OTHERS_CITABLE اماکن تاریخی به مثابه موجودات زنده به حیات خود در مداخلات موضعی معاصر ادامه می دهند. بسیاری از این اماکن در راستای رفع نیاز کنشگران معاصر، بایستی به بررسی معیارهای توسعه پایدار بپردازند. در غیر اینصورت متحمل صدمات جبران ناپذیری خواهند شد. علیرغم مطالعات متعدد در زمینه مداخلات معاصر، غیبت آشکار تحقیقات جامعی در راستای حفاظت از میراث ناملموس احساس می شود. از اینرو پژوهش حاضر با هدف شناسایی متغیرهای مستلزم صیانت از میراث ناملموس حاکم بر حریم مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز بر حفظ ارزش های زمینه ای و پایدار تاکید می ورزد. رویکرد پژوهش کیفی- کمی از نوع آمیخته با جمع آوری اطلاعات و تحلیل اکتشافی عاملی می باشد. از حیث استخراج متغیرهای صیانت همسو با ارزش های ناملموس با تایید 10 نفر از کارشناسان این حوزه 13 بنای شاخص و خاطره انگیز انتخاب شد. پرسشنامه هایی برمبنای معیارهای مستخرج  با 69 سوال در بین 110 نفر از ساکنان محدوده مورد مطالعه توزیع گردید. پس از کاوش در نرمال بودن توزیع داده ها از طریق آزمون کلموگروف-اسمیرنوف، تجزیه و تحلیل با بهره گیری از آزمون میانگین، تحلیل ساختاری و رگسیون خطی چند متغیره، ضریب پایای آلفای کرونباخ 0.855 در تحلیل توسط نرم افزار SPSS بیانگر قابل اعتماد بودن ابزار تحقیق می باشد. نتایج حاکی از آنست که امنیت، تعاملات اجتماعی، کیفیت زندگی، دسترسی، سر زندگی، فرم کالبدی به ترتیب بیشترین تاثیر را بر عملکرد، مقیاس، فرم کالبدی، خط افق، دسترسی و طول عمر بناها در مقوله حفاظت از میراث ناملموس در حریم مجموعه جهانی بازار تاریخی تبریز به خود اختصاص داده اند.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1524-fa.pdf 2026-04-20 0 0 حفاظت میراث ناملموس مداخلات معاصر بازار تاریخی تبریز. Identifying the most suitable strategy for the adaptive reuse of historic architectural heritage is a complex challenge. This is because each rehabilitation project of an abandoned historic building must not only ensure the simultaneous pursuit of social, cultural and financial goals, but also the transmission of tangible and intangible values to future generations. Knowledge of contemporary urban interventions and plans and their integration with the reality that the environment according to the society's culture will be highly accepted in its regeneration and protection. it will bring social solidarity and social structure in traditional, cultural, social, semantic, spatial, and economic fields. Therefore, its protection is important for the survival of living intangible heritage and neglected intangible heritage according to UNESCO conventions. "Place and memory, meaning: preservation of intangible values in buildings and areas "reveals the necessity of investigation. Because the place should be looked at in more complex and deeper dimensions. From this point of view, the urban space is studied not only based on its physical and formal existence, but also on the social and cultural context in which it emerged, the forces of power that shaped it, and the actors who play a role in. Historic sites continue their existence as living entities through contemporary local interventions. Many of these sites must examine the criteria for sustainable development to address the needs of contemporary actors, or else they will suffer irreparable damage. Despite numerous studies on contemporary interventions, there is a glaring lack of comprehensive research aimed at protecting intangible heritage. This study aims to identify the variables required to preserve the intangible heritage governing the buffer zone of the Tabriz Historical Bazaar World Heritage Site, emphasizing the preservation of contextual and sustainable values. The mixed-method research approach involves qualitative and quantitative data collection and exploratory factor analysis. To extract variables aligned with intangible values, 13 iconic and memorable buildings were selected with the confirmation of 10 experts in the field. A questionnaire with 69 questions was distributed among 110 residents in the study area. After testing the normality of data distribution using the Kolmogorov-Smirnov test, the analysis employed means tests, structural analysis, and multiple linear regression. The Cronbach's alpha reliability coefficient of 0.855 indicates the trustworthiness of the research instrument. The results show that security, social interactions, quality of life, accessibility, vitality, and physical form have the greatest impact on the performance, scale, physical form, skyline, accessibility, and longevity of buildings in the protection of intangible heritage within the buffer zone of the Tabriz Historical Bazaar World Heritage Site.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1524-en.pdf 2026-04-20 0 0 Protection Intangible heritage contemporary interventions Historical Bazaar of Tabriz. raheleh parvin Raheleh.parvin2015@gmail.com 1 Tabriz Branch, Islamic Azad University AUTHOR Hossein Esmaeilisangari h.esmaeeli@richt.ir 2 National Cultural Heritage Research Institute, Tehran, Iran. AUTHOR Akbar Abdollahzadeh Taraf Taraffarat@yahoo.com 3 Tabriz Branch, Islamic Azad University AUTHOR

OTHERS_CITABLE چکیده نقش چندگانه نور، از جمله تعریف فضا، کارآمدی و زیبایی­بخشی به محیط، آن را به یکی از ارکان حیاتی معماری تبدیل کرده است. دغدغۀ کیفیت نور طبیعی و نورپردازی با آن، تحت تأثیر رفع نیاز­های انسان است که در آن فرایند ادراک زیبایی‌شناسانه نقشی برجسته ایفا می‌کند. این فرایند، فراتر از ایجاد شرایط مناسب برای پشتیبانی از عملکرد بصری است و تحت تأثیر عوامل عینی و ذهنی قرار دارد که در آن جنبه عینی به‌مثابه زمینه‌ای برای جنبه ذهنی عمل می‌کند؛ بر این اساس، شناخت ویژگی­های زیبایی­شناسانه در کالبد معماری اهمیت اساسی پیدا می­کند. هدف این نوشتار دست­یابی به مؤلفه­های کالبدی زیبایی­شناسانۀ­­ نور طبیعی در معماری خانه و پیدا کردن ساختار نظام مند بین آن­ها است. در این راستا، روش تحقیق به صورت ترکیبی از روش­های توصیفی و تحلیل محتوایی طراحی شده است. در ابتدا، داده­های کتابخانه­ای و اسنادی جمع‌آوری و تحلیل می­گردند تا بنیان نظری پژوهش شکل بگیرد. آنگاه، بر اساس روش نمونۀ غیراحتمالی، مصادیق انتخاب و سپس با روش میدانی، اطلاعات اولیه از آن­ها گردآوری می­شود و در نهایت با روش تحلیل محتوا، کدگذاری اولیه و مفهومی داده­ها به منظور شناسایی مؤلفه­های کالبدی زیبایی­شناسانۀ نور صورت می­پذیرفت. برای این منظور، از ابزار گردآوری کتابخانه­ای، پایگاه­های داده­ای، مشاهده­ و نرم­افزار­ MAXQDA بهره­گرفته می­شود. نتایج این مقاله، ده مؤلفه شامل: «روشنایی-تاریکی»، «نظم-پراکندگی بصری»، «پیچیدگی-سادگی نور»، «رنگ گرم-سرد»، «خوانایی-ابهام بصری»، «شفافیت-پوشیدگی بصری»، «تمایز-یکنواختی بصری»، «رازآلودگی-آشکارگی بصری»، «سلسله‌مراتب نوری» و «پیوستگی بصری» را آشکار می‌سازد. این مؤلفه‌ها نشان‌دهنده چگونگی ایفای نقش نور طبیعی در شکل‌دهی و پیوند فضاهای مختلف خانه هستند. با تبیین این مؤلفه‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که نور در زیباسازی کالبد خانه دو نقش بنیادی ایفا می‌کند: نخست، نور به‌عنوان خالق فضا و در مرتبه دوم، نور به‌عنوان رابط فضا عمل می‌نماید.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1557-fa.pdf 2026-04-20 0 0 ‎ 10.52547/mmi.2180.14031023 نور زیبایی‌شناسی کالبدی معماری خانه خانه‌های‌ قاجاری یزد Abstract The multifaceted role of light, including defining space, enhancing efficiency, and adding beauty to the environment, has made it one of the essential pillars of architecture. Concerns regarding the quality of natural light and lighting with it are influenced by human needs, in which the process of aesthetic perception plays a prominent role. This process goes beyond creating suitable conditions to support visual function and is influenced by objective and subjective factors, where the objective aspect acts as a foundation for the subjective aspect. Consequently, understanding the aesthetic characteristics in the architecture's physical form becomes fundamentally important. The aim of this paper is to identify the physical aesthetic components of natural light in home architecture and find the relationship between them. To this end, the research method is designed as a combination of descriptive and content analysis methods. Initially, library and documentary data are collected and analyzed to form the theoretical basis of the research. Then, based on the non-probability sampling method, instances are selected and preliminary information is gathered from them through field methods. Finally, content analysis is used to perform initial and conceptual coding of the data to identify the physical aesthetic components of light. For this purpose, library tools, databases, observation, and MAXQDA software are utilized. The results of this article reveal ten components: "brightness-darkness," "visual order-dispersion," "complexity-simplicity of light," "warm-cool color," "visual legibility-ambiguity," "visual transparency-concealment," "visual distinction-uniformity," "visual mystery-clarity," "light hierarchy," and "visual continuity." These components illustrate how natural light plays a role in shaping and connecting different spaces within the home. By elucidating these components, it can be concluded that light plays two fundamental roles in beautifying the physical form of the home: first, light as a space creator and secondly, light as a space connector.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1557-en.pdf 2026-04-20 0 0 ‎ 10.52547/mmi.2180.14031023 Light Physical Aesthetics Home Architecture Qajar Houses of Yazd Mostafa Mohebian M.Mohebian@stu.yazd.ac.ir 1 Faculty of Arts and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran. AUTHOR Kazem Mandegari Mondegari@yazd.ac.ir 2 Department of Architecture, School of Arts and Architecture, Yazd University, Yazd, AUTHOR

OTHERS_CITABLE طراحی یکی از پیچیده ­ترین فعالیت­ های ذهنی انسان است؛ بسیاری از نظریه­ پردازان حوزه طراحی معتقدند که فعالیت طراحی از جنس «مسئله­ گشایی» است؛ در این مدل طراحی، طراحان با استفاده از روش های سیستماتیک علمی در پی صورت­بندی مسئله طراحی و ارائه پاسخی به آن هستند. طراح، از زمانی که با مسئله­ای رو­به­ رو است تا رسیدن به ایده و طرح نهایی، فرایندی را طی می­کند که فرایند طراحی معماری نامیده می ­شود. الهام­ از طبیعت و قیاس با زیست­ و مباحث زیستی در طراحی معماری یکی از راه ­های ایده­ پردازی و رسیدن به طرح معماری می ­باشد؛ فرایند حل مسئله طراحی از طریق قیاس با طبیعت، مسئله­ ای قابل توجه می باشد که در حوزه معماری کمتر به آن پرداخته شده است. این پژوهش بر آن است که به تدوین مراحل حل مسئله طراحی معماری از طریق قیاس با طبیعت بپردازد. دو پرسش اصلی در این پژوهش وجود دارد: 1) فرایند حل مسئله طراحی از طریق قیاس با طبیعت چه مراحلی دارد؟ 2) ارتباط میان فرایندهای طراحی معماری تعریف شده توسط اندیشمندان و فرایند طراحی از طریق قیاس با طبیعت به­ چه­ صورت می­باشد؟ این پژوهش به شیوه استدلال منطقی با توجه به مطالعات کتابخانه­ ای و با استفاده از تحلیل و توصیف مطالعات به بیان مراحل حل مسئله در روان­شناسی پرورشی، فرایند حل مسئله طراحی معماری و تطبیق آن­ها با فرایند حل مسئله از طریق قیاس با طبیعت می­پردازد. تلفیق مباحث نظری فرارشته­ای (در این پژوهش حوزه زیست­شناسی) با مباحث عملی طراحی در رشته معماری، موجب تقویت خلاقیت و نگاه کاوشگر دانشجو و برانگیختن توجه او به طبیعت می­ گردد. این پژوهش در می­ یابد که حل مسئله از طریق قیاس با طبیعت، یکی از راه­ های اکتشافی حل مسئله طراحی معماری بوده که بایومیمتیک مسئله ­محور نامیده شده و می­توان برای آن فرایندی تعریف کرد. مرور فرایندهای طراحی معماری موجود با فرایندهای بایومیمتیک مسئله­محور و تطبیق این دو، منجر به معرفی فرایندطراحی بایومیمتیک مسئله­ محور در معماری می­گردد. این فرایند می­تواند ایده­پردازی و حل مسائل طراحی معماری از طریق قیاس با طبیعت را تسهیل بخشد.  http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1496-fa.pdf 2026-04-20 0 0 بایومیمتیک، مسئله­ محور، فرایند طراحی در معماری، قیاس/ مقایسه با طبیعت Design is one of the most complex human mental activities; many design theorists believe that design activity is "problem-solving". The designer goes through a process called the architectural design process from the time he or she faces the problem to the final idea and design. nature inspiration is one of the ways to come up with ideas and achieve the architectural design. Among the research conducted in this field at the international level, the existing knowledge in the field of biomimetic is not small and its examples are increasing. This is in the case that in architectural design, less attention has been paid to the process of architectural design inspired by nature. This research intends to formulate the stages of the architectural design process through analogy to nature. There are two main questions in this research: 1) what are the stages of the design problem-based process by analogy with nature? 2) What is the relationship between the architectural design processes defined by thinkers and the design process through analogy to nature? The method of this research is a logical argument that according to library studies and using analysis and description of studies over the problem-solving stages in parenting psychology, the problem-solving process of design and their adaptation to the problem-solving process It deals with an analogy to nature. This study finds that problem-solving through analogy to nature is one of the exploratory ways to solve the problem of architectural design, which is called problem-based Biomimetic and a process can be defined for it. The adaptation of existing architectural design processes to problem-based biomimetic processes has led to the introduction of problem-based biomimetic design processes in architecture.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1496-en.pdf 2026-04-20 0 0 biomimetic problem-based architectural design process nature inspiration analogy to nature. Adele Rohani adelerohani@gmail.com 1 AUTHOR Armin Bahramian a.bahramian@aui.ac.ir 2 AUTHOR Mahmoud Reza Saghafi saghafi@aui.ac.ir 3 AUTHOR

OTHERS_CITABLE هر کدام از آرایه‌های معماری در یک فضا یا بنای مشخص، جهت مرمّت باید با آرایه‌های معماری اطرافش دیده شود و مورد بررسی قرار گیرد. نباید ‌هرکدام از آرایه‌های معماری یا بخشی از آن را بصورت جداگانه و انفرادی دید و در مورد آن در خصوص مداخله­های مرمتی و چگونگی نمایش، تصمیم‌گیری نمود و یا این‏که از ساختار معماری جدا کرد و در مکان دیگری در معرض نمایش قرار داد. با تکیه بر مطالعات و بررسی­های انجام شده در پژوهش حاضر، این نظریه در خصوص گونه­ای از دیوارنگاره­ها نمی­تواند بدون بروز مشکل اعمال شود. دیوارنگاره­های بوم­پارچه­ای که همسو و هماهنگ با ساختار معنایی فضای معماری نیستند، از این قاعده مستثنی می­شوند. در این خصوص پرسش­هایی مطرح می­شود: ارتباط و تأثیر نیت خالق اثر و چگونگی خلق دیوارنگاره­های بوم­پارچه در چگونگی مرمت و نمایش آن­ها چیست؟ نظریۀ نحو، چه جایگاهی در حوزۀ حفاظت و مرمت دیوارنگاره­های بوم­پارچه می­تواند داشته باشد؟ در این راستا هدف از پژوهش پیش­رو، تبیین نظریه نحو در حوزۀ حفاظت و مرمت آرایه­های معماری ایران و به­ویژه دیوارنگاره‌های ‌بوم‌پارچۀ ایران با توجه به ویژگی دوگانۀ این آثار و همچنین تفسیر مناسب و متناسب نظریۀ نحو است. در پژوهش حاضر با تدقیق مفهوم نحو به مطالعۀ منابع مکتوب در این خصوص پرداخته شده تا بتوان با توجه به ویژگی­ دوگانۀ دیوارنگاره­های بوم­چه، ارتباط این آثار را با ساختار معنایی فضای معماری بررسی کرد. پژوهش پیش‌رو یک پژوهش توسعه‌ای است و نوع پژوهش پیش‌رو از نظر هدف، یک پژوهش کاربردی-توسعه‌ای است. در نتیجۀ پژوهش حاضر، دیوارنگاره­های بوم‌پارچه از نظر چگونگی ارتباط با ساختار معنایی فضای معماری به دو دسته تقسیم می‌شوند. دیوارنگاره‌های بوم‌پارچه‌ای که همسو و هماهنگ با ساختار معنایی فضای معماری نیستند نظریۀ نحو در مورد این آثار لازم الاجرا نیست. نظریه نحو، به عنوان رویکردی نوین در مرمت دیوارنگاره­های بوم­پارچه، می‌تواند به حفظ و تقویت ساختار و سازماندهی درونی این آثار ارزشمند کمک کند.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1529-fa.pdf 2026-04-20 0 0 نظریه نحو، آرایه های معماری، دیوارنگاره ‌بوم‌پارچه، نقاشی، مرمت  Each architectural ornament within a specific space or building must be considered in relation to its surrounding elements for restoration purposes. It is imperative to avoid isolating individual ornaments or their parts when making decisions about restoration interventions, display methods, or relocation. However, this principle cannot be universally applied to all types of wall paintings. Canvas marouflaged murals that are not aligned with the semantic structure of the architectural space present a unique challenge. This study investigates the relationship between the creator's intent and the creation process of canvas marouflaged murals and their impact on restoration and display methods. Additionally, it explores the applicability of syntax theory in the conservation and restoration of these murals. The primary objective is to clarify the concept of syntax within the context of Iranian architectural ornaments, particularly canvas marouflaged murals, considering their dual nature and to provide a suitable interpretation of syntax theory. This developmental research, classified as applied-developmental, delves into the written sources to define the concept of syntax and examine the relationship between these murals and the semantic structure of the architectural space. The study categorizes canvas marouflaged murals based on their alignment with the architectural space. For those that do not align, the syntax theory may not be applicable. Syntax theory, as a novel approach in the restoration of canvas marouflaged murals, can contribute to preserving and strengthening the internal structure and organization of these valuable works.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1529-en.pdf 2026-04-20 0 0 theory of syntax architectural ornaments canvas marouflaged murals painting restoration Yaser Hamzavi yaserhamzavi99@gmail.com 1 Research Institute of Cultural Heritage and Tourism(RICHT) AUTHOR

OTHERS_CITABLE به دلیل گسترش آپارتمان­نشینی در سال­های اخیر، ضرورت انجام مطالعاتی که به شناسایی مولفه­های موثر بر آسایش و سلامت ساکنین در ساختمان­های مسکونی بپردازد، افزایش یافته است. بیشتر پژوهش­ها عناصر چهارگانه­ی آسایش حرارتی، صوتی، بصری و کیفیت هوا را مهمترین عناصر موثر بر کیفیت محیط داخلی می­دانند و مدل­های وزنی مختلفی برای این عناصر تهیه شده است. با این حال این پژوهش­ها بیشتر در کاربری­های غیر از مسکونی صورت گرفته است و گسترش نتایج این پژوهش­ها به سایر مناطق جغرافیایی قابل قبول نیست. هدف پژوهش حاضر تهیه مدل وزنی ضرایب تاثیر مولفه­های محیطی موثر بر کیفیت محیط داخلی در آپارتمان­های مسکونی در ایران و بررسی تفاوت­های این مدل با سایر مدل­های موجود است. در مرحله اول مرور ادبیات پژوهش به منظور مطالعه­ی مدل­های وزنی مولفه­های کیفیت محیط داخلی و شناسایی معیارهای موثر انجام شد. در مرحله دوم برگزاری پنل دلفی خبرگان به منظور ارزیابی معیارهای پژوهش انجام شد و در مرحله سوم وزن دهی معیارها توسط روش بهترین بدترین فازی (FBWM) صورت گرفت. نتایج تحقیق مدل وزنی ضرایب تاثیر چهار دسته معیار و 18 زیرمعیار محیطی بر ادراک کیفیت محیط داخلی را ارائه می­دهد. یافته­ها مولفه­ی حرارتی را به عنوان پراهمیت ترین معیار و شرایط روشنایی، کیفیت هوا و شرایط صوتی را در رده­های بعدی دسته بندی کرد. قیاس نتایج بدست آمده با سایر مدل­های وزنی نشان­دهنده­ی تفاوت نتایج در زمینه­های مختلف جغرافیایی و فرهنگی و کاربری­های مختلف است. بر این اساس کیفیت صوتی در کاربری مسکونی پایین­ترین وزن را دارد درحالی که در کاربری اداری بیشترین تاثیر را در آسایش افراد دارد. همچنین کیفیت هوا در کاربری­های اداری و آموزشی در اولویت بالاتری از کاربری مسکونی قرار دارد و قرار گیری مولفه­ی بصری در رده­ی دوم نشان دهنده­ی اولویت بیشتر شرایط روشنایی در ساختمان­های مسکونی است. http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1527-fa.pdf 2026-04-20 0 0 کیفیت محیط داخلی شرایط محیطی آپارتمان های مسکونی مدل ارزیابی وزنی The study of the environmental quality field is important due to its impact on the comfort of residents and the energy consumption of buildings. Additionally, due to the increase in apartment living in recent years, the necessity for studies that identify the factors affecting the comfort and health of residents in residential buildings has grown. Most research considers the four elements of thermal comfort, sound, visual quality, and air quality to be the most important factors influencing indoor environmental quality. Various weighted models for these elements have been developed in numerous studies. However, these studies have mostly been conducted in different geographical and cultural contexts and primarily in office and educational settings, making the generalization of their results to other areas and uses unacceptable. The aim of the present study is to develop a weighted model of the impact coefficients of environmental factors affecting the indoor environmental quality in residential apartments in Iran and to examine the differences between this model and other existing models. In the first stage, a literature review was conducted to study the weighted models of indoor environmental quality factors and to identify the effective criteria. In the second stage, a Delphi panel of experts was held to evaluate the research criteria, and in the third stage, the criteria were weighted using the Fuzzy Best-Worst Method (FBWM). The results identified the thermal factor as the most important criterion, followed by lighting conditions, air quality, and sound conditions. Comparing the obtained results with other weighted models indicates differences in various geographical and cultural contexts and different uses. Accordingly, sound quality has the lowest weight in residential use, while it has the greatest impact on comfort in office use. Additionally, air quality in office and educational uses is prioritized higher than in residential use, and the positioning of the visual element in the second rank indicates the higher priority of lighting conditions in residential buildings. The results show that emphasizing the optimization of lighting conditions and reducing visual disturbance in residential spaces is the top priority for lighting design. Other results indicate that the quality of the environment's air is primarily determined by the sense of smell. Furthermore, ensuring acoustic comfort primarily depends on the acoustic properties of the building materials.   http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1527-en.pdf 2026-04-20 0 0 Indoor Environmental Quality Environmental Conditions Residential Apartments Weighted Evaluation Model Sara Akoochekian s_akoochekian@arch.iust.ac.ir 1 , Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran AUTHOR Fatemeh Mehdizadeh Saradj mehdizadeh@iust.ac.ir 2 Faculty of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran. AUTHOR Seyed Bagher Hosseini Hosseini@iust.ac.ir 3 Faculty of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran. AUTHOR

OTHERS_CITABLE پس از دهه 70 میلادی و همزمان با توجهات به نتایج اجتماعی فضاهای شهری، احساس انسان در رابطه با مکان محور بسیاری از تحقیقات بوده است. در این میان، «حس مکان» مفهومی است که در کنار دیگر مفاهیم پُرکاربرد در این حوزه چون دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان و هویت مکان، همواره مورد توجه بوده است. این درحالیست که اگرچه برخی مطالعات حس مکان را چتری مفهومی وسیعی دربرگیرنده تعاملات انسان-مکان در نظر می‌آورند، به زعم برخی مطالعات، توافق بسیار کمی بر چگونگی تعریف و اندازه‌گیری پیوندهای انسان-مکان گزارش شده است که در مجموع حکایت از نوعی پراکندگی مطالعات در این حوزه و خلع چارچوب مفهومی جامعی جهت انتظام‌بخشی به مطالعات در این حوزه دارد. لذا در ایـن مقالـه جهت پُر نمودن خلع نظری مذکور و دستیابی به تبیینی جامع و فراگیر از حس مکان که قابلیت‌های نظری و عملی بالایی در پرداختن به آن در حوزه تعاملات انسان-مکان و مسائل شهری مربوطه وجود دارد، تلاش شده است ضمن پرداختن به ادبیات پژوهش در اشاره به مفهوم حس مکان، ‌ابعاد، مؤلفه‌های سازندۀ آن و دیگر مفاهیم مرتبط، با شناسایی و استخراج رویکردهای نظری در مطالعات منتخب اصلی و تکمیلی در حوزه حس مکان به کمک راهبرد پژوهشی مرور نظام‌مند روایی و بر مبنای وجوه اشتراک و افتراق مفاهیم کلیدی و رویکردهای نظری مذکور، مُدل مفهومی حس مکان ارائه گردد. بر مبنای این پژوهش، مدل مفهومی حس مکان متمرکز بر تلفیق رویکردهای نظری در مطالعات در حوزه حس مکان، و دربرگیرنده مفاهیم مطرح‌شده، ‌ابعاد، و مؤلفه‌های سازنده آن و بر اساس اعتبارسنجی روایی صوری و محتوایی، از حیث رویکرد نظری واجد سه وجه «ذاتی»، «چندبُعدی»، و «مرتبه‌ای» شناسایی شد. در مدل مذکور، حس مکان بیانگر نظامی پیچیده از ارتباطات درونی فی‌مابین ابعاد مختلف عاطفی، شناختی، و رفتاری تعاملات انسان-مکان، و دربرگیرنده مراتب مختلف تجربه انسان نسبت به مکان (از طرد مکان تا تعهّد نسبت به مکان) می‌باشد که در آن ارتباط حس مکان با دیگر مفاهیم پرکاربرد در این حوزه شامل دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان، و هویت مکان نیز تشریح می‌گردد که قادرست راهگشای تحقیقات آتی، و چگونگی کاربست آن در حوزه‌های عملی طراحی و برنامه‌ریزی شهری باشد. http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1531-fa.pdf 2026-04-20 0 0 ‎ 10.52547/mmi.79.14031114 حس مکان ابعاد و مؤلفه‌های حس مکان رویکردهای نظری به حس مکان مدل مفهومی حس مکان After the 1970s, with attention to the social outcomes of urban spaces, human-place interactions have been the focus of much research. Meanwhile, "sense of place" is a concept that, together with other widely used concepts in the field of human-place interactions (i.e. attachment to place, dependence on place, and place identity), has always been of interest. Although there is a critical need for a correct understanding and comprehensive explanation of the sense of place concept for its proper study, evaluation, measurement and application, there are scattered bodies of studies in terms of sense of place conceptualisation, its dimensions and components, and conceptual models in the field of environmental design research. Therefore, in this article has been tried to understand the concept of sense of place, its dimensions and components, and its correlated and close concepts in the field of human-place studies, and to identify and extract key concepts and theoretical perspectives in studies in the field of sense of place, via systematic narrative synthesis research strategy, to present a conceptual model of sense of place. In this context, narrative review is a research strategy to describe and discuss scientific theories and literature on a specific topic in a coherent and comprehensive narrative form along with a unified synthetic model. Thus, in this study, by identifying the original and complementary research articles, and based on the similarities and differences of the key concepts and theoretical perspectives in the selected studies, the final model combining these perspectives has been provided. Based on this research, the conceptual model of sense of place, and based on the validation and its credibility, including the proposed concepts, dimensions and components, have three aspects of "intrinsic", "multidimensional" and "relative" nature. In this respect, the sense of place in this model expresses a complex system of internal connections between different affective, cognitive and conative dimensions of human-place interactions, and involves different levels of human-place interactions. Furthermore, the conceptual model presented is able to explain the correlation of sense of place with other commonly used concepts in the field, including place attachment, place dependence and place identity, and has many implications for future research and application in the field of urban design and planning. Keywords: Sense of Place, Dimensions and components of Sense of Place, Theoretical Perspectives on Sense of Place, Conceptual Model of Sense of Place. http://mmi.aui.ac.ir/article-1-1531-en.pdf 2026-04-20 0 0 ‎ 10.52547/mmi.79.14031114 Sense of Place Dimensions and components of Sense of Place Theoretical Perspectives on Sense of Place Conceptual Model of Sense of Place. Ali Asghar Abroon a.abroon@aui.ac.ir 1 Art University of Isfahan AUTHOR Mahmoud Ghalehnoee m.ghalehnoee@aui.ac.ir 2 Art University of Isfahan AUTHOR Ahmad Shahivandi a.shahivandi@aui.ac.ir 3 Art University of Isfahan AUTHOR