Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa تبیین مؤلفه‌های کالبدی زیبایی‌شناسانۀ نور در معماری خانه‌ (موردپژوهی: خانه‌های دورۀ قاجار یزد) Explaining the Physical Aesthetic Components of Light in Home Architecture (Case Study: Qajar Era Houses in Yazd) معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article چکیده نقش چندگانه نور، از جمله تعریف فضا، کارآمدی و زیباییبخشی به محیط، آن را به یکی از ارکان حیاتی معماری تبدیل کرده است. دغدغۀ کیفیت نور طبیعی و نورپردازی با آن، تحت تأثیر رفع نیازهای انسان است که در آن فرایند ادراک زیبایی‌شناسانه نقشی برجسته ایفا می‌کند. این فرایند، فراتر از ایجاد شرایط مناسب برای پشتیبانی از عملکرد بصری است و تحت تأثیر عوامل عینی و ذهنی قرار دارد که در آن جنبه عینی به‌مثابه زمینه‌ای برای جنبه ذهنی عمل می‌کند؛ بر این اساس، شناخت ویژگیهای زیباییشناسانه در کالبد معماری اهمیت اساسی پیدا میکند. هدف این نوشتار دستیابی به مؤلفههای کالبدی زیباییشناسانۀ نور طبیعی در معماری خانه و پیدا کردن ساختار نظام مند بین آنها است. در این راستا، روش تحقیق به صورت ترکیبی از روشهای توصیفی و تحلیل محتوایی طراحی شده است. در ابتدا، دادههای کتابخانهای و اسنادی جمع‌آوری و تحلیل میگردند تا بنیان نظری پژوهش شکل بگیرد. آنگاه، بر اساس روش نمونۀ غیراحتمالی، مصادیق انتخاب و سپس با روش میدانی، اطلاعات اولیه از آنها گردآوری میشود و در نهایت با روش تحلیل محتوا، کدگذاری اولیه و مفهومی دادهها به منظور شناسایی مؤلفههای کالبدی زیباییشناسانۀ نور صورت میپذیرفت. برای این منظور، از ابزار گردآوری کتابخانهای، پایگاههای دادهای، مشاهده و نرمافزار MAXQDA بهرهگرفته میشود. نتایج این مقاله، ده مؤلفه شامل: «روشنایی-تاریکی»، «نظم-پراکندگی بصری»، «پیچیدگی-سادگی نور»، «رنگ گرم-سرد»، «خوانایی-ابهام بصری»، «شفافیت-پوشیدگی بصری»، «تمایز-یکنواختی بصری»، «رازآلودگی-آشکارگی بصری»، «سلسله‌مراتب نوری» و «پیوستگی بصری» را آشکار می‌سازد. این مؤلفه‌ها نشان‌دهنده چگونگی ایفای نقش نور طبیعی در شکل‌دهی و پیوند فضاهای مختلف خانه هستند. با تبیین این مؤلفه‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که نور در زیباسازی کالبد خانه دو نقش بنیادی ایفا می‌کند: نخست، نور به‌عنوان خالق فضا و در مرتبه دوم، نور به‌عنوان رابط فضا عمل می‌نماید.   Abstract The multifaceted role of light, including defining space, enhancing efficiency, and adding beauty to the environment, has made it one of the essential pillars of architecture. Concerns regarding the quality of natural light and lighting with it are influenced by human needs, in which the process of aesthetic perception plays a prominent role. This process goes beyond creating suitable conditions to support visual function and is influenced by objective and subjective factors, where the objective aspect acts as a foundation for the subjective aspect. Consequently, understanding the aesthetic characteristics in the architecture's physical form becomes fundamentally important. The aim of this paper is to identify the physical aesthetic components of natural light in home architecture and find the relationship between them. To this end, the research method is designed as a combination of descriptive and content analysis methods. Initially, library and documentary data are collected and analyzed to form the theoretical basis of the research. Then, based on the non-probability sampling method, instances are selected and preliminary information is gathered from them through field methods. Finally, content analysis is used to perform initial and conceptual coding of the data to identify the physical aesthetic components of light. For this purpose, library tools, databases, observation, and MAXQDA software are utilized. The results of this article reveal ten components: "brightness-darkness," "visual order-dispersion," "complexity-simplicity of light," "warm-cool color," "visual legibility-ambiguity," "visual transparency-concealment," "visual distinction-uniformity," "visual mystery-clarity," "light hierarchy," and "visual continuity." These components illustrate how natural light plays a role in shaping and connecting different spaces within the home. By elucidating these components, it can be concluded that light plays two fundamental roles in beautifying the physical form of the home: first, light as a space creator and secondly, light as a space connector.   نور, زیبایی‌شناسی کالبدی, معماری خانه, خانه‌های‌ قاجاری یزد Light, Physical Aesthetics, Home Architecture, Qajar Houses of Yazd 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2180-1&slc_lang=fa&sid=1 Mostafa Mohebian مصطفی محبیان M.Mohebian@stu.yazd.ac.ir 10031947532846009446 10031947532846009446 No Faculty of Arts and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran. دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد. ایران. Kazem Mandegari کاظم ماندگاری Mondegari@yazd.ac.ir 10031947532846009447 10031947532846009447 Yes Department of Architecture, School of Arts and Architecture, Yazd University, Yazd, گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.