fa مفهوم‌یابی کیفی واژه «نور» از متن قرآن کریم و معادل‌سازی آن در کالبد فضای عبادی معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article تجلی متافیزیک نور بر فیزیک بنا، آن را اصلی‌ترین محور زیبایی‌شناسی معماری اسلامی در عرفان و معنا قرار داده است. نور در معماری سنتی و در فرهنگ اسلامی، نمادی از خداوند و وحدت الهی است؛ به همین خاطر، جایگاهی خاص در معماری فضاها به‌خصوص فضاهای مذهبی مانند مساجد دارد. امروزه در مساجد معاصر، کمتر به مقوله نور به‌عنوان یک عنصر هویت‌بخش توجه شده است. هدف از نگارش این مقاله، شناسایی خصوصیات کیفی نور (طبیعی) بر اساس متون قرآنی در راستای تحقق‌پذیری فضای معنوی است. قرآن به‌دلیل جامعیت خود، نقش محوری در رابطه با علم و دین دارد. لذا با ملحوظ نگه داشتن ظاهر و باطن قرآن و تدبر در آن، می‌توان به لایه‌های درونی مفاهیم قرآنی رسوخ کرد و در دانش امروزی از این مفاهیم بهره برد. واژه‌ &quot;نور&quot;، یکی از واژه‌های مهم قرآن است و کاربردهای مختلف آن در آیات قرآنی، شبکه‌ شعاعی گسترده‌ای را تشکیل می‌دهند. در راستای تحقق این امر، تحقیق حاضر، از دو بخش تشکیل یافته است؛ بخش اول، مفهوم‌یابی کیفی برای واژه نور از آیات قرآنی که به روش تحلیل محتوا با رویکرد استنباطی-اجتهادی صورت گرفته و نتیجه آن، استخراج مؤلفه‌های کیفی &quot;اصل آیتی&quot;، &quot;اصل هدایت&quot;، &quot;اصل عدالت&quot; و &quot;اصل تعالی&quot; است. بخش دوم، مربوط به معادل‌سازی این مفاهیم در کالبد فضای عبادی است که در این قسمت، از روش‌های پیمایشی (زمینه‌یابی) و هم‌بستگی استفاده شده و نتیجه این بخش از تحقیق این است که هر یک از این مفاهیم با نمودهای عینی، قابل حصول در کالبد مسجد هستند. بدیهی است که با حضور کیفی نور (طبیعی) در فضای عبادی، مفاهیم عینی و ذهنی در فضا به‌وجود آمده‌اند و باعث حس معنویت (سیر از ظاهر به باطن) توسط مخاطب شده و در نهایت، افزایش تعلق به مکان مقدس را منجر خواهد شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که کاربر فضای عبادی، تجلی مفاهیم مذکور در فضای عبادی را به‌شرط رعایت الگوهای مشخص‌شده در تحقیق حاضر، آشکارا درک می‌نماید. <pre> The manifestation of the metaphysics of &quot;light&quot; on the physics of the building has placed it as the main axis of aesthetics of Islamic architecture in mysticism and meaning. Light in traditional architecture and in Islamic culture is a symbol of God and divine unity. Therefore, it has a special place in the architecture of spaces, especially religious spaces, such as mosques. Today in contemporary mosques, less attention has been paid to the subject of light as an identifying element. The purpose of this article is to identify the qualitative characteristics of light (natural) based on the Quranic texts in line with the realization of the spiritual environment. The Qur&#39;an has a central role in relation to science and religion due to its comprehensiveness. Therefore, by keeping the appearance and inspiration of the Qur&#39;an and paying attention to it, it is possible to penetrate into the inner layers of the Quranic concepts and use these concepts in today&#39;s knowledge. The word &quot;light&quot; is one of the most important words of the Qur&#39;an and its various uses in the Quranic verses form a broad radial network. To this end, this study is composed of two parts. The first part addresses the qualitative concept elucidation of the word &ldquo;light&rdquo; from Quran verses using content analysis with inferential -ijtihad (scholarship) approach. The outcome of the first part is the extraction of the conceptual components of &ldquo;evidence principle&rdquo;, &ldquo;guidance principle&rdquo;, &ldquo;justice principle&rdquo; and &ldquo;excellence principle&rdquo;. &nbsp;The second part addresses transferring the concepts in devotional space body. This part uses survey and correlation approaches and its result is that each of these concepts is objectively visible in the body of the mosque. Obviously, with the qualitative presence of light (natural) in the worship space, objective and subjective concepts are created in space, causing the sense of spirituality (the path from appearance to inwardness) to the audience and ultimately increasing the belonging to the holy place. The results of this study confirm the hypothesis that the user of devotional space understands the manifestation of the above mentioned concepts in a devotional space provided that he/she observe the models specified in this study. &nbsp; </pre> قرآن کریم, تدبر, نور کیفی, فضای عبادی, معنویت The Holy Quran, Devotional Space, Contemplation, Qualitative Light, Spirituality 65 78 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1267-1&slc_lang=fa&sid=1 Farzad Heidari فرزاد حیدری Farzad_arcit@yahoo.com 10031947532846005922 10031947532846005922 No PhD student of architecture, Yasuj Islamic Azad University, Yasuj-Iran دانشجوی دکترا، گروه معماری، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران Mohammad Aliabadi محمد علی آبادی aliabadi@shirazu.ac.ir 10031947532846005923 10031947532846005923 Yes Corresponding author, PhD in architecture, assistant professor, Architecture Department, Shiraz University, Shiraz-Iran استادیار، گروه معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Hosein Kalantari Khalilabad حسین کلانتری خلیل آباد H_kalantari2005@yahoo.com 10031947532846005924 10031947532846005924 No PhD in urban planning, associate professor, Architecture and Urban Landscape Department-Tehran Academic Center for Culture, Art and Architecture Research, Tehran, Iran دکتری برنامه‌ریزی شهری، دانشیار، گروه معماری و منظر‌شهری، پژوهشکده فرهنگ، هنرومعماری جهاد دانشگاهی، تهران، ایران