Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa بازخوانی پدیدارشناسانه لایه‌های معنایی مسجد شیخ لطف‌الله A Phenomenological Inquiry into the Semantic Layers of the Sheikh Lotfollah Mosque معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article بنا به دلایلی در دنیای مدرن زبان نمادین معماری سنتی به ویژه معماری سنتی ایران فراموش‌و ارتباط میان انسان و اثر معماری گسسته شده است. بناهای معماری سنتی به فن و عملکرد صرف تقلیل یافته‌اند و بخش نمادین معماری دیگر خوانده نمی شود.  این پژوهش با تکیه بر دیدگاهی پدیدارشناسانه به ریشه‌ها و اصل‌ها بازمیگردد تا متن نمادین معماری ایرانی را بازخوانی کند. در این خوانش، به کمک روش‌شناسی رومن اینگاردن،فیلسوف پدیدارشناس هنری، به بررسی معماری به‌‌مثابه متنی چندلایه می‌پردازیم که معنا در آن تنها در تعامل مخاطب و اثر تحقق می‌یابد.هر اثر هنری در نظریه اینگاردن متنی چندلایه است که نظام‌های معنایی را در خود جای داده و هیچ‌یک بردیگری برتری ندارند. برای واکاوی این مسئله، مسجد شیخ لطف‌الله در اصفهان به‌عنوان نمونه موردی انتخاب شده است؛ بنایی که نه‌تنها از نظر زیبایی‌شناسی بنای ارزشمند عصر صفوی است، بلکه در خوانش پدیدارشناسی متنی نمادین به شمار می‌آید که ماده، فرم، رنگ، نور‌و تزیینات آن در شبکه‌ای از لایه‌های معنایی سازمان یافته‌اند. در راستای تبیین زمینه‌ای موضوع، به پیوند معماری و نمادها در ایران باستان و در دوره پساساسانی که حاصل تداوم فرهنگی و هنری در سرزمین ایران است، اشاره می‌شود. از آتشکده‌های زرتشتی و باغ‌های ایرانی تا گنبد و نقوش هندسی در معماری دوره‌های پساساسانی. اما هدف اصلی پژوهش، بازخوانی لایه‌های حجمی و نمادین مسجد شیخ لطف‌الله از منظر پدیدارشناسی است تا نشان داده‌شود چگونه می‌توان دوباره ارتباط مخاطب معاصر با زبان نمادین معماری ایرانی را برقرار کرد. در آخر مقاله و پس از بازخوانی‌های فرمی هندسی و کالبدی؛ چنین نتیجه‌گیری می‌شود که بناها کالبد صرف نبوده‌اند و ارتباطات معنایی میان نظالم فکری ایرانیان و بناهای ساخته شده در ایران وجود داشته‌است. گفتنی است که هدف مقاله به عیچ عنوان نادیده گرفتن اهمیت فنی و مهندسی بنای مسجد شیخ لطف الله نیست بلکه در صدد آن است اهمیت لایه نمادین و معنایی بنا را نیز یادآور شود و میان مخاطب معاصر و بنا دیالوگ برقرار کند. For various reasons, in the modern world, the symbolic language of traditional architecture—especially traditional Iranian architecture—has been forgotten, and the connection between humans and architectural works has been severed. Traditional buildings have been reduced to mere technique and function, and the symbolic dimension of architecture is no longer read. This study, drawing upon a phenomenological perspective, returns to origins and first principles to reread the symbolic text of Iranian architecture. In this rereading, with the help of the methodology of Roman Ingarden, Polish philosopher who worked in aesthetics and phenomenology, we examine architecture as a multi-layered text whose meaning is realized solely through the interaction between the audience and the work. In Ingarden’s theory, every work of art is a multi-layered text that contains systems of meaning, none superior to another. To investigate this issue, the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan has been selected as a case study: a building that is not only an aesthetically valuable work of the Safavid era, but also, in a phenomenological reading, constitutes a symbolic text in which its material, form, color, light, and ornamentation are organized within a network of semantic layers. To establish the background of the subject, reference is made to the link between architecture and symbols in ancient Iran and the post‑Sasanian period—a result of cultural and artistic continuity across the Iranian land—from Zoroastrian fire temples and Persian gardens to the dome and geometric patterns of post‑Sasanian architecture. However, the primary aim of the research is to reread the volumetric and symbolic layers of the Sheikh Lotfollah Mosque from a phenomenological standpoint, in order to show how the contemporary audience’s connection with the symbolic language of Iranian architecture can be re‑established. Finally, after formal, geometric, and physical rereadings, it is concluded that these buildings were never mere physical bodies, and that meaningful connections existed between the intellectual systems of Iranians and the buildings constructed in Iran. It should be noted that the aim of the article is by no means to overlook the technical and engineering significance of the Sheikh Lotfollah Mosque; rather, it seeks to also highlight the importance of the building’s symbolic and semantic layer and to establish a dialogue between the contemporary audience and the building.   پدیدارشناسی _ رومن اینگاردن _ مسجد شیخ لطف‌الله _ معماری ایران _ خوانش پدیدارشناسانه معماری Phenomenology, Roman Ingarden, Sheikh Lotfollah Mosque, Persian Architecture, Safavid Architecture 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2664-1&slc_lang=fa&sid=1 Mostafah Kiani مصطفی کیانی kiani@art.ac.ir 100319475328460010130 100319475328460010130 Yes Art University of Iran دانشگاه هنر ایران Anita Omidvar Masoumi آنیتا امیدوار معصومی Anitaomidvar2@gmail.com 100319475328460010131 100319475328460010131 No Art University of Iran دانشگاه هنر ایران