fa نقش هنر در تجلی حس عبادی و معنوی در معماری و مرمت مسجد جامع اصفهان و کلیسای جامع شارتر معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article مسجدجامع‌اصفهان، یکی از نخستین مساجد اسلامی در ایران است. در مقابل، کلیسای‌جامع‌شارتر نیز یکی از نخستین کلیساهای اروپا است. هدف اصلی این پژوهش بررسی نقش هنر در تجلی حس عبادی و معنوی در معماری و مرمت با مطالعه‌ای تطبیقی میان این دو بنای تاریخی، بر اساس کاربرد هنرهای مختلف در بستر تاریخی خود است. دو پرسش‌ پژوهش عبارتند از: مسجدجامع‌اصفهان و کلیسای‌‌جامع ‌شارتر، افزون بر کارکرد مذهبی، چه کارکردهای دیگری در ادوار مختلف تاریخی داشته‌اند؟ چه هنرهای مشترکی در این دو اثر تاریخی بکار رفته است؟ در این پژوهش تطبیقی، از روش تحلیل مضمون استفاده شده و تمرکز بر مقایسه فرم، نقش اجزاء، و عناصر بصری دو بنا قرار گرفته است. داده‌ها به شیوه کتابخانه‌ای و عکس‌برداری گردآوری شده‌اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که هر دو بنای‌مذهبی، علاوه بر نقش عبادی، کارکردهایی متنوع از جمله کارکرد اجتماعی، سیاسی، تجاری، فرهنگی، علمی، آموزشی و گردشگری دارند. در این دو اثر، برخی از هنرها نظیر گچ‌بری و کاشی‌کاری به عنوان جلوه‌هایی از هنرهای مشترک، وجوه اشتراک دیگری نیز از جمله، نقش مکان به عنوان خانه خدا و فضای مقدس، تعلق به نخستین دوره‌های معماری مذهبی، مشارکت حکومت و مردم در ساخت و مرمت، تجربه بازسازی در ادوار مختلف، تنوع در سبک‌های معماری و زبان بصری مشترک در نقوش هندسی در هر دو بنا مشاهده می‌شود. وجود فضاهایی چون مدرسه، کتابخانه و منابع آبی در هر دو بنا مشهود است. البته برخی حکومت‌ها در راستای مشروعیت ‌بخشی به حکومت خود، اقدام به مرمت و توسعه یا الحاق بخش‌های مختلف به این بناها کرده‌ و با احداث سردر و کتیبه‌نویسی در مسجد و ساخت درگاه مخصوص ورود سلاطین در کلیسا این مشروعیت‌بخشی را به ثبت رسانده‌اند. در مجموع، دو اثر تاریخی نه‌تنها بازتاب‌دهنده‌ی هویت دینی، بلکه تجلی‌گر تعامل مردم و حکومت در شکل‌گیری و تداوم حیات فرهنگی و اجتماعی آن‌ها هستند. <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="tab-stops:297.75pt"><span calibri="" style="font-family:"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">&nbsp;The Jameh Mosque of Isfahan is recognized as one of the earliest Islamic mosques in Iran, while Chartres Cathedral stands among the earliest cathedrals in Europe. This study aims to examine the role of art in expressing spiritual and devotional experiences in architecture and restoration through a comparative analysis of these two historical monuments within their respective cultural contexts. The research addresses two main questions: beyond their religious functions, what other roles have these buildings fulfilled throughout history, and what artistic elements are shared between them? A qualitative comparative method based on thematic analysis is employed, focusing on form, architectural components, and visual elements. Data were collected through library research and photographic documentation. The findings reveal that both structures, in addition to their primary religious function, have served multiple roles, including social, political, economic, cultural, educational, and touristic functions. Shared artistic features such as stucco work and tile decoration are evident, along with broader similarities, including the conceptualization of sacred space, historical continuity, collective participation in construction and restoration, and the use of geometric patterns as a common visual language. Furthermore, the presence of auxiliary spaces such as schools, libraries, and water features highlights their multifunctional nature. In some historical periods, ruling powers utilized restoration and architectural additions&mdash;such as monumental entrances and inscriptions&mdash;to reinforce political legitimacy. Overall, these two monuments not only reflect religious identity but also illustrate the dynamic interaction between society and governance in shaping and sustaining their cultural and social significance.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; هنرهای مشترک, کارکردها,‌ کلیسای جامع شارتر, مسجد جامع اصفهان shared arts, functions, Chartres Cathedral, Jameh Mosque of Isfahan 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2661-1&slc_lang=fa&sid=1 ali zarei علی زارعی azareie@birjand.ac.ir 100319475328460010151 100319475328460010151 Yes University of Birjand دانشگاه بیرجند sekineh moradi bajastani سکینه مرادی بجستانی s.moradi@aui.ac.ir 100319475328460010152 100319475328460010152 No , faculty of art and entrepreneurship, Isfahan University of Art دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان