fa مدل مفهومی حس مکان با نگرشی بر تعاریف، ابعاد، مؤلفه‌ها، و مرور روایتی رویکردهای نظری معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">پس از دهه 70 میلادی و همزمان با توجهات به نتایج اجتماعی فضاهای شهری، احساس انسان در رابطه با مکان محور بسیاری از تحقیقات بوده است. در این میان، &laquo;حس مکان&raquo; مفهومی است که در کنار دیگر مفاهیم پُرکاربرد در این حوزه چون دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان و هویت مکان، همواره مورد توجه بوده است. این درحالیست که اگرچه برخی مطالعات حس مکان را چتری مفهومی وسیعی دربرگیرنده تعاملات انسان-مکان در نظر می‌آورند، به زعم برخی مطالعات، توافق بسیار کمی بر چگونگی تعریف و اندازه‌گیری پیوندهای انسان-مکان گزارش شده است که در مجموع حکایت از نوعی پراکندگی مطالعات در این حوزه و خلع چارچوب مفهومی جامعی جهت انتظام‌بخشی به مطالعات در این حوزه دارد. لذا در ایـن مقالـه جهت پُر نمودن خلع نظری مذکور و دستیابی به تبیینی جامع و فراگیر از حس مکان که قابلیت‌های نظری و عملی بالایی در پرداختن به آن در حوزه تعاملات انسان-مکان و مسائل شهری مربوطه وجود دارد، تلاش شده است ضمن پرداختن به ادبیات پژوهش در اشاره به مفهوم حس مکان، ‌ابعاد، مؤلفه‌های سازندۀ آن و دیگر مفاهیم مرتبط، با شناسایی و استخراج رویکردهای نظری در مطالعات منتخب اصلی و تکمیلی در حوزه حس مکان به کمک راهبرد پژوهشی مرور نظام‌مند روایی و بر مبنای وجوه اشتراک و افتراق مفاهیم کلیدی و رویکردهای نظری مذکور، مُدل مفهومی حس مکان ارائه گردد. بر مبنای این پژوهش، مدل مفهومی حس مکان متمرکز بر تلفیق رویکردهای نظری در مطالعات در حوزه حس مکان، و دربرگیرنده مفاهیم مطرح‌شده، ‌ابعاد، و مؤلفه‌های سازنده آن و بر اساس اعتبارسنجی روایی صوری و محتوایی، از حیث رویکرد نظری واجد سه وجه &laquo;ذاتی&raquo;، &laquo;چندبُعدی&raquo;، و &laquo;مرتبه‌ای&raquo; شناسایی شد. در مدل مذکور، حس مکان بیانگر نظامی پیچیده از ارتباطات درونی فی‌مابین ابعاد مختلف عاطفی، شناختی، و رفتاری تعاملات انسان-مکان، و دربرگیرنده مراتب مختلف تجربه انسان نسبت به مکان (از طرد مکان تا تعهّد نسبت به مکان) می‌باشد که در آن ارتباط حس مکان با دیگر مفاهیم پرکاربرد در این حوزه شامل دلبستگی به مکان، وابستگی به مکان، و هویت مکان نیز تشریح می‌گردد که قادرست راهگشای تحقیقات آتی، و چگونگی کاربست آن در حوزه‌های عملی طراحی و برنامه‌ریزی شهری باشد.</span></span></span> <span style="font-size:10pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">After the 1970s, with attention to the social outcomes of urban spaces, human-place interactions have been the focus of much research. Meanwhile, &quot;sense of place&quot; is a concept that, together with other widely used concepts in the field of human-place interactions (i.e. attachment to place, dependence on place, and place identity), has always been of interest. Although there is a critical need for a correct understanding and comprehensive explanation of the sense of place concept for its proper study, evaluation, measurement and application, there are scattered bodies of studies in terms of sense of place conceptualisation, its dimensions and components, and conceptual models in the field of environmental design research. Therefore, in this article has been tried to understand the concept of sense of place, its dimensions and components, and its correlated and close concepts in the field of human-place studies, and to identify and extract key concepts and theoretical perspectives in studies in the field of sense of place, via systematic narrative synthesis research strategy, to present a conceptual model of sense of place. In this context, narrative review is a research strategy to describe and discuss scientific theories and literature on a specific topic in a coherent and comprehensive narrative form along with a unified synthetic model. Thus, in this study, by identifying the original and complementary research articles, and based on the similarities and differences of the key concepts and theoretical perspectives in the selected studies, the final model combining these perspectives has been provided. Based on this research, the conceptual model of sense of place, and based on the validation and its credibility, including the proposed concepts, dimensions and components, have three aspects of &quot;intrinsic&quot;, &quot;multidimensional&quot; and &quot;relative&quot; nature. In this respect, the sense of place in this model expresses a complex system of internal connections between different affective, cognitive and conative dimensions of human-place interactions, and involves different levels of human-place interactions. Furthermore, the conceptual model presented is able to explain the correlation of sense of place with other commonly used concepts in the field, including place attachment, place dependence and place identity, and has many implications for future research and application in the field of urban design and planning.<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></span><br> <b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Keywords:</span></span></b> <span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Sense of Place, Dimensions and components of Sense of Place, Theoretical Perspectives on Sense of Place, Conceptual Model of Sense of Place<b>.</b></span></span> حس مکان, ابعاد و مؤلفه‌های حس مکان, رویکردهای نظری به حس مکان, مدل مفهومی حس مکان Sense of Place, Dimensions and components of Sense of Place, Theoretical Perspectives on Sense of Place, Conceptual Model of Sense of Place. 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-79-6&slc_lang=fa&sid=1 Ali Asghar Abroon علی اصغر آبرون a.abroon@aui.ac.ir 10031947532846009466 10031947532846009466 No Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Mahmoud Ghalehnoee محمود قلعه نویی m.ghalehnoee@aui.ac.ir 10031947532846009467 10031947532846009467 Yes Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان Ahmad Shahivandi احمد شاهیوندی a.shahivandi@aui.ac.ir 10031947532846009468 10031947532846009468 No Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان