Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa مطالعه‌ سیر تطور رویکردهای طراحی‌ مساجد نوگرا در دوران پهلوی دوم با تأکید بر رویکرد منطقه‌گرایی‌ انتقادی (مطالعه‌ موردی : مسجد الجواد تهران، مسجد دانشگاه تهران، مسجد دانشگاه جندی شاپور اهواز، مسجد حضرت امیر تهران، مسجد و کانون توحید تهران) The Study on the Evolution of Designing Approaches of the Modern Mosques in the Second Pahlavi Period with an Emphasis on Critical Regionalism (Case studies: Al-Javad Moque, Tehran University Mosque, Ahvaz Jondi-Shapour University Mosque, Hazrat-e-Amir Mosque, Kanon Tohid Mosque) معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article در دوره پهلوی‌ دوم، مدرنیسم‌ به‌‌گونه‌‌ای‌ در سطح‌ فرهنگی‌ جامعه‌ مورد حمایت‌ قرار گرفت‌ که‌ پای‌ آن به‌ زمینه‌ طراحی‌ مساجد نیز کشیده شد و منجر به‌ ساخت‌ مساجدی‌ نوگرا گردید. پس‌ از آن با حمایت‌‌های‌ حاکمیت‌ در توجه‌ به‌ ظرفیت‌‌های‌ معماری‌ سنتی‌ با برگزاری‌ همایش‌‌هایی‌، به‌ موازات نقدهایی‌ که‌ به‌ مدرنیزاسیون این‌ دوران می‌‌شد، رویکرد منطقه‌‌گرایی‌ رخ نمود که‌ به‌‌نحوی‌ انتقادی‌ نسبت‌ به‌ کاربرد ویژگی‌‌های‌ مدرنیسم‌ و میراث گذشته‌ برخورد می‌‌کرد. پرسش‌‌های‌ مطرح‌شده عبارت هستند از اینکه‌ چه‌ شباهت‌‌هایی‌ مساجد نوگرای‌ این‌ دو دهه‌ را در امتداد هم‌ قرار داده و چه‌ تفاوت‌هایی‌ مساجد منطقه‌‌گرا را به‌‌عنوان واکنشی‌ به‌ مساجد مدرن مطرح می‌‌کنند؟ چه‌ عواملی‌ منجر به‌ تغییر رویکرد طراحی‌ در مساجد نوگرا شده‌اند؟ پژوهش‌ پیش‌ رو با روشی‌ توصیفی‌- تحلیلی‌، به‌ سیر تحول طراحی‌ مساجد نوگرای‌ ایران مابین‌ سال‌ های‌ ١٣٤٠ تا ١٣٥٧ ش. پرداخته‌ و در این‌ بررسی‌، از نظریه‌ منطقه‌‌گرایی‌ انتقادی‌ برای‌ تحلیل‌ و دسته‌‌بندی‌ مساجد نوگرا و نمایان ساختن‌ تغییرات صورت‌گرفته‌ در طراحی‌ مساجد منطقه‌‌گرای‌ دهه‌ ١٣٥٠ ش. نسبت‌ به‌ مساجد مدرن دهه‌ ١٣٤٠ ش. بهره گرفته‌ است‌. هدف از این‌ مطالعه‌، دسته‌‌بندی‌ خوانا و مستدل‌تری‌ از سیر تحول رویکرد طراحی‌ مساجد نوگرا با توجه‌ به‌ بستر تاریخی‌ و جریانات نظری‌ معماری‌ بوده تا پایه‌‌ای‌ برای‌ خوانش‌ رویکردهای‌ طراحی‌ مساجد نوگرا پس‌ از انقلاب اسلامی‌ فراهم‌ آورد. مساجد منطقه‌‌گرا برخلاف مساجد مدرن که‌ تنها در قالب‌ امر بصری‌ قابل‌ درک هستند، به‌ آثاری‌ لمس‌‌پذیر با قابلیت‌ درک از طریق‌ تمامی‌ حواس تحلیل‌ شدند. مساجد منطقه‌‌گرای‌ دهه‌ ١٣٥٠ ش. از لحاظ حجمی‌ همچون مسجد الجواد بدیع‌ و نو هستند، اما در رویکرد طراحی‌ آنها حساسیت‌ به‌ هویت‌ فرهنگی‌ و توجه‌ به‌ امر بومی‌ قابل‌ پیگیری‌ است‌. با این‌‌ حال که‌ در روند طراحی‌ با رویکردی‌ انتقادی‌، سنتزی‌‌ از سنت‌ معماری‌ ایرانی‌ با ساخت‌ فن‌‌آوارنه‌ و سبکی‌ مدرن صورت داده‌اند که‌ هیچ‌‌گونه‌ تقلید و بازگشت‌ تاریخی‌ چون مسجد دانشگاه تهران در آنها مشاهده نمی‌‌شود. During the second Pahlavi period, modernism was supported at the cultural level of society, which extended to the design of mosques and led to the construction of Modern mosques. Afterwards, with the institutional support of the government given the capacities of Iranian traditional and regional architecture by holding conferences, in parallel with the criticisms of the rapid modernization of this era, the regionalist approach emerged, which was the critical approach of the stylistic features of modernism as well as the legacy of the past. The question is, what are the similarities between the modern mosques of these two decades and what are the differences between the regionalist mosques as a reaction to the modern mosques? What factors have led to the change of design approach in modern mosques? This paper deals with the evolution of the design of modern mosques in Iran between ١٩٦٠ and ١٩٧٩ with a descriptive-analytical method. In this study, the theory of critical regionalism is used to analyze and categorize modern mosques and show the changes in the design of regional mosques of the ١٩٧٠s compared to modern mosques of the ١٩٦٠s. The paper aims to categorize legibly and more reasonably the evolution of modern mosque design approaches concerning the historical context and theoretical currents of architecture to provide a basis for reading modern mosque design approaches after the Islamic Revolution. The regional mosques of the ١٩٧٠s unlike modern mosques of the ١٩٦٠s, which can only be perceived by the visual perspective, are the tactile or multi-sensory works. The regional mosques of the ١٩٧٠s are innovative and new in terms of volume, like Al-Javad Mosque, but in their design approach, sensitivity to cultural identity and attention to the local matter can be followed. However, in the process of designing with a critical approach, they have made a synthesis of the tradition of Iranian architecture with modern style and technology, which does not show imitation or historical return like the Tehran University Mosque. معماری‌ معاصر ایران, معماری‌ مدرن دوره پهلوی‌ دوم, معماری‌ مساجد نوگرا, مدرنیسم‌, منطقه‌گرایی‌ انتقادی Iranian Contemporary Architecture, Modern Architecture of Second Pahlavi Period, Architecture of Modern Mosques, Modernism, Critical Regionalism 85 100 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1875-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Reza Naeemi محمدرضا نعیمی mrezan1988@gmail.com 10031947532846008686 10031947532846008686 No Faculty of Art, Shahed University دانشکده هنر، دانشگاه شاهد Milad Habibi Lialestani میلاد حبیبی لیالستانی h.milad@modares.ac.ir 10031947532846008687 10031947532846008687 Yes Faculty of Art, Tarbiat Modares University دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس Hassan Ali Pourmand حسنعلی پورمند hapourmand@modares.ac.ir 10031947532846008688 10031947532846008688 No Faculty of Art, Tarbiat Modares University دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس