fa گونه‌شناسی فرم و نقش قاب‌های نهفته در تزئینات گچ‌بری قرن هشتم هجری در ایران معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article <span dir="RTL">تزئینات گچ‌بری در قرن هشتم هجری، یکی از شاخص‌ترین تزئینات معماری این عصر به شمار می‌روند که سبب شده تا دوره ایلخانی، به عصر گچ نیز شهرت یابد. این گچ‌بری‌ها در اکثر قسمت‌های بناهایی با کاربری‌های مختلف اعم از؛ نمای خارجی، لچکی و طاق‌نمای محراب، سطوح دیوارها و حاشیه‌ها به اجرا درآمده و به‌گونه‌ای باشکوه به لحاظ طرح‌ها و تکنیک‌های ساخت، اجرا شده‌اند. با نگاهی موشکافانه درمی‌یابیم که این گچ‌بری‌ها، دارای ویژگی‌های بصری متعددی بوده که می‌توانند مبین ویژگی‌های سبکی تزئینات گچ‌بری در دوره مذکور باشند. این پژوهش، با هدف معرفی و بررسی انواع قاب‌ها یا فرم‌های نواری شکل در لابه‌لای تزئینات گیاهی و کتیبه‌ها در گچ‌بری‌های قرن هشتم هجری آغاز شد تا به بررسی ساختار کلی و تزئینات موجود بر این فرم قاب‌مانند بپردازد. لذا، مهم‌ترین پرسش این پژوهش این است که انواع قاب‌‌های نهفته در تزئینات گچ‌بری بناهای قرن هشتم هجری کدام بوده و این قاب‌ها از حیث تنوع فرم/شکل و تزئینات، چه ویژگی‌هایی دارند؟ گردآوری اطلاعات، با استناد به مطالعات میدانی گسترده (عکاسی- طرح خطی تصاویر) و منابع مکتوب انجام ‌شده است که روشی تاریخی- توصیفی و رویکردی تطبیقی دارند. نتایج حاصله، که از بررسی 11 بنای متعلق یا منسوب به قرن هشتم هجری از 5 استان کشور به‌دست ‌آمده، حاکی از آن هستند که یک فرم دالبُری نواری شکل و قاب‌مانند، در لابه‌لای تزئینات پُرکار و پیچیده گیاهی پنهان‌ شده که حضور مستمر و متنوع آن سبب شده تا بتوان آن را به‌عنوان یکی از ویژگی‌های سبک‌شناختی تزئینات گچ‌بری در قرن هشتم هجری قلمداد کرد. این فرم که به اشکال محرابی، مُداخل، قاب‌قابی، دالبُری با چین و شکن‌ها و زوایای گِرد یا تیز طراحی ‌شده است، علاوه بر آنکه به تقسیم‌بندی کادری (حاشیه، طاق‌نما و ...) که در آن قرار گرفته کمک نموده، گاه به‌صورت ساده و فاقد تزئین و عمدتاً با استفاده از کتیبه‌های کوفی تکرارشونده‌ای، حاوی عبارت/ شعار &laquo;الملک‌لله&raquo; تزئین شده که جلوه بصری منحصری را ایجاد نموده است.</span> The stucco decorations of the 8th century AH are considered as the most significant decorations of this era&rsquo;s architecture which has made the Ilkhanid period known as the Stucco Age. These stuccos were implemented in most parts of buildings with different uses including exterior parts, gable, archs of Mihrab, surfaces of the walls and margins, as a simple reinforced type in design and construction technique. Scrutinizing reveals that these stuccos have several visual features that could have the stylistic features of stucco decorations in the mentioned period of time. The goal of this research is to introduce and study various types of frames or strip shapes in the field of plant decoration and inscriptions of the stucco decorations made during this period through studying the overall structure and the decorations existing in this frame-like form. Thus, the most important question of this research is as follows: What are different types of frames in the stucco decorations of the buildings and what are the features of these frames in terms of form variation, shape and decoration? The data was collected through wide field studies and using written resources with a descriptive-historical method and comparative approach. The results, obtained from studying 11 buildings dating back to 8th century AH of 5 provinces of Iran, show that a multifoil frame-like strip-shaped form is hidden in enticing and detailed plant decorations which continuous and diverse presence has made it possible to consider it as one of the stylistic features of the stuccoed decoration in the 8th century AH. This form designed in the forms of mihrab, intervening and scallop with folds and rounded or sharp angles, has not only contributed to the case classification (border, arcade, etc.) within which it is placed, but also has sometimes&nbsp;been decorated simply using recurring Kufic inscriptions, including the expression &ldquo;Almolk Allah&rdquo; (الملک لله) that has created a unique visual effect. قرن هشتم هجری, تزئینات گچ‌بری, قاب‌های نهفته, کتیبه کوفی, سبک‌شناسی Stuccoed decorations,8th century AH, Covered frames, Kufic inscriptions, Stylistics 13 26 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-59-2&slc_lang=fa&sid=1 bahareh taghavi nejad بهاره تقوی نژاد b.taghavinejad@gmail.com 10031947532846006133 10031947532846006133 Yes art university of isfahan دانشگاه هنر اصفهان