Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa شکل گیری مجموعه میدان و دولت خانه اصفهان در عصر صفوی "نظریه تغییر تدریجی از یک مرکز محلی به یک پایتخت حکومتی" Formation of the Square and Royal Complex of Esfahan in Safavid Era "The theory of gradual movement from a local center to a governmental capital" معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article چکیده تاکنون محققان بسیاری سعی در خوانش ایده طرح مجموعه میدان و دولتخانه اصفهان در عصر صفوی داشتهاند. افزودههای شاهعباس به منظر شهری اصفهان، طی دورهای از سال 999 تا 1038 ه.ق. ادامه داشتهاست. برخی از محققین معتقدند احداث این مجموعه با طرحی از پیش تعیینشده صورت گرفتهاست و این در حالی است که برای رسیدن به دیدگاهی جامع راجع به ایده توسعه و طرح میدان، بایست سه موضوع را به صورت تطبیقی و همزمان بررسیکرد؛ متون تاریخی درجه اول که همزمان با احداث مجموعه به نگارش درآمدهاند، تطبیق آنها با کاوشهای باستانشناختی و نهایتا تطبیق آن با تحولات سیاسی–اجتماعی کشور در این دوره. هدف پژوهش، فهم روند دقیق ایدهپردازی و سیاستهای مداخله و نوسازی در رویارویی با بافت کهن شهری میباشد که نیازمند بررسی این سه حوزه بهصورت تطبیقی است. لذا ماهیت این پژوهش کیفی و تاریخی و با روش تحلیلی-توصیفی و سپس تطبیقی صورت گرفتهاست.  این بررسی تطبیقی سببگردید تا دریابیم ایده طرح مجموعه، بصورت تدریجی و نه به یکباره شکلگرفتهاست. این ایده در سه مرحله جداگانه و در هر مرحله متاثر از بستر سیاسی و اجتماعی بودهاست. «مرحله اول» طرح اولیه میدان قبل از انتقال پایتخت به اصفهان، با «کارکرد تفرجگاهی و نمایشهای سیاسی» و همزمان با ماهیت متزلزل اوضاع سیاسی است. در این مرحله شاه تصمیم به توسعه و نوسازیهایی در میدان کهن شهر را داشته، ولی پس از انتقال پایتخت به اصفهان بهعلل ناکامی در پروژههای مرمت و توسعه میدان کهنه، «مرحله دوم» یعنی ایده «توسعه میدان نو با ماهیت تجاری» و همزمان توسعه شهر توسط خیابان چهارباغ مدنظرقرارمیگیرد. پس از مدتی درراستای سیاست تبدیل اصفهان به پایتخت شکوهمند صفوی، همزمان با برتری اقتدار سیاسی، ایده «مرحله سوم» ؛ «شکوهمندسازی میدان» از طریق پروژههای عظیم و همچنین احداث محلات جدید شهری با پرداخت وامهای بدون بهره مدنظر قرارمیگیرد. این یافتهها، منجر به تبیین نظریه «تغییر تدریجی از یک مرکز محلی تا پایتختی حکومتی» در رابطه با اصفهان صفوی گردید.   The square and royal complex of Esfahan in Safavid era are one of the glorious examples of Iranian architectural history. So far many researchers have been trying to unveil the mysteries of such great architectural design. Some scholars believe that the construction of this complex has been carried out with a predetermined design; however, a comprehensive and realistic view can be achieved by considering historical documents written during the same time, and analyzing their correlations to the archaeological explorations and Iranian political events of that era. Understanding the exact process of safavid urban design and interventional policies in deal with the old urban context requires the examination of the above domains in a comparative way. In this regards, the qualitative and historical nature of this research has been conducted via analytical, descriptive, and comparative methods.    The investigation conducted in this research shows that the design of the complex was influenced by the political and social context, and it has not been happened at once but developed in three separate stages: "The first stage", prior to the assignment of Isfahan as a capital city, the purpose of the Naghsh-e-Jahan construction was to create a leisure place. "The second stage", after Isfahan was appointed as a capital city, the construction around the square were speeded up because of the social and political reasons. At this time due to the failure of restoration commercial projects around the Old Square, The king ,Shah Abbas I, decided to expand the Naghsh-e-Jahan square with the commercial purpose. the square and the royal complex were connected to Hazar Jarib garden (Shah Abbas garden), located in the southern part of the city, by Chahar-bagh Blvd. At last, several complementary projects were introduced with the purpose of Glorifying of the square. They were resulted in several magnificent urban constructions such as Shah Mosque, the facade of Qaysariya, the completion of Alighapou palace and the emergence of new urban context which benefit from non-interest governmental loans.  The study leads us to this theory that the design and construction of the complex has started from a local center and gradually expanded to a governmental capital during the Safavid dynasty.   میدان, دولتخانه صفوی, اصفهان, نظریه تغییر تدریجی توسعه شهر اصفهان Square, Royal Complex, Esfahan, The theory of gradual movement of Esfahan 127 138 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1253-2&slc_lang=fa&sid=1 mahkameh lavafi مهکامه لوافی mahkamehlavafi@gmail.com 10031947532846003850 10031947532846003850 Yes Mansour Sepehri Moghadam منصور سپهری مقدم m-sepehri@srbiau.ac.ir 10031947532846003851 10031947532846003851 No Farah Habib فرح حبیب f habib@srbiau.ac.ir 10031947532846003852 10031947532846003852 No