ساختار ریخت­ شناسانه مدارس اواخر دورۀ قاجار که نقطه عطفی در گذار آموزش سنتی به نظام آموزشی نوین هستند، نه­تنها بازتاب­ دهنده تحولات فکری و اجتماعی آن دوران بوده، بلکه در بستر شهرهای مختلف، متأثر از شرایط سیاسی و فرهنگی شکل گرفته­ اند. شهر کرمانشاه به ­عنوان یکی از مراکز سیاسی و فرهنگی در غرب کشور و شهر بیرجند که از لحاظ تاریخی نقش برجسته ­ای در گسترش و توسعه آموزش در خراسان بزرگ را داشته است، از اهمیت بسزایی در این دوره برخوردار بودند. لذا هدف این پژوهش شناخت و مقایسه ساختار ریخت ­شناسانۀ مؤثر بر شکل ­گیری مدارس شهرهای کرمانشاه و بیرجند در اواخر دورۀ قاجار می­باشد. الگوی ریخت ­شناسانه در این پژوهش شامل بررسی ماهیت معماری، شناخت و مقایسه ساختار کالبدی و سازمان فضایی است. مطالعۀ حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و مورد پژوهی انجام گرفته است که چهار نمونه از مدارس شاخص اواخر دورۀ قاجار در شهرهای مذکور، به­ عنوان نمونه موردی انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل مطالعات کتابخان ه­ای، مشاهده، برداشت میدانی و شبیه ­سازی با نرم ­افزار چیدمان فضا است. در این پژوهش برای بررسی سازمان و پیکره ­بندی فضا از روش چیدمان فضایی استفاده شده است و مدارس مورد مطالعه به ­لحاظ شاخص­های هم ­پیوندی، عمق، اتصال (نفوذپذیری) و وضوح با یکدیگر مقایسه می­شوند. نتایج حاکی از آن است که ماهیت معماری مدارس هر دو شهر تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و کلاسیک ایرانی-غربی است با این تفاوت که در شهر بیرجند عناصر غربی با معماری ایرانی تطبیق یافته ­اند. ساختار کالبدی تمامی مدارس نیز از تداوم کالبدی معماری سنتی ایرانی تبعیت کرده و شاخص­ هایی مانند حیاط مرکزی، درونگرایی، و سلسله­ مراتب دیده می­شود. بررسی شاخص­ های چیدمان فضا نیز نشان می­دهد که حیاط مرکزی تمامی دسترسی ­ها آموزشی را مهیا می­کند و توسعه ­پذیری و انعطاف آموزشی از طریق ایوان و مدرس­ه ای متصل به حیاط میسر بوده و در تمامی مدارس خوانایی فضایی از طریق چیدمان فضایی فراهم شده است.

واژه‌های کلیدی: ریخت‌شناسی، ساختار کالبدی-فضایی، مدارس کرمانشاه، مدارس بیرجند، دورۀ قاجار.

     

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

---

---