Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa بازده فضایی مدارس دوره صفوی و قاجار برمبنای تئوری چیدمان فضا Determining the spatial efficiency based on the space syntax (Safavid and Qajarid schools) معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article تاکید بر تعلیم در اسلام، منجر به رشد مدارس در ایران شد. شکل مدارس تابعی از شاکله فضای عبادی هر دوره، ضروریات فرهنگی و تاریخی و سبک آموزش است. نیاز به ترکیب بین عرصههای ناهمساز اقامتی، آموزشی و ... به واسطه رشد طلاب علوم دینی در طی حکومت صفوی تحولی در معماری مدارس است. در این تحقیق تلاش شده است با استفاده از تحلیل چیدمان فضا، نحوه تفکیک و بازده فضایی مدارس دوران قاجار و صفوی شناخته شود. هدف یافتن روش تفکیک فضایی و تطابق شکل مدرسه با نیازهای کاربران، مرزبندی عرصه خصوصی و عمومی و انطباق کالبد با رواج روشهای تدریس رسمی-غیررسمی مدارس این دوران است. بازده فضایی کیفیتی است که معماری توانسته است به تحولات ساختاری-فضایی پاسخ دهد. از اینرو با تکیه بر روش کمی و کیفی شامل موردکاوی و تحلیل براساس روش نحو فضا با استفاده از نرمافزار Depthmap مرزهای کارکردی بین عرصههای عمومی و خصوصی و نحوه شکلگیری فضای تدریس غیررسمی بهعنوان نحوهای از آموزش در مدارس بیان میگردد. در این تحقیق به این سوال پاسخ داده میشود که چه میزان نظام کالبدی-حرکتی مدارس صفوی و قاجار، توانایی پذیرش نظام آموزشی-اقامتی را داشتهاند؟ در تحلیل مدارس از سه ابزار گام فضایی، مخروط دید و میزان نفوذپذیری استفاده شده است. فرض اصلی تحقیق آنست که انتظام فضایی مبتنی بر خوانایی و تحدب دید در شکلگیری و تمایز عرصه خصوصی-عمومی موثر بوده است. نتایج نشان میدهد؛ شکل انتظام فضایی مدارس به گونهای است که علیرغم دید از حیاط تنها محلهایی که عمومی خواهند بود؛ مانند مدرس و ایوان و ورودی دارای بالاترین حضورپذیری هستند. شکل ورود، نحوه محوطه سازی، نسبت طول و عرض حیاط، عمق و تعداد مدرس، نحوه قرارگیری ایوانچهها، وجود حیاطهای جانبی و تعداد حجرهها علاوه بر تفکیک فضاها موجب پدیدآمدن فضاهایی برای آموزش رسمی و غیررسمی در کنار هم در مدارس بوده است.   Education as one of the main recommendations of Islam led to the construction of schools in Iran. One of these developments in school architecture was happened after that residence and education areas were merged due to the growth of students of religious sciences after the establishment of the Safavid government. The purpose is finding a method of spatial separation and adaptation of school form to the needs of users, demarcation of private and public areas and architectural form adaptation to the prevalence of formal-informal teaching methods in schools of safavid and qajarid eras. Therefore, relying on quantitative and qualitative methods, including case study and analysis based on the method of spatial syntax, functional boundaries between public and private areas and the formation of non-formal teaching space as a method of education in schools are expressed. Data collection was performed based on library studies, observation, drawing and software simulation. the question is answered that the physical system of schools, how many schools have been able to responce the educational-residential system? The hypothesis is that spatial order based on readability and convexity of vision has been effective in the formation and differentiation of private-public areas and making formal-informal education in schools. In the analysis of schools, three tools of spatial step diagram, vision cone and permeability have been used. results show; The spatial arrangement of the schools is such that, despite the view from the courtyard, the only neighborhoods that will be public; Like the Madras and the Ivan and the entrance have the highest attendance. The shape of the entrance, the way of landscaping, the ratio of length and width of the yard, the depth and number of Madras, the presence of side courtyards and the number of Hojras in addition to separating the spaces are the main factors that are analyzed. it is possible to separate the three areas of formal education, non-formal teaching and school accommodation by the way of entering the yard, the shape of the yard and the landscaping method, redefining the porch space and teacher depth, emphasizing Ivancheh's special personality and organizing Hojra pointed to the Madras. Hojras are arranged in such a way that they are in the least visible to each other and only the Ivans will be present. The spatial arrangement of the schools show that, despite the view from the courtyard, Madras and the Ivans and the entrance have the highest attendance. بازده فضایی, چیدمان, مدارس, صفویه, قاجاریه Spatial division, spatial arrngement, schools, Safavid, Qajar. 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1529-3&slc_lang=fa&sid=1 behzad vasigh بهزاد وثیق vasiq@jsu.ac.ir 10031947532846009200 10031947532846009200 Yes jundi_shapur university of technology صنعتی جندی شاپور دزفول