fa سیر دگرگونی فضای بسته، فضای سرپوشیده و فضای باز در خانههای تاریخی گرگان از دوره قاجاریه به پهلوی اول معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article <p dir="RTL">معماری و شهرسازی ایران و به تبع آن معماری خانه در دو دوره قاجاریه و پهلوی اول دچار دگرگونی&rlm;های زیادی شده&shy;است. بی&shy;شک معماری مسکونی هر دوره&shy;ای با تغییرات نیازها و خواسته&shy;های ساکنین تغییر می&shy;کند و این تغییرات بطور ویژه&shy;ای بر ابعاد و روابط فضایی خانه تاثیر می&shy;گذارد. همانند سایر نقاط ایران، معماری شهر گرگان نیز پذیرای تحولات گوناگونی بوده که ساختار خانه&rlm;های تاریخی در دو دوره را متمایز نموده&shy;است. این تحولات در عرصه کالبدی منجر به تغییر در فضای بسته(توده)، فضاهای سرپوشیده(ایوان) و فضای باز(حیاط) خانه&rlm;ها شده&shy;است. پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات عرصه و اعیان خانه&shy;های بومی گرگان از دوره قاجاریه به پهلوی اول صورت گرفته&shy;است. بنابراین پرسش&shy;های اصلی پژوهش اینگونه تدوین شده اند: 1- روند تغیرات نسبت‌های عرصه و اعیان در بین خانه&shy;های تاریخی گرگان از دوره قاجاری به پهلوی اول چگونه بوده&shy;است؟ 2- چیدمان ارتباطی فضایی مسکن از قاجاریه به پهلوی اول چه تغییری کرده&shy;است؟ بدین ترتیب با بهره&shy;گیری از روش تحقیق توصیفی تحلیلی، از آزمون مقایسه میانگین&shy;ها در نرم افزار <span dir="LTR">spss</span> استفاده شده تا با تعیین خطای 5% معناداری تغییرات میانگین ابعاد فضایی داده&shy;ها ثابت شده و پس از آن روند تغییرات فضایی (فضای باز، سرپوشیده و بسته)از طریق توابع، تحلیل گردندکه نتایج به صورت نمودار تشریح شده&shy;اند. برای این منظور تمام خانه&shy;های ارزشمند و تاریخی گرگان با شرط اینکه از لحاظ کالبدی و برداشت میدانی قابل بررسی باشند به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. تعداد 10 خانه در گروه خانه&shy;های قاجاری و 8 خانه از دوره پهلوی اول انتخاب و ابعاد فضایی عرصه و اعیان آنها مورد آزمون قرار گرفت. نتایج تحقیق نه تنها معناداری روند تحولات ابعاد فضایی عرصه و اعیان خانه&shy;ها را طی دو دوره ثابت می&shy;کند بلکه تابعی ریاضی را نشان می&shy;دهد که می&shy;تواند روند تغییرات فضایی مسکن را از دوره قاجاریه به پهلوی اول تبیین کند.</p> <p>Architecture and urbanism of Iran and consequently, the house architecture in the Qajar and the first Pahlavi periods has changed greatly. Gorgan city&#39;s architecture, like other places in Iran, has received different developments which has made structure of historic houses of the Qajar and the first Pahlavi different from each other. These developments at the physical field have led to changes in three fields of houses: indoors, semi-open spaces (balcony), and outdoors (yard). These changes have their roots in different factors like alteration in habitation style, conversion of multi-family living into single-family one, novel building materials, westernization, conversion of traditional introverted housing into foreign extroverted one, or generally speaking change in life style. This research tries to study process of changes in indoor and outdoor spaces of Gorgan&#39;s native houses from the Qajar to the first Pahlavi period. Thus using descriptive-analytic research method, test of the means at spss software was used to prove that changes of the means of spatial dimensions of data is significant with an error of 0.05 (Pvalue<0.05).Then determining the process of prediction, relation between changes of spatial dimensions of indoors and outdoors is specified and the results is shown in diagrams. For this purpose all worthy and historic houses of Gorgan city which were suitable physically for field survey were chosen as a sample. So 10 houses related to the Qajar and 8 houses related to the first Pahlavi have been chosen and their indoor and outdoor spatial dimensions were measured. The results of study not only prove that process of changes in spatial dimensions of indoor and outdoor spaces of houses over two periods&nbsp; is significant but also introduces A=0/25B₁+2B₂+0/5B₃&nbsp; as a change function of spatial dimensions over two periods. In this function B1 represents semi-open space, B2 represents outdoor space, and B3 represents indoor space. This research also tries to say that overall process of changes in spatial dimensions more than any other factor is a function of social changes and change of life style.&nbsp;</p> خانه, قاجاریه, پهلوی اول, تناسبات فضایی, گرگان Architecture and urbanism of Iran and consequently, the house architecture in the Qajar and the first Pahlavi periods has changed greatly. Gorgan city's architecture, like other places in Iran, has received different developments which has made structure 91 106 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-765-1&slc_lang=fa&sid=1 reza pasian khamari رضا پاسیان خمری rezapasian@gmail.com 10031947532846003406 10031947532846003406 Yes دانشگاه گلستان hasan rajabali حسن رجبعلی HASAN.RAJABALI@GMAIL.COM 10031947532846003407 10031947532846003407 No دانشگاه هنر اصفهان mohammad farrokhzad محمد فرخ زاد m.farrokhzad@gu.ac.ir 10031947532846003408 10031947532846003408 No دانشگاه گلستان