fa شناسایی ساختارشیمیایی و ارزیابی الگوهای تخریب‌ در سنگ‌های محوطه میراث جهانی پاسارگاد مرمت Maremat پژوهشي Research original/ Regular Article <p dir="RTL">سنگ<span dir="LTR">‌</span>های بکار رفته در مجموعه‌ی میراث جهانی پاسارگاد در ظاهر به لحاظ بافت و رنگ متفاوت هستند و از نقطه نظر ظاهری شامل سه نوع سنگ متفاوت می‌شوند. به همین دلیل، ممکن است دارای رفتارهای متفاوت فیزیکی و شیمیایی نیز باشند. تخریب‌های سطحی صورت گرفته در این سنگ‌ها با وجود شرایط یکسان محیطی، شکل‌های متفاوتی دارند. هدف از این پژوهش تشخیص ماهیت شیمیایی سنگ‌های این محوطه از طریق آنالیزهای دستگاهی <span dir="LTR">XRD</span> و <span dir="LTR">XRF</span> و شناسایی تخریب‌های سطحی و نمک‌های احتمالی سطحی از طریق مشاهدات ریز ساختاری توسط میکروسکوپ دیجیتال و آنالیز دستگاهی <span dir="LTR">SEM-EDS</span> است. نتایج حاکی از آن هستند که سنگ‌های بکاررفته در مجموعه از نظر شیمیایی همگی نوعی سنگ آهک هستند که دو گونه‌ی آن خلوص بالاتر و ساختار فشرده‌تری دارند، اما یک گونه از سنگ‌های مجموعه که معروف به &laquo;سنگ کبود&raquo; است، ساختار ماسه‌ای و نسبتاً متخلخلی دارد. در آنالیز‌ دستگاهی <span dir="LTR">XRD</span> &nbsp;فاز اصلی تمامی سنگ‌ها کلسیت (<span dir="LTR">CaCO₃</span>) است که علاوه بر آن مقدار جزئی فاز کوارتز (<span dir="LTR">SiO₂</span>) نیز گزارش شده است. در برخی از نمونه‌های سنگ کرم رنگ از بلوک‌های متفاوت، فاز دولومیت (<span dir="LTR">Ca,Mg(CO₃)₂</span>) نیز شناسایی شد. با وجود احتمال حضور نمک به عنوان عاملی برای تخریب، در نتایج آنالیزها هیچگونه نمکی مشاهده نشد که احتمال می‌رود یا بطور کلی عامل تخریبی نمک در اینگونه سنگ‌ها وجود نداشته و یا مقدار آن‌ها آنقدر ناچیز بوده که قابل شناسایی در آنالیز<span dir="LTR">XRD</span> نبودند. بر طبق تصاویر ماکروسکوپی و ریز ساختاری می‌توان اذعان داشت که عمده تخریب‌های صورت گرفته در سنگ‌های سیاه و کبود به علل ضعف ماهیتی خود سنگ بوده که از جمله‌ی آن رگه‌های کلسیت ثانویه و ذرات متشکله متفاوت هستند و مهمترین علت تخریبی سنگ کرم نیز فرسودگی زیستی شناسایی شد. با این وجود در مورد پاتین موجود بر بلوک‌های نقش انسان بالدار و دیواره تل تخت می‌توان اظهار داشت که با وجود اینکه گلسنگ در سطحِ اثر فرسایش ایجاد کرده، اما اگر بتوان شکل‌گیری پاتین را به گلسنگ نسبت داد؛ گلسنگ بطور متقابل با تشکیل لایه‌ی پاتین، مانند یک پوشش بر سطح بستر توانسته از تاثیر عوامل دیگر جوی بر سطح سنگ جلوگیری کند. بطور کلی نتایج حاصله از مشاهدات و آزمایشات ثابت کردند که مهم‌ترین عامل‌های محیطی مخرب در محوطه میراث جهانی پاسارگاد میکروارگانیزم‌ها و اثرات جانبی آب بواسطه انحلال فاز کربناتی و نیز تورم رسی هستند.</p> <p>The stones used in Pasargadae world heritage site are different in texture and color as well as chemical characters. Despite equal environment condition, they have been damaged in different forms. The aim of this study is Identification of stones compositions and decays through XRD and XRF analysis. Also, some surface investigations have been done by Digital Macroscopic and&nbsp;Scanning Electron Microscope (SEM) in order to show surface deterioration. The analyses declare that all stone types are three different kind of limestone. Two types of the limestone that are in <em>beige</em> and <em>dark gray</em> color have a compact texture, but the third one that is in <em>green gray</em> color has fairly porous structure. The main phase was reported in X-ray diffraction analysis is Calcite (CaCO₃), in addition, minor amount of quartz phase (SiO₂) have also been reported. In some beige stone analysis, dolomite phase was observed and the quality of dolomite (Ca,Mg(CO₃)₂) and calcite were approximately equal in ratio. Despite the possibility of salt presence as a decay factor, the X-ray diffraction analysis did not report any salt. There are two possibilities; first, salt is not a factor in decay phonemes of Pasargadae stones, second, the amount of salt is low enough not to identifying through this analysis. According to microscopic and microstructure images, the main decay reason of dark and green gray types is their intrinsic problems. The main decay factor on beige stone is lichens mechanism. However, if the formation of Patina is caused by lichen, the lichen was useful in some case, because the patina as a coating covered the surface of stone and increased surface defense. Hence, the results of experiments and observations determine that the main environmental decay factors in Pasargadae World Heritage Site are microorganism and water duo to calcite dissolution and clay swelling.</p> محوطه میراث جهانی پاسارگاد, سنگ‌ آهک, XRD, SEM-EDS, تخریب سنگ, انحلال, فرسودگی زیستی Pasargadae World Heritage Site, Limestone, XRD, SEM-EDS, Stone Deterioration, Dissolution, Biodeterioration, 27 44 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-210-2&slc_lang=fa&sid=1 عاطفه شکفته shekofte.as@gmail.com 10031947532846003828 10031947532846003828 Yes دانشگاه هنر اصفهان حسین احمدی hsao_ahmadi@yahoo.com 10031947532846003829 10031947532846003829 No دانشگاه هنر اصفهان مهدی یزدی meh.yazdi@gmail.com 10031947532846003830 10031947532846003830 No دانشگاه اصفهان