Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa مطالعه‌ تطبیقی- تحلیلی هندسه معماری مساجد با تاکید بر سلسله ‌مراتب ورود به فضا (نمونه های موردی مساجد امام و حکیم اصفهان(چهارایوانی) ، نصیرالملک و وکیل شیراز(دو ایوانی)) A comparative-analytical study of the architecture of mosques with an emphasis on the hierarchy of entering the space (Case examples of Imam and Hakim mosques in Isfahan (four-evan), Nasirul-Molk and Vakil Shiraz (two-evan)) معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article رعایت سلسه مراتب در ساخت مساجد جزء اصولی بوده که انتظام فضایی متفاوتی را در پیداشته است. از آنجایی که ساختار کالبدی و اجزای عناصر درونی در هر دوره تاریخی، دارای شباهت ها و تفاوت هایی در نظام ساختاری آنها بوده و نظریههایی مبنی بر تقدم برخی آثار بر ویژگیهای کالبدی نمونههای متاخر بر اساس دوره زمانی ساخت بنا، مطرح شده است. در پژوهش حاضر، مسجد امام اصفهان به عنوان نمونه متقدم بر مسجد حکیم در شهر اصفهان و مسجد نصیر الملک به عنوان نمونه متاخر نسبت به مسجد وکیل شیراز، به عنوان نمونههای پژوهش مورد بررسی قرار خواهند گرفت. هدف از انجام این پژوهش بررسی ساختار کالبدی فضای ورودی مساجد و پاسخ به این پرسش است که چه رابطه ای میان نظام تناسب شکل دهنده ساختار فضای ورودی مساجد فوق وجود دارد؟. این پژوهش بر پایه دادههای کتابخانه ای-میدانی و تحلیل دقیق هندسی و حسابی شکل گرفت. در ادامه ، روش مقایسه ای در نظام تناسبات هندسی پلان، جهت سنجش فضای ورودی نمونههای فوق  بکار گرفته شد. سنجش تناسبات طول به عرض عناصر کالبدی فضای ورودی مساجد ، نمایانگر ساختار کالبدی پلان از شکل پایه شش ضلعی منتظم و بهرهگیری از سیستم حسابی - هندسی و مشابهت در کلیات ساختاری مساجد بود . باوجود اینکه ، تکرار و شباهت جزییات خصیصههای مشترک، الزاماً بر پیروی و سرمشق گیری یکی از دیگری صحت نمیگذارد، اما از طرفی بکارگیری مفاهیم تکرار شونده در ساختار کلی نمونههای فوق سبب وحدت شکلی در این بخش از گستره کل ابنیه می باشد و تفاوت در اجزا کالبدی فضای ورودی از نظر تناسبات هندسی و حسابی، می تواند نمایشی از کثرت ظاهری در عین وحدت ماهوی در ساختار کالبدی ابنیه مذهبی باشد.   Respecting the hierarchy in the construction of mosques is one of the principles that creates a different spatial arrangement. Since the physical structure and the components of the internal elements in each historical period have similarities and differences in their structural system, and theories based on the precedence of some works over the physical characteristics of late examples based on the time period The construction of the building has been proposed. In the current research, the Imam Mosque of Isfahan as an earlier example than the Hakim Mosque in Isfahan city and the Nasir al-Mulk Mosque as a later example than the Vakil Mosque of Shiraz will be examined as research examples. The purpose of this research is to examine the physical structure of the entrance space of mosques and to answer the question, what is the relationship between the system of proportionality and the structure of the entrance space of the above mosques? This research was based on field-library data and precise geometric and arithmetical analysis. In the following, the comparative method was used in the system of geometric proportions of the plan to measure the entrance space of the above samples. Measuring the proportions of the length to width of the physical elements of the entrance space of the mosques represented the physical structure of the regular hexagonal base shape and the use of arithmetic-geometric system and similarity in the overall structure of the mosques. Despite the fact that the repetition and similarity of the details of the common features does not necessarily confirm the following and imitating one of the other, but on the other hand, the use of repeated concepts in the general structure of the above examples causes unity in this section. It is from the entire scope of the building and the difference in the physical components of the entrance space in terms of geometric and arithmetical proportions can be a representation of the apparent plurality at the same time as the substantive unity in the physical structure of the religious building.   سلسله‌مراتب ورودی, هندسه ,مساجد چهارایوانی, مسجد امام و حکیم اصفهان ,مساجد دو ایوانی, مسجد وکیل و نصیرالملک شیراز. Hierarchy of entrance, geometry, four porch mosques, Imam and Hakim mosques of Isfahan, two porch mosques, Vakil and Nasir al-Molk mosques in Shiraz.. 49 62 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2390-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamed Hayaty حامد حیاتی hamedhayaty@yahoo.com 100319475328460010189 100319475328460010189 Yes Qom University دانشگاه قم Amin Kamali امین کمالی kamali_amin@yahoo.com 100319475328460010190 100319475328460010190 No Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی Farnaz Attar فرناز عطار frz_attar@yahoo.com 100319475328460010191 100319475328460010191 No