کاروانسراها از جنبه کارکردی، جایگاه مهمی در تاریخ معماری ایران دارند و عمده تحقیقات، معطوف به ویژگی‌های عملکردی آنها بوده است. با این حال، این گروه از بناها نیز حاوی خصوصیات زیبایی‌شناسانه است. سنجش زیبایی در دو بعد حجم کلی ساختمان و تزئینات در کاروانسراها قابل بررسی است. در این راستا، پژوهش حاضر به مقایسه تطبیقی تناسبات حاکم بر کاروانسراهای حیاط‌دار مناطق مرکزی ایران در دوره‌های صفویه و قاجاریه پرداخته است. در این مقاله، گردآوری داد‌ه‌ها از طریق اسناد کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های تحلیل آماری و نرم‌افزار‌های آماری SPSS و R انجام شده است؛ بدین صورت که برای بررسی فرضیه سنجه تشابه تناسبات حاکم بر کاروانسراهای حیاط‌دار مناطق مرکزی ایران در دوره‌های صفویه و قاجاریه،‌ ۱۲ نمونه از دوره قاجاریه و ۱۲ نمونه از دوره صفویه به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای از نقاط مختلف انتخاب شده و پس از اندازه‌گیری ابعاد هر کدام از نمونه‌ها، نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنف مورد تأیید واقع شد. در ادامه با توجه به نرمال بودن داده‌ها، از آزمون لون و t با دو نمونه مستقل، برای بررسی نهایی فرضیه‌های پژوهش استفاده شده است. پس از انجام آزمون‌های مذکور، با توجه به اینکه میزان سطح معناداری برای متغیرها و تناسبات مورد بررسی در سطح اطمینان95  %، از ۰۵/ بیشتر بوده، لذا فرضیه تشابه تناسبات حاکم بر کاروانسراهای حیاط‌دار مناطق مرکزی ایران در دوره‌های صفویه و قاجاریه مورد قبول واقع شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در شکل‌یابی کاروانسراهای صفوی و قاجار، تداوم و پیوستگی در تناسبات کالبدی دیده می‌شود. 

واژه‌های کلیدی: تناسبات معماری، کاروانسرا، صفویه، ‌ قاجاریه، نرم‌افزار‌های SPSS و R

متن کامل [PDF 1927 kb]   (1960 دریافت)