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 15 (44)، 36-27.##ندیمی، حمید (1391). آموزش علوم مهندسی یا طراحی مهندسی: تأملی درباره آموزش مهندسی در ایران. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، سال چهاردهم (56)، 16-1.##Buchanan, R (1992) Wicked Problems in Design Thinking. Design Issues, 8 (2), 5- 21. ##Cross, Nigel (2006). Designerly Ways of Knowing. London: Springer-Verlag.##Cross, N; Dorst, K & Roozenburg, N (1992). Research in Design Thinking. Delft: Delft University Press Google Scholar.##Dorst, Kees (2010). The Nature of Design Thinking, university of technology. Sydney, Australia: University of Technology Sydney. ##Dorst, Kees (2011). The core of design thinking and its application. Design studies, 32 (6), 521- 532. ##Eilouti, Buthayna Hasan (2012). Knowledge Recycling and Transformation in Design. New Research on Knowledge Management Models and Methods. Huei-Tse Hou (Ed.). InTech Janeza Trdine 9, 51000 Rijeka, Croatia. 65- 76.##ISBN: 978-953-51-0190-1, Chapter3, 65- 76.##Farahat, B (2011). Architectural Education Future Experience In Designing A New Curriculum for Undergraduate University Education In Architecture. proceeding of EDULEARN 11 Conference. Barcelona: Spain. 734- 757.##Goldschmit, G (2013). The Design Thinking Approaches Of Three Different Groups Of Designers Based On Self-Reports. Design studies, 34 (4), 454- 471.##Kolb, D.A (1984). Experiential Learning: Experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. ##Krippendorff, K (2006) The Semantic Turn: A New Foundation for Design. Taylor and Francis, Boca Raton, FL. ##Lawson, B (2006). How Designers Think: The Design Process Demystified. Oxford: Architectural Press. ##Lawson, Bryan & Dorst, Kees (2009). Design Exprtise. UK: Elsevier Ltd.##Nagai, Y.; Candy, L. & Edmonds, E (2003). Representations of design Thinking- A Review of Recent Studies. 6th Asian Design International Conference. Tsukuba: ADC. 14- 17. ##Razzouk, R. & Shute, V (2012). What is design thinking and why is it important?. Review of Educational Research, 28 (3), 330- 348.##Rittel, H. & Webber, M (1973). Dilemmas in a General Theory of Planning. Policy Sciences, 4 (2), 155. ##Rotherham, A.J. & Willingham, D (2009). To work, the 21st century skills movement will require keen attention to curriculum, teacher quality, and assessment. Educational Leadership, 67 (1), 15- 20.##Schön, D (1983). The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. Cambridge: University of Cambridge Press. ##Simon, Herbert (1969). The Sciences of the Artificial. Cambridge: MIT Press.##Sköldberg, Ulla Johansson; Woodilla, Jill & Çetinkaya, Mehves (2013). Design Thinking: Past, Present and Possible Futures. Creativity and innovation management, 22 (2), 121- 136.##Smith, R.E (2007). Heuristic formations: Design as empirical making. Design studio pedagogy: Horizons for the future. In Salam A.M. & Wilkinson N. (Eds.). Great Britain: The Urban International Press. 177-184.## ##

بررسی تأثیر نظم بلوک‌های شهری بر روی معنای محیطی در مقایسه بافت تاریخی محور چهارباغ و بافت نوساز مرکز شهر فولادشهر A study on the effect of urban blocks order on the environment perception in historical texture (Chahar-Bagh Street) compared with the renewed one (Foulad-Shahr City Center) 1 1 معنای محیطی یکی از اجزاء تصویر ذهنی است که تحت تأثیر عوامل انسانی و محیط مصنوع شکل می‌گیرد. تاکنون پژوهش‌های متعددی بر روی تأثیر اجزاء محیط مصنوع بر روی معنای محیط انجام‌شده است؛ اما آنچه موردتوجه قرار نگرفته و مطالعه نشده است نظام حاکم بر بلوک‌های شهری است. این در حالی است که بلوک‌های شهری از دیدگاه‌های مختلفی ازجمله محیط‌زیست، مصرف انرژی، تعاملات اجتماعی، حرکت عابر پیاده و غیره مورد پژوهش قرارگرفته و الگوهای مناسبی را در اختیار طراحان شهری قرار داده است. مسئله اصلی این پژوهش عدم توجه به ‌نظام حاکم بر بلوک‌های شهری در مطالعات ادراک محیطی است؛ بنابراین طراحان شهری رهنمودهای مناسبی هم از این دیدگاه در اختیارشان نیست تا به هنگام طراحی پروژه مرتبط با فضاهای شهری از آن استفاده نمایند. این موضوع در ارتباط با فضاهای با عملکرد مقیاس شهری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بر همین اساس سؤالی که مطرح می‌شود آن است که چه نظمی برای بلوک‌ها با عملکرد مقیاس شهری از دیدگاه ادراک محیطی مناسب است؟ برای یافتن پاسخ سؤال مطرح‌شده به نظر می‌رسد مقایسه دو بافت تاریخی چهارباغ اصفهان و بافت نوساز مرکز شهر فولادشهر که دارای نظام بلوک متفاوتی می‌باشد، بتواند مناسب باشد. بنابراین هدف این مقاله شناسایی نظام مناسب برای بلوک‌های با عملکرد مقیاس شهری از دیدگاه ادراک محیطی است. فرضیه ای این پژوهش بر آنست که بلوک ها با نظم ساده برای مقیاس شهری کارایی مناسبتری را دارد. برای آزمون فرض به روش همبستگی و با استفاده از آزمون خی دو و فیشر محور چهارباغ با مرکز شهر فولادشهر مقایسه شده است و درنهایت به این نتیجه می‌رسد که محور تاریخی چهارباغ (با نظم ساده بلوک بندی) باعث ایجاد معانی لازم برای فضاهای با مقیاس عملکرد شهری می‌شود. 2 The environment meaning is one of the components in the city image that is formed under the influence of human factors and the artifact environment. So far, many research studies were performed on the impact of the artifact environment components on the environment meaning. But what is ignored and not studied is the order imposed on urban blocks. urban blocks are investigated in diverse aspects like environment, energy consumption, social interaction, pedestrian movement, etc in order to provide appropriate pattern for urban designers. The main subject in the present survey is ignorance of order imposed on urban blocks in environment meaning studies. Therefore, urban designers have no access to appropriate directions about this viewpoint to use in designing the related project in urban spaces. This problem is more important in relation to spaces with function at urban scale. Based on this matter, a question is raised as what is the right and appropriate order imposed on urban blocks in spaces with function at urban scale? For finding the answer, it seems that the comparison of two historical and renewed textures is appropriate in Chahar-Bagh Street and Foulad-Shahr City Center, respectively with different block orders. Therefore, the goal of this article is to determine a suitable order for blocks with function at urban scale. For achievement of this matter, a comparison was performed between Chahar-Bagh Street and Foulad-Shahr City Center using statistical correlation, chi square and Fisher test. Finally, it was found that historical Chahar-Bagh Street generates the required perception for spaces with function at urban scale. 19 32 2017/05/242017/01/24 1395/11/5 2018/04/72019/01/1 1397/10/11 محمود شکوهی دانشگاه هنر اصفهان ایران m.shokuhi@aui.ac.ir محمد مسعود دانشگاه هنر اصفهان ایران محمود قلعه نویی دانشگاه هنر اصفهان ایران Order Urban block Environmental meaning chi square Chahar-Bagh Foulad-Shahr. نظم بلوک شهری معنای محیطی خی دو چهارباغ فولادشهر اتکینسون، ریتا.ال (1383). زمینه روان‌شناسی هیلگارد. ترجمه محمدتقی براهنی، چاپ اول، تهران: رشد.##استنبرگ، رابرت (1387). روان‌شناسی شناختی. ترجمه کمال خرازی و الهه حجازی، چاپ اول، تهران: سمت. ##پاکزاد، جهانشاه (1385). مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. چاپ اول، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت معماری و شهرسازی.##پاکزاد، جهانشاه (1391). الفبای روان‌شناسی محیط برای طراحان. چاپ اول، تهران: آرمانشهر.##راپاپورت، آموس (1392). معنی محیط ساخته‌شده. ترجمه فرح حبیب، چاپ دوم، تهران: پردازش و برنامه‌ریزی شهری. ##کرمونا، ماتیو؛ تنراک، تیم هیت و تیسدل، استیون (2003). مکان‌های عمومی، فضاهای شهری. ترجمه فریبا قرائی، مهشید شکوهی، زهرا اهری و اسماعیل صالحی، چاپ اول، تهران: دانشگاه هنر تهران.##گروتر، یورگ (1383). زیبایی‌شناسی در معماری. ترجمه جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون، چاپ دوم، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. ##گلکار، کورش (1390). آفرینش مکان پایدار. چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##گنجی، حمزه (1388). روان‌شناسی عمومی. چاپ دوم، تهران: سالاوان.##لینچ، کوین (1383). سیمای شهری. ترجمه منوچهر مزینی، چاپ ششم، تهران: دانشگاه تهران.##مک اندرو، فرانسیس تی (1392). روان‌شناسی محیطی. ترجمه غلام‌رضا محمودی، چاپ دوم، تهران: زرباف اصل. ##Appleyard, D (1976). Planning a pluralistic city. Massachusetts: MIT press. ##Bentley, I.; Alcock, A.; Murrain, P. & Mcglynn, S (1985). Responsive environments. London: Oxford press. ##Chiang,Y.C.; Nasar, J.L. & Ko, C.C (2014). Influence of visibility and situational threats on forest trail evaluations. Landscape and Urban Planning, 125 (3), 166–173. ##Cullen, G (1961). The concise townscape. London: Architectural press. ##Evane, G (1980). Environmental cognition. Psychology bulletin, 88 (4), 259–287. ##Jacobs, J (1961). The death and life of great American cities. New York: MIT press. ## Jeodicke, J (1985). Space and form in architecture. Stuttgart: karl karmer verleg. ##Kahneman, D (2011). Thinking, Fast and Slow. New York: Farrar Giroux & Strauss. ##Kaplan, R. & Kaplan, S (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ##Kaplan, S.; Kaplan, R. & Herzog, T (1982). The Prediction of Preference for Unfamiliar Urban Places. Population and Environment, 5 (1), 43- 59. ##Kropf, K (1996). Urban tissue and the character of towns. Urban Design International, 1 (3), 247–263. ##Lang, J (2011). Functionalism revision : architectural theory and practice and the behavioral sciences. England: Ashgate publishing Limited.##Lewin, K (1936). Principles of Topological Psychology. London: McGRAW-HILL Book Company.##Lindal, P. & Hartig, T (2015). Effects of urban street vegetation on judgments of restorationlikelihood. Urban Forestry & Urban Greening, 14 (1), 200–209. ##Lynch, K (1961). The image of the city. Cambridge: MIT press. ##Michelson, W (1977). Environmental choice, human behavior and residential satisfaction. New York: Oxford university press. ##Moudon, A.V (1994). Getting to know the built landscape: Typomorphology. New York: Van norstrand reinhold. ##Nasar, J.L (1994). Urban design aesthetics: The evaluative quality of building exteriors. Environment and Behavior, 26 (2), 377- 401.##Nasar, J.L (1998). The evaluative image of the city. Michigan: University of Michigan.##Nasar, J.L (2008). Assessing Perceptions of Environments for Active Living. American Journal of Preventive Medicine, 34 (4), 357- 363.##Oliveira, V (2016). Urban Morphology An introduction to the study of the physical form of cities. springer.##Stamps, A.E (2004). Mystery, complexity, legibility and coherence: A meta-analysis. Journal of Environmental Psychology, 24 (48), 1-16. ##Steinitz, C (1968). “Congruence and meaning: The influence of consistency between urban form and activity on environmental knowledge”. Ph.D thesis, Urban design. Cambridge: MIT University.##Trieb, M (1976). Stadtgestaltung Theorie und praxis. Bertelsmann: durchges.## ##

ملاحظات معماری زمینه گرا در خیابان چهارباغ عباسی اصفهان CONTEXT- ORIENTED ARCHITECTURAL CONSIDERATIONS IN CHAHAR BAGH ABBASI STREET IN ESFAHAN 1 1 نگاه به ترکیبب ندی ظاهری خیابانهای یک شهر اولین برداشت بصری هر فرد از آن شهر است. خیابان چهارباغ عباسی اصفهان محوری باارزش در شهر تاریخی اصفهان است که با گذشت زمان، به دلیل فرسودگی بدنه و بناها و بازسازی و نوسازی های بدون برنامه در برخی قسمتها ، تغییرات اثرگذاری در سیمای کالبدی محور به وجود آمده است. با این وجود چگونگی همنشینی برخی بناهای ماندگار باقی مانده از گذشته با کاربری های متفاوت در حوزه های خاصی از محور، که طبق برنامه مشخصی ضمن حفظ استقلال سبکی و نوآوری نسبت به بناهای مجاور در همزیستی مسالمت آمیز با محیط کالبدی پیرامون خود قرار گرفته اند، قابل تامل است. از این رو اهمیت بررسی خیابان چهارباغ عباسی از منظر زمینه گرایی از آن است که میتوان روند میزان وحدت بصری را در طی دوره های مختلف ارزیابی کرد. توجه به زمینه و رعایت ملاحظات زمینه گرایی در بین برخی بناهای بهجا مانده از دوره های گذشته، سبب ایجاد تداوم بصری در بخشی از خیابان چهارباغ عباسی شده است. در ملاحظات معماری زمینه گرا باید به مبحث عقب نشینی از خیابان، فاصله از ساختمانهای مجاور، چگونگی ترکیب احجام ساختمانی، ارتفاع تقریبی، تناسبات و جهت گیری نما، شکل و منظر دوردست، حالت در و پنجره، اندازه ها و تناسبات در و پنجره، مصالح، رنگ و مقیاس بنا و همچنین عناصر خاص خردمقیاس توجه کرد. تاکنون پژوهشگران این خیابان را از دیدگاه های توصیفی، تاریخی و فرهنگی بررسی کرده اند ولی به صورت مشخص کمتر به اصول زمینه گرایی در این محور پرداخته شده است. هدف از نگارش این مقاله معرفی ملاحظات معماری زمینه گرا و تحلیل بناهای شاخص موجود در خیابان چهارباغ عباسی مطابق فاکتورهای زمینه گرایی است. این روند سبب میشود تا چگونگی تبعیت بناها از یکدیگر و میزان توجه هر کدام نسبت به زمینه بیان شود. روش پژوهش، توصیفی_تحلیلی و روش گردآوری داده ها به صورت مشاهده میدانی است. با شناخت معماری زمینه گرا و اصول زمینه گرایی، به بررسی بدنه چهارباغ از طریق مولفه های زمینه گرایی پرداخته میشود و از این رو روند توجه به ملاحظات زمینه گرایی در طی دوره های مختلف بررسی خواهد شد. 2 The view at the apparent composition of the streets of a city is the first visual perception of each person from that city. Charbagh Abbasi Street is a valuable centerpiece in identity of Isfahan as a historical city. Over time, due to body wear and erosion and unplanned renovations, some significant changes have been made in the physical form of this axis, and the identity aspects of the Chaharbagh axis have been undermined. By investigating Charbagh Abbasi Street, from the perspective of context, one can determine the degree of visual unity. It will also be possible to put buildings in different applications according to a specific plan, while maintaining the independence of style and innovation in relation to the adjacent monuments, in peaceful coexistence with the physical environment around them. In context-oriented architectural considerations, the focus should be on the issue of retreat from the street, the distance from adjacent buildings, how to combine the construction volumes, the approximate height, proportions and orientation of the facade, the shape and distant landscape, the door and window mode, the materials, the color and the scale of the building as well as particular attention was paid to the elements of mini-scale. So far, researchers have studied this street in descriptive, historical and cultural view, but less focused on the basics of context in this axis. The purpose of this article is to introduce the context of the architecture and to analyze the current status of Charbagh Abbasi Street in accordance with the factors of context. The purpose of this article is to introduce the context of the architecture of the context and to analyze the current status of Charbagh Abbasi Street in accordance with the factors of context. The research method is descriptive-analytical and data collection method is through field observation. By recognizing the context-oriented architecture and studying the principles of context-oriented, Chaharbagh's body is examined through context-oriented components. 33 52 2017/05/242017/01/242017/09/16 1396/6/25 2018/04/72019/01/12018/06/17 1397/3/27 هدیه گلشنی Hadyeh Golshani دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد ایران hadyeh_ golshani@yahoo.com مهدی محمودی کامل آبادی Mehdi Mahmoodi Kamelabadi استاد مدعو، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران ایران mmmmahmudi@gmail.com زمینه‌گرایی معماری زمینه‌گرا مؤلفه‌های زمینه‌گرایی عناصر کالبدی نما نمای خیابان چهارباغ عباسی اصفهان آیت‌الله زاده شیرازی، باقر (1386). شهرسازی ظریف و بی‌نظیر عهد صفویه. مجله نما، سال شانزدهم (150-148)، 19. ##انصاری، مجتبی (1380). باغ‌شهر- چهارباغ اصفهان، الگوی توسعه شهر بر اساس باغ ایرانی. مجموعه مقالات همایش اصفهان و صفویه. اصفهان: دانشگاه اصفهان. 7-6. ##انصاری، مجتبی (1382). فعالیت‌های تجاری- صنعتی عصر شاه‌عباس اول در اصفهان. مجموعه مقالات همایش اصفهان و صفویه. اصفهان: دانشگاه اصفهان. 50-36.##اهری، زهرا (1380). مکتب اصفهان در شهرسازی (زبان‌شناسی عناصر و فضاهای شهری، واژگان و قواعد دستوری). چاپ اول، تهران: دانشگاه هنر معاونت پژوهشی.##برولین، برنت سی (1383). معماری زمینه‌گرا سازگاری ساختمان‌های جدید با قدیم. ترجمه راضیه رضازاده، چاپ اول، تهران: خاک. ##بنتلی، ای ین و همکاران (1382). کتاب راهنمای طراحان. ترجمه مصطفی بهزادفر، چاپ اول، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران. ##پورقدیری، عباس (1382). جهان نمای صفوی و چهارباغ اصفهان. مجله دانش نما، 3 (150-148)، 25-21. ##پورمختار، احمد (1392). بررسی میزان پیاده‌مداری در خیابان چهارباغ عباسی اصفهان و تأثیر آن بر تعامل اجتماعی شهروندان. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (11)، 101-91. ##پیرنیا، محمد کریم (1370). درباره شهرسازی و معماری سنتی ایران. مجله آبادی، سال اول (1)، 22-15. ##ترکمان، اسکندر بیک (1382). تاریخ عالم‌آرای عباسی. جلد اول، تهران: امیرکبیر. ##توسلی، محمود (1376). قواعد و معیارهای طراحی فضای شهری. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران. ##توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1386). طراحی فضای شهری. چاپ اول، تهران: شهیدی.##تولایی، نوین (1380). زمینه‌گرایی در شهرسازی. نشریه هنرهای زیبا، (10)، 43-34. ##جبل‌عاملی، عبدالله (1386). بدنه‌سازی شرق چهارباغ. مجله نما، (153 و 154)، 28-13. ##حبیبی، محسن (1396). از شار تا شهر. چاپ شانزدهم، تهران: دانشگاه تهران.##خسروی، محمدباقر (1377). معماری ایران در دوره قاجار. فصلنامه هنر، (36)، 138-120. ##دُلاواله، پی یترو (1348). سفرنامه پی‌یترو دُلاواله. ترجمه شجاع‌الدین شفا، تهران: علمی و فرهنگی. ##رجبی، پرویز (1355). معماری ایران در عصر پهلوی. تهران: مرکز تحقیقات ایران‌شناسی دانشگاه ملی ایران. ##سهراب، سحر (1392). بررسی محور چهارباغ عباسی از منظر زیبایی‌شناسی. همایش ملی جغرافیا شهرسازی و توسعه پایدار. 19-1. ##شاردن، ژان (1379). سیاحت‌نامه شاردن. ترجمه حسین عریضی، جلد هفتم، اصفهان: نگاه. ##فلاحت، محمدصادق و شهیدی،صمد ((1394). نقش مفهوم توده- فضا در تبیین مکان معماری. نشریه باغ نظر، سال دوازدهم (35)،38-27.##قاسمی سیچانی، مریم و معماریان، غلامحسین (1389). گونهشناسی خانه دوره قاجار در اصفهان. نشریه هویت شهر، سال پنجم (7)، 94-87.##کمالی، م (1389). بررسی معماری دوره قاجار. فصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی، سال پنجم (4)، 54-47.##کیانی، مصطفی (1383). معماری دوره پهلوی اول. چاپ سوم، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. ##مرزبان، پرویز و معروف، حبیب (1389). فرهنگ مصور هنرهای تجسمی. چاپ سوم، تهران: سروش. ##مهدوی‌نژاد، محمدجواد؛ بمانیان، محمدرضا و ملایی، معصومه (1383). فرآیند طراحی زمینه‌گرا- تجربه معماری. نشریه نقش جهان، (1)، 34-21. ##هدمن، ریچارد و یازوسکی، اندرو (1387). مبانی طراحی شهری. ترجمه راضیه رضازاده و مصطفی عباس‌زادگان، چاپ پنجم، تهران: دانشگاه علم و صنعت. ##هنرفر، لطف‌الله (1374). چهارباغ اصفهان. نشریه هنر و مردم، (96 و 97)، 14-2. ##Ardalan, N (2002). Sense of Unity. Tehran: Khak Press. [in Persian].##Krier, R (1979). Urban Space. London: Rizzoli. ##Mayhew, I (2007). Theory of Town. Tehran: Tehran University Press. [in Persian].##Moughtin, C (1999). Urban Design: Street and Square. Oxford: Butterworth Architecture.##Tugunutt, A (1987). Making Townscape. London: Mitchell. ##URL 1: http://www.middle eastagarden.com (access date: 2016/ 10/ 10).## ##

روش شناسی تحلیلی و چارچوبِ مرمت بناهای معماری با تأکید بر تعیین جایگاه آنها درحوزه‌های مداخلۀ طرح باززنده‌سازیِ محلات بافتهای تاریخی(نمونۀ موردی ساباطهای محله نوگ‌آباد بافت تاریخی نایین ) The Analys with Nuge Abad Sabats Of Naeen (locating and study physical) 1 1 محلۀ نوگآباد واقع شده در انتهای بازار یکی از محلات هفتگانۀ بافت تاریخی نایین میباشد که دارای میراث تاریخی ارزشمندی است. از دهۀ پنجاه، به دنبال ترک محله توسط ساکنان قدیمی و ورود گروههای مهاجر و طبقات کم در آمد و همچنین خالی از سکنه شدن اکثر خانههای محله، فرآیند فرسودگی این محلۀتاریخی در تمام ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی آغاز شد. ساباطهای این محله که بر روی گذرهای اصلی احداث شدهاند؛ از عناصر معمارانۀ فضاهای شهری محسوب میشوند. به تبعیت از این فرآیند کلی، ساباطها نیز دچار آسیبهایی شده و در اکثر موارد، دیگر نقش گذشتۀ خود را دارا نیستند. سطح زیرین ساباط مربوط به فضای عمومی گذر بوده و مالکیت فضای قرارگرفته در تراز بالای گذر نیز در ساباطهای این محله، در دو دستۀ عمومی و خصوصی قرار میگیرد. پژوهش حاضر از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با تکیه بر مطالعات کتابخانهای و برداشتهای میدانی، استفاده کرده و فرآیند شکلگیری مقاله در پرتو ایجاد نظمی منطقی در مطالب پراکنده موجود با استفاده از راهبرد استدلال منطقی میباشد. هدف تحقیق با استفاده از رهیافتی کیفی، شناسایی توالی فعالیتها به منظور تدوین طرحهای مرمتی بناهای معماری است که در قالب یک چارچوب تحلیلی – روش شناختی، در ساباطهای محله نوگآباد بافت تاریخی نایین، به عنوان نمونۀ موردی ارائه گردد. در پایان نتایج تحقیق نشان داد که با توجه به ماهیت و کارکرد ساباطها به منظور ارایه دستورالعملهای پیشنهادی مرمت آنها، تعیین جایگاه آنها در طرح باززندهسازی محله ضروری است. به ترتیب، بررسی و ارزیابی طرحهای فرادست بافت تاریخی، شناخت و تجزیه و تحلیل محله توسط ماتریس سوات، تدوین اهداف و راهبردها در چهارمؤلفۀ(کالبدی، عملکردی، اجتماعی، اقتصادی)، از اولویتهای طرح باززندهسازی محله، قبل از تعیین حوزههای مداخله محسوب میگردند. حوزههای سهگانۀ مداخله بر اساس همگنی کاربریهای موجود، پتانسیل نهفته، و شناخت کامل نسبت به محله، مشخص و تفکیک گردیده است. ساباطهای اطمینان، باقریان و دو ساباط مسجد خواجه در حوزۀ مداخلۀ 1 با هدف تبدیل شدن این حوزه به یک مجموعه گردشگری- خدماتی قرار میگیرند. دو ساباط فاطمی و امینی در حوزۀ مداخلۀ 2 واقع شدهاند. این حوزه با هدف تبدیل به یک مجموعه مسکونی مطلوب و مناسب با نشاط شهری بر اساس نیازهای ساکنان آن، تعریف شده است. 53 70 2017/05/242017/01/242017/09/162017/09/23 1396/7/1 2018/04/72019/01/12018/06/172018/12/22 1397/10/1 مهدی سلطانی محمدی دانشگاه شهید بهشتی ایران mehdi.soltani225@gmail.com بافت تاریخی نایین محلۀ نوگ آباد باززنده‌سازی حوزۀ مداخله ساباط مرمت اصغریان جدی، احمد (1369). مجموعه جزوات مرمت بافت تاریخی. جزوه 1. تهران: دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی. ##توسلی، محمود (1391). ساخت شهر و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران. چاپ اول، تهران: تندیس نقره‌ای.##تیزدل، استیون (1388). احیای محله‌های تاریخی شهرها. ترجمه سمانه ساروخانی، چاپ اول، شیراز: نوید شیراز.##سلطان‌زاده، حسین (1390). نائین شهر هزاره‌های تاریخی. چاپ دوم، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی تهران. ##سلطانی محمدی، مهدی (1390). "طرح مرمت و احیای ساباط‌های محله نوگ‌آباد نائین". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. ##سلطانی محمدی، مهدی و آزاد، میترا (1397). گونه‌شناسی ساباط‌های بافت تاریخی نائین. مجله پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 8 (19)، 245-227. ##عزیزی، محمدمهدی (1383). سیر تحول سیاست‌های مداخله در بافت‌های کهن شهری در ایران. هنرهای زیبا، سال چهارم (7)، 18-10.##غیاثی، محمدهادی؛ پرتوی، پروین و فرزاد بهتاش، محمدرضا (1392). چارچوب تحلیلی و باززنده‌سازی بافت‌ها و محلات تاریخی (نمونه موردی محله بازار شاه کرمان). مرمت و معماری ایران، سال سوم (6)، 25-1. ##فلاحت، محمدصادق و شهیدی، صمد (1394). نقش مفهوم توده- فضا در تبیین مکان معماری. مجله باغ نظر، 12 (35)، 38-27. ##فلامکی، محمد منصور (1386). نوسازی و بهسازی شهری. چاپ سوم، تهران: سمت. ##فلامکی، محمد منصور (1388). باززنده‌سازی بناها و شهرهای تاریخی. چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.##فلامکی، محمد منصور؛ کلانتری، محمدحسین و پوراحمد، احمد (1385). فنون و تجارب برنامه‌ریزی مرمت بافت تاریخی شهرها. چاپ اول، تهران: جهاد دانشگاهی.##محمد‌مرادی، اصغر و محب‌علی، حسن (1397). دوازده درس مرمت. چاپ ششم، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی. ##مشهدیزاده، ناصر (1385). "مستندسازی بافت باارزش تاریخی- فرهنگی نائین و محمدیه". ج 1. گزارش پژوهشی. اصفهان: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان.##معماریان، غلامحسین (1391). نیارش سازه‌های تاقی. چاپ اول، جلد اول، تهران: نغمه نواندیش. ##مهریار، محمد (1382). مقدمه‌ای بر مرمت بناها و شهرهای تاریخی. فصلنامه هفت شهر، تهران، وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری، سال چهارم (11)، 67-62.## ##

تبیین رابطه معماری بومی و زمینه‌گرایی Explaining the Realationship between Vernacular Architecture & Contexualism 1 1 معماری بومی در دهه‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه محافل معماری قرار گرفته است. یافتن یک ویژگی مشترک که دربرگیرنده همه گونه‌های تاریخی و جغرافیایی معماری بومی باشد، در شناخت بهتر این معماری راهگشا خواهد بود. از طرفی زمینه و زمینه‌گرایی در معماری دارای ابعاد گوناگونی است و هر معماری‌، به میزانی از ویژگی زمینه‌گرایی بهره برده است؛ بررسی این ویژگی در معماری بومی اساس این پژوهش بوده و پرسش اصلی این است نسبت زمینه‌گرایی و معماری بومی در ابعاد مختلف زمینه چگونه است؟ در این مقاله با استفاده از روش تحقیق تحلیلی - توصیفی، تعاریف و ویژگی‌های معماری بومی از دیدگاه صاحب‌نظران این حوزه مورد واکاوی قرار گرفته و هریک از این موارد به طور مشخص، با رویکرد زمینه‌گرایی و ابعاد زمینه، بازبینی شده‌اند تا از این طریق نسبت معماری بومی با زمینه‌گرایی مشخص شود. نتایج تحلیل منابع مکتوب در این پژوهش، در خصوص معماری بومی نشان می‌دهد توجه به ابعاد گوناگون زمینه در این معماری را می‌توان به عنوان یک ویژگی آشکار در همه نظرات گردآوری‌شده دانست. هرچند باید گفت این ویژگی نسبی است و صرفاً در مقام مقایسه با معماری رسمی - که از آن به عنوان نقطه مقابل معماری بومی یاد می‌گردد - می‌توان میزان این ویژگی را مورد سنجش قرار داد. 2 Vernacular architecture has increasingly absorbed the attention of architectural communities in recent decades. Finding a common feature between all the historical and geographical varieties of vernacular architecture will improve the recognition of this kind of architecture. On the other hand, context and contextualism in architecture is a multidimensional tendency and all the different architectures have made their own benefits from that. In this survey, vernacular architecture contextualization has been studied, around this main question that how much vernacular architecture is related to contextualism in different aspects of the context. In this article using the descriptive-analytical method, different definitions and aspects of vernacular architecture given by specialist, experts have been scrutinized and contextualistically reconsidered to make a clear-cut understanding of the relationship between vernacular architecture and contextualism. The analysis of written resources in vernacular architecture in this survey highlights the tendency of the writers to different aspects of the context. It should be mentioned that contextuality is a relative value and it can be measured in case of comparing official architecture versus vernacular, the two which are considered opposites. 71 90 2017/05/242017/01/242017/09/162017/09/232018/09/3 1397/6/12 2018/04/72019/01/12018/06/172018/12/222019/02/27 1397/12/8 پویان نقوی Pooyan Naghavi دانشگاه هنر اصفهان ایران p_nagh@yahoo.com مصطفی کیانی Mostafa Kiani دانشگاه هنر تهران ایران kiani@ut.ac.ir Context Contextualism Vernacular Architecture Contextual Architeture Aspects of Context زمینه زمینه‌گرایی معماری بومی معماری زمینه‌گرا ابعاد زمینه ارمغان، مریم و گرجی ‌مهلبانی، یوسف (1388). ارزش‌های معماری بومی ایرانی در رابطه با رویکرد معماری پایدار. فصلنامه مسکن و محیط روستا، 28 (126)، 35-20.##بحرینی، سید حسین (1388). تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر. چاپ دوم، جلد 1، تهران: دانشگاه تهران. ##برولین، برنتسی (1383). معماری زمینهگرا: سازگاری ساختمانهای جدید با قدیم. ترجمه راضیه رضازاده، اصفهان: خاک.##بهمنی، المیرا؛ گودرزی سروش، محمدمهدی و زارعی، محمد ابراهیم (1395). بررسی شناخت عوامل زمینه‌گرا در کالبد خانه‌ها و بافت کهن سنندج. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 7 (26)، 69-55.##بیداربخت، زهرا (1392). معماری بومی به‌مثابه یک معماری زمینه‌گرا؛ نگاهی به معماری بومی شوشتر. کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و توسعه پایدار شهری. تبریز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز.##دهقان، فاطمه؛ منتظری، دهقان و نقصان محمدی، محمدرضا (1391). طراحی فضای شهری بوم‌گرا در توسعه‌های جدید شهری: آشتی توسعه و پایداری. نشریه شهر و معماری بومی، 2 (2)، 102-85.##راپاپورت، آموس (1388). انسان‌شناسی مسکن. ترجمه خسرو افضلیان، چاپ اول، تهران: حرفه هنرمند.##غلامعلی‌زاده، حمزه و حسن‌زاده، متین (1395). بازتعریف تفاوت معماری بومی و معماری سنتی. دومین همایش بین‌المللی معماری، عمران و شهرسازی در آغاز هزاره سوم. تهران: کنسرسیوم آنابافت شهر انجمن معماری و شهرسازی استان البرز، جامعه مهندسان شهرساز مؤسسه بناشهر پایدار- مؤسسه فرهنگی هنری سلوی نصر.##فتحی، حسن (1384). ساختمان‌سازی با مردم. چاپ اول، تهران: خاک. ##فرکیش، هیرو؛ کرکیان، نگار و احمدی، وحید (1392). شناخت اصول پایداری در معماری و شهرسازی بومی. همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار. مشهد: مؤسسه آموزش عالی خاوران. ##فلامکی، محمدمنصور (1354). باززنده‌سازی بناها و شهرهای تاریخی. چاپ سیزدهم، تهران: دانشگاه تهران.##قبادیان، وحید (1385). مبانی و مفاهیم در معماری معاصر غرب. چاپ اول، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی. ##معتمدی، محمد و دهباشی شریف، مزین (1396). بررسی معماری زمینه‌گرا از منظر بوم‌گرایی. دومین همایش بین‌المللی و چهارمین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار. همدان؛ دبیرخانه دائمی همایش. ##مولائی، اصغر (1391). تبیین اهمیت و ابعاد معماری زمینه‌گرا در بومی‌سازی مقررات ملی ساختمان. نخستین همایش بومی‌سازی مقررات ملی ساختمان، سازمان نظام مهندسی ساختمان. گرگان: سازمان نظام مهندسی استان گلستان.##مهدوی‌نژاد، محمدجواد؛ بمانیان، محمدرضا و خاکسار، ندا (1389). هویت معماری؛ تبیین معنای هویت در دوره‌های پیشامدرن، مدرن و فرامدرن. هویت شهر، 4 (7)، 122-113. ##میرپناه، رضا و یوسفی تذکر، مسعود (1396). بررسی ابعاد تشکیل‌دهنده معماری زمینه‌گرا و ارتباط بین معماری بومی و تأثیر آن در نحوه ترکیب فضا در طراحی ساختمان‌های آموزشی منطبق بر اقلیم استان گیلان. ششمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی. لندن.##نجومی‌زاده، حامد (1391). "طراحی بوم‌گرا و پایدار در مناطق تاریخی؛ محدوده روستای تاریخی میمند کرمان". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، معماری. تهران: دانشگاه علم و صنعت تهران.##نوربرگ ‌شولتز، کریستین (2000). ریشه‌های معماری مدرن. ترجمه محمدرضا جودت، چاپ چهارم، تهران: شهیدی. ##نورمحمدی، سوسن (1388). "درک سرشت فضای معماری با تأمل در تشابه فضا در سکونتگاه‌های بومی". رساله دکتری، معماری. تهران: دانشگاه تهران.##نیک‌فطرت، مرتضی و بیطرف، احسان (1395). بررسی تأثیرات فرهنگی در معماری بومی ایران از منظر پایداری. مطالعات هنر و معماری 4، 2 (4 و 5)، 134-126.##Frampton, Kenneth (1981), Towards a Critical Regionalism: Six Points for an architecture of resistance. The Anti- aesthetic: Essays on Postmodern Culture. New York: Bay Press. 16- 30.##Rudofsky, Bernard (1964). Architecture Without Architect. Albuquerque: University of New Mexico Press.##Sotoudeh, H. & Wan Abdullah, W. M. Z. (2012). Affected Variables on Successful Infill Design in Urban Historic Context. Arts and Design Studies, 3, 7- 12. ##Stokols, Daniel & Altman, Irwin (1987). Handbook of Environmental Psychology. New York: John Wiley & Sons.##Waterhouse, Alan (1993). Boundaries of the City: The Architecture of western Urbanism. Toronto: University of Toronto Press.##URL 1: http://kerman.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=58231 (access date: 1397/05/25).##URL 2: https://www.isna.ir/news (access date: 1392/12/10).##URL 3: https://worldarchitecture.org/architecture-news/epccc/to-preserve-and-provoke-a-step-toward-vernacular-architecture-of-iran.html (access date: 2018/11/29).##URL 4: www.memari.online (access date: 2017/01/25).##URL 5: https://outsourceplan.com/past-present-and-future-of-the-vernacular-architecture – (access date: 2018/12/10).## ##

نقش پارامترهای شیمیای و کیفیت بافت خاک در فرسایش خشت محوطه تاریخی بلقیس The role of chemical parameters and soil texture quality in the erosion of adobe in the Belgias historical site 1 1 محوطه تاریخی بلقیس، شامل ساختارهای خشتی و گلی به وسعت 180 هکتار در 3 کیلومتری جنوب شهر کنونی "اِسفراین" در خراسان شمالی ایران واقع گردیده است. نقش کیفیت خاک در ایجاد آسیبهای وارده به خشت و ساختارهای خشتی محوطه بلقیس هدف این مقاله میباشد. انتخاب خاک مناسب نخستین گام تهیه خشت است، لذا بررسی نقش کیفی خاک مورد استفاده از ضرورت و اهمیت برخوردار است. نمونههای گردآوری شده به کمک مطالعات فیزیکی، شیمیایی و مینرالوژیک مورد بررسی قرا گرفتند. بافت خاک ریزدانه مملو از ماسه و سیلت و فقر رس به همراه فازهای مخرب مسکویت و کلسیت موجود در نمونهها مطابق با مطالعات خاکشناسی منطقه به عنوان پارامترهای شیمیایی خاک در فرآیند آسیبهای ناشی از رطوبت نزولی تعیین گردید. 2 The ruins of impressive structure made by adobe known as the city of “Belgheis” is located 3 km from Esfarayen in the province of North Khorasan of Iran. The role of soil quality in the occurrence of damages to clay and adobe structures of Belqis area is the purpose of this research. Choosing the right soil is the first step in the preparation of adobe, Therefore, it is necessary to study the role of soil. The collected samples were analyzed by using Physical, chemical and mineralogical studies. The fine-grained soil texture is full of sand, silt with reduction of clay. also, the destructive phases of Muscovite and Calcite are in samples. All of These are in accordance with soil studies of the region. these cases as Physical and Chemical was determined as parameters of soil in process of Damage caused by descending humidity. 91 110 2017/05/242017/01/242017/09/162017/09/232018/09/32018/03/11 1396/12/20 2018/04/72019/01/12018/06/172018/12/222019/02/272019/07/21 1398/4/30 رضا حسینی کشتان Reza Hoseini Keshtan دانشگاه هنر اصفهان ایران محمد امین امامی Mohammad Amin zamanifard دانشگاه هنر اصفهان ایران emami@chemie.uni-siegen.de علی زمانیفرد Ali zamanifard دانشگاه هنر تهران ایران Belgias Earth Architecture Adobe conservation pathology شهر بلقیس معماری خاکی خشت حفاظت آسیب‌شناسی. آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک (1396). “منحنی دانه‌بندی”. اصفهان: شرکت سهامی آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک.##آیوازیان، سیمون (1376). آجرکاری در معماری ایران دوره اسلامی: نقش آجر در هویت معماری ایران در تزئینات وابسته به معماری ایران دوره اسلامی. به کوشش محمدیوسف کیانی، چاپ دوم، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. ##اشرفی، ناصر؛ جهانگیری، احمد؛ عامری، علی؛ هسب، نریکو و ابی، نلسون (1388). شیمی کانی بیوتیت در توده‌های آذرین قلیایی بزقوش و کلیبر، شمال غرب ایران. مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، 394-381. ##اتینگهاوزن، ریچارد و گرابر، الگ (1378). هنر و معماری اسلامی. ترجمه یعقوب آژند، چاپ اول، تهران: سمت. ##امامی، سید محمدامین؛ آریا‌نسب، سیمین؛ احمدی، حسین؛ عسگری چاوردی، علیرضا و کالیری، پیر فرانجسکو (1393). روش‌های باستان‌سنجی به‌منظور ساختار‌شناسی آجرهای کشف‌شده از تل آجری تخت جمشید. مطالعات باستان‌شناسی، 6 (2)، 19-1. ##اوحدی، وحیدرضا؛ امیری، محمد و حمیدی، صلاح‌الدین (1393). بهسازی خاک‌های واگرا با آهک با نگرش ویژه به کاهش شدت قله‌های اصلی کانی‌های رسی در پراش پرتو ایکس. عمران مدرس، 14 (2)، 26-13. ##اولیاء، محمدرضا (1383). مسجد جامع فهرج، اثر کم‌نظیر دوران انتقال. فرهنگ یزد، (18و 19). ##بایبوردی، محمد (1372). خاک: پیدایش و رده‌بندی. چاپ سوم، تهران: دانشگاه تهران. ##براجا، ام. داس (1391). اصول مهندسی خاک (مکانیک خاک). ترجمه حسین صالح‌زاده، چاپ دوازدهم، جلد اول، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران. ##بزنوال، رولان (1379). فن‌آوری طاق در خاور کهن (جلد اول و دوم). ترجمه سید محسن حبیبی، چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (پژوهشگاه).##بودهو، میونی (1393). مکانیک خاک و پی. ترجمه میکائیل یوسف‌زاده فرد، چاپ سوم، تبریز: دانشگاه تبریز. ##بی‌نام (1384). فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور: استان خراسان شمالی: شهرستان اسفراین. چاپ اول، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.##پاپادوپولو، الکساندر (1386). معماری اسلامی. ترجمه حشمت جزنی، چاپ اول، تهران: رجاء. ##پورمحمدی، سپیده و حسینی دهمیری، هادی (1386). موریانه‌ها خطری جدی برای بناهای خشتی تاریخی شهر یزد و سایر شهرهای ایران، به‌ویژه در هنگام وقوع زلزله. مجله اثر، (42 و 43). ##پیرنیا، محمدکریم (1369). شیوه‌های معماری ایرانی. چاپ دوم، تهران: مؤسسه نشر هنر اسلامی. ##تجویدی، اکبر (1355). دانستنی‌های نوین درباره هنر و باستان‌شناسی عصر هخامنشی بر بنیاد کاوش‌های پنج ساله تخت جمشید. تهران. ##توحدی، کلیم‌الله (1374). اسفراین؛ دیروز، امروز. به کوشش مسعود میرعلایی، چاپ اول، مشهد: واقفی. ##حبیبی، سید محسن (1380). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن: تفکر و تأثر. چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ. ##حداد، عبدل حسین؛ جاودانیان، حامد و ابراهیم‌پور، فائزه (1396). شناسایی و تثبیت خاک‌های واگرا: مطالعۀ موردی کانال انتقال آب سیمین دشت- گرمسار. نشریه زمین‌شناسی مهندسی، جلد یازدهم، (1)،50-29.##حسن‌زاده نفوتی، محمد؛ فیض‌نیا، سادات؛ احمدی، حسن؛ پیروان، حمیدرضا و غیومیان، جعفر (1387). بررسی تأثیر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مارن‌ها بر میزان رسوب‌دهی با استفاده از مدل فیزیکی باران‌ساز. نشریه انجمن زمین‌شناسی مهندسی ایران، 1 (1)، 48-35. ##حسینی صدیق، سید محمود؛ مقامی مقیم، غلامرضا و ابراهیمی، مسلم (1394). واکاوی عناصر اقلیمی باد و بارش در طراحی شهری شهرستان اسفراین. سومین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری. ##خسروشاهیان، محمود (1365). روش جدید خشکانیدن بناهای تاریخی. مجله اثر، (14-12)، 132-120. ##درویش‌زاده، علی (1380). زمین‌‌شناسی ایران. چاپ اول، تهران: امیرکبیر.##روشنی زعفرانلو، قدرت‌الله (1366). اسفراین- بلقیس. شهرهای ایران. تألیف محمدیوسف کیانی. تهران: جهاد دانشگاهی. 195-170. ##زارعی، محمد ابراهیم (1379). آشنایی با معماری جهان. ویراستاری قهرمان شیری، چاپ اول، همدان: فن‌آوران.##زمردیان، سید محمدعلی و وکیلی، امیرحسین (1390). ارزیابی پتانسیل واگرایی و خصوصیات فیزیکی و مکانیکی خاک رس واگرای تثبیت‌شده با آهک و پوزولان. مجله تحقیقات آب و خاک ایران، جلد دوم، 231-219. ##ستوده، غلامرضا؛ مهرکی، ایرج؛ سلطانی، اکرم و شهیدی، جعفر (1385). فرهنگ متوسط دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ.##سید سجادی، سید منصور (1383). آغاز شهرنشینی در نیمه شرقی فلات ایران. انسان‌شناسی، (6)، 96-63. ##عمید، حسن (1384). فرهنگ عمید. چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر. ##فدایی، سید احمد (1373). جغرافیای شهرستان اسفراین. چاپ اول، مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.##فروتنی، سام (1386). مصالح و ساختمان. چاپ چهارم، تهران: روزنه. ##فرهنگی، عادل (1374). سیمای ایوان غربی مسجد جامع ساوه. مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران- ارگ بم- کرمان. جلد 2. ##کریمی، فاطمه (1374). مقدمه‌ای بر شناخت رباط در ایران. مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران- ارگ بم- کرمان. جلد 3. ##کونل، ارنست (1387). هنر اسلامی. ترجمه هوشنگ طاهری، چاپ اول، تهران: توس. ##کیانی، محمد حسین (1374). پایتخت‌های ایران. چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور. ##لمب، ویلیام و ویتمن، رابرت (1386). مکانیک خاک. ترجمه محمد حسن بازیار، چاپ دوم، تهران: دانشگاه صنعتی امیرکبیر. ##معین، محمد (1363). فرهنگ فارسی دکتر محمد معین؛ شش جلدی. تهران: امیر‌کبیر. ##ملوئن، لوسین و ادگار، ماکس (1376). بین‌النهرین و ایران باستان. ترجمه رضا مستوفی، چاپ سوم، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ.##موسوی، محمود (1374). یادمان خشتی کوه خواجه زابل و خلاصه‌ای از نتایج مطالعات و کاوش‌های انجام‌شده در آن. مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران- ارگ بم- کرمان. جلد 2. ##مهریار، محمد (1383). سیمای تاریخی ارگ بم. مجله اثر، (36 و 37). ##مهندسین مشاور مهاب (1356). "طرح آب‌رسانی شهرهای استان خراسان و سمنان". (گزارش شناسایی، اسفراین). تهران: وزارت نیرو. ##میراث فرهنگی خراسان شمالی (1394). "گزارش عملکرد پایگاه میراث فرهنگی شهر تاریخی بلقیس اسفراین". بجنورد: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی.##مینکه، گرنوت (1388). راهنمای ساخت‌وساز با خاک کاربرد مصالح خاکی در معماری مدرن. ترجمه شاهین طلوع آشتیانی، چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اداره کل روابط عمومی، امور فرهنگی و اجتماعی، اداره برنامه‌ریزی نشر. ##نگهبان، عزت‌الله (1372). حفاری هفت تپّه دشت خوزستان. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری.##نگهبان، عزت‌الله (1374). معبد منقوش زاغه دشت قزوین. مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران- ارگ بم- کرمان. جلد 2. ##وارن، جان (1387). حفاظت سازه‌های گلین. ترجمه مهرداد وحدتی، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی ایکوموس ایران.##وحدتی، علی‌اکبر (1389). پژوهش‌های باستان‌شناختی در شهر بلقیس (اسفراین کهن). چاپ اول، بجنورد (خراسان شمالی): سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان شمالی، حوزه روابط عمومی، امور فرهنگی و اجتماعی، اداره برنامه‌ریزی نشر. ##وحدتی، علی‌اکبر و نیک‌گفتار، احمد (1388). "گزارش گمانه‌زنی به‌منظور مطالعه گاهنگارانه ارگ شهر بلقیس". بجنورد: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان شمالی. ##هوکر، کریستوف (1380). تاریخ مختصر معماری‌: نگاهی نو به سرگذشت معماری. ترجمه فرهاد گشایش، چاپ دوم، تهران: لوتس.## Aedo, W. C. (2003). “Adobe-Anttii seiismiic consttrructtiion handbook”. Maison Levrat, Parc Fallavier, BP 53: CRATerre. ##Alessandrini, G.; Boscarino, S.; Bugini, R.; Emmi, D. & Giuffré, L. (1990). The walls of Capo Soprano at Gela (southern Sicily): Materials and their decay. In La conservazione dei monumenti nel bacino del Mediterraneo: Influenza dell’ambiente costiero e dello spray marino sulla pietra calcarea e sul marmo. southern Sicily. 235- 241. ##ASTM, I. (2017). ASTM D4221-17, Standard Test Method for Dispersive Characteristics of Clay Soil by Double Hydrometer. West Conshohocken: International, ASTM. ##Brown, R. B.; Beatriz, S. & Haydee, O. M. (1990). The protection and conservation of the adobe structures at Paquimé, Casas Grandes, Chihuahua, Mexico. In 6th International Conference on the Conservation of Earthen Architecture:Adobe 90 Preprints. Kirsten, G. (Ed.). Mexico. 204- 208. ##Cambridge dictionary (2015). adobe Meaning, definition in Cambridge English Dictionary. http://dictionary.cambridge.org/ (Retrieved 27june. 2015). ##Chiari, G. (1985). Characterization of adobe as building. In Adobe: International Symposium and Training Workshop on the Conservation of Adobe: Final Report and Major Papers. Lisbon. 31- 40.##Cho, M. & Hwang, H. (2011). MODERN USE TRENDS AND FORECAST OF EARTH MATERIALS IN KOREA. TerrAsia 2011. TerraKorea+cRAterre. ##Clifton, J. R. (1977). “Preservation of Historic Adobe Structures: A Status Report”. Washington,DC: Dept of Commerce, National Bureau of Standards. ##Craterre & Dota, P. (1983). Construire en terre. Paris: Editions Alternatives. ##Gallego, R.; Francisco, J.; Valverde, I. E.; Lopez, J. O.; Fernandez, A. d.; Jose Martin, M. B.; . . . & Fajardo, R. M. (1993). The city walls of Granada (Spain). 7th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architecture. Spain. 272- 277. ##Garrecht, H.; Hilsdorf, H. K. & Kropp, J. (1990). Hygroscopic salts: Influence on the moisture behaviour of structural elements. In Durability of Building Materials and Components:Proceedings of the Fifth International Conference Held in Brighton. Brighton, UK: London: E. and F. N. Spon. 313- 324. ##Guillaud, H. (2011). Introduction to theme 2. TerrAsia 2011. TerraKorea+cRAterre. ##Hornby, A. & Wehmeier, S. (1995). Oxford advanced learner’s dictionary. london: Oxford University Press Oxford. ##Houben, H. & Guillaud, H. (2005). Earth construction,A comprehensive guide. London: Intermediate Technology Publications London, UK. ##Jerome, P. (1993). Analysis of Bronze Age mudbricks from Palaikastro, Crete. 7th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architecture. Silves, Portugal: Lisbon: Direcção Geral dos Edifícios e Monumentos Nacionais. 381- 386. ##Merriam, W. (2004). Merriam-Webster’s collegiate dictionary. Merriam-Webster. ##Newman, A. (1984). The significance of clays in agriculture and soils. Philosophical Transactions of the Royal Society of London—Series A: Mathematical and Physical Sciences, 311 (1517), 375- 389. ##Odul, P. (1990). Pathologie humide de constructions en. In 6th International Conference on the Conservation of Earthen Architecture: Adobe90 Preprints. Grimstad, K. (Ed.). USA: Getty conservation institute. 404- 413. ##Ouhadi, V. R. & Goodarzi, A. R. (2006). Assessment of the stability of a dispersive soil treated by alum. Engineering Geology, 85 (1-2), 91- 101. ##Pardini, G.; Guidi, G.; Pini, R.; Regüés, D. & Gallart, F. (1996). Structure and porosity of smectitic mudrocks as affected by experimental wetting-drying cycles and freezing-thawing cycles. Catena, 27 (3-4), 149–165. ##Plenderleith, H. J. (1968). Monuments: problems in the preservation of monuments. The conservation of cultural property with special reference to tropical conditions. Paris: Unesco. 124- 134. ##Silva, R. A.; Oliveria, D. V.; Miranda, T.; Cristelo, N.; Escobar, M. C. & Soares, E. (2013). Rammed earth construction with granitic residual soils: The case study of northern Portugal. Construction and Building Materials, 47, 181- 191. ##Sinamai, A. (2008). Conservation of archaeological daga (adobe) structures, Domboshaba National Monument, Botswana. Terra 2008: Proceedings of the 10th International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architectural Heritage. Bamako, Mali: The Getty Conservation Institute. 207- 213. ##Skempton, A. W. (1984). The Colloidal “Activity” of Clays. Selected Papers on Soil Mechanics. London: T. Telford. 60- 69. ##Venkatarama Reddy, B. V. & Latha, M. S. (2012). RETRIEVING CLAY MINERALS FROM COMPRESSED EARTH BLOCKS. Terra 2012-XII SIACOT. XIth International Conference on the Study and Conservation of Earthen Architectural Heritage. Lima. ##Viñuales, G. (1981). “Restauración de arquitectura de tierra”. Buenos Aires: Instituto argentino de investigaciones de historia de la arquitectura del urbanismo. ##Yang, J. & Hwang, H. (2011). BASIC EXPERIMENT BY USING MICROORGANISM AND EARTH. TerrAsia 2011. TerraKorea+cRAterre. ##URL 1: http://boeingconsult.com/tafe/bcg5005/Sand&Clay (access date 2018/08/14).##URL 2: www.ngdir.ir (access date: 1396/04/21).## ##