Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa خوانش مؤلفه‌های کالبدی مؤثر بر شکل‌گیری الگوهای رفتاری در خانه‌های تاریخی قزوین (مطالعه موردی: خانه شیرخورشیدی، زعیم و بهروزی‌ها) Interpretation of Physical Components Influencing the Formation of Behavioral Patterns in the Historic Houses of Qazvin (Case Study: Shir Khorshid House, Za'im House, and Behrooziha House) معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article پس از چند دهه تجربه در احیای خانه‌های تاریخی ایران، ارزیابی این پروژه‌ها همچنان معطوف به شاخص‌های فنی و کالبدی است و از تأثیرات عمیق‌تر آن بر کاربران غفلت می‌شود. در حالی که غایت هر مداخله در بافت‌های تاریخی، برقراری رابطه‌ای پایدار و معنادار میان انسان و معماری است، پرسش از چگونگی تأثیر ویژگی‌های کالبدی خانه‌های احیاشده بر رفتار محیطی کاربران بی‌پاسخ مانده است. این پژوهش با هدف خوانش مؤلفه‌های کالبدی مؤثر بر شکل‌گیری الگوهای رفتاری در خانه‌های تاریخی قزوین و پاسخ به این پرسش انجام شده که کدام ویژگی‌های کالبدی و از چه مسیری بر نگرش و کنش کاربران تأثیر می‌گذارند. پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل محتوای تفسیری انجام شد. داده‌ها از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با کاربران سه خانه تاریخی احیاشده در قزوین گردآوری و با نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و تحلیل شدند. مشارکت‌کنندگان به روش هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد مؤلفه‌های کالبدی مؤثر بر رفتار کاربران در پنج مقوله اصلی قرار می‌گیرند: اصالت حسی مصالح، تناسبات فضایی و نور، سازماندهی فضایی و خوانایی، نشانه‌های تاریخی و هویت‌بخش، و انعطاف‌پذیری عملکردی. این مؤلفه‌ها به تنهایی رفتار مطلوب را برانگیخته نمی‌کنند، بلکه از طریق سه تجربه واسط یعنی احساس اصالت و باورمندی، ادراک ارزش تاریخی و دلبستگی عاطفی به مکان، به شکل‌گیری الگوهای رفتاری مانند مراقبت، احساس مسئولیت، تعامل اجتماعی و استفاده پایدار از فضا منجر می‌شوند. نتایج نشان می‌دهد خوانش الگوهای رفتاری در خانه‌های تاریخی، گویای رابطه‌ای سلسله‌مراتبی میان مؤلفه‌های کالبدی، تجارب ادراکی و کنش‌های محیطی است. آنچه کاربر را به مراقبت از فضای تاریخی وامی‌دارد، نه صرفاً کیفیت کالبدی، بلکه معنایی است که در ذهن او شکل گرفته و به دلبستگی عاطفی انجامیده است. بنابراین موفقیت احیای معماری در گرو توانایی برقراری این زنجیره معنایی و خلق فرصت‌های پیوند عاطفی میان کاربر و میراث تاریخی است. After several decades of experience in the restoration of historic houses in Iran, the evaluation of these projects remains largely focused on technical and physical indicators, while their deeper impacts on users are neglected. Although the ultimate goal of any intervention in historic contexts is to establish a sustainable and meaningful relationship between humans and architecture, the question of how the physical characteristics of restored houses affect users' environmental behavior remains unanswered. This research aims to interpret the physical components that influence the formation of behavioral patterns in the historic houses of Qazvin and to answer the question: which physical features and through what path influence users' attitudes and actions? The research was conducted using a qualitative approach and the strategy of interpretive content analysis. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews with users of seven prominent restored historic houses in Qazvin and were coded and analyzed using MAXQDA software. Participants were selected purposefully until theoretical saturation was reached.The findings showed that the physical components affecting user behavior fall into five main categories: sensory authenticity of materials, spatial proportions and light, spatial organization and legibility, historical and identity-giving signs, and functional flexibility. These components alone do not trigger desirable behavior; rather, through three mediating experiences—namely a sense of authenticity and credibility, perception of historical value, and emotional attachment to place—they lead to the formation of behavioral patterns such as care, sense of responsibility, social interaction, and sustainable use of space.The results indicate that the interpretation of behavioral patterns in historic houses reveals a hierarchical relationship between physical components, perceptual experiences, and environmental actions. What motivates a user to care for a historic space is not merely the physical quality of the space, but the meaning that is formed in their mind through these qualities, leading to emotional attachment. Therefore, the success of architectural restoration depends on its ability to establish this chain of meaning and create opportunities for emotional connection between the user and the historic heritage.   احیای معماری, رفتار محیطی, خانه‌های تاریخی, خوانش کالبدی, قزوین Architectural Revitalization, Environmental Behavior, Historic Houses, Physical Interpretation, Place Attachment 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2655-1&slc_lang=fa&sid=1 azadeh aslanimehr آزاده اصلانی مهر azimehr71@gmail.com 100319475328460010305 100319475328460010305 No سارا شریعتی sara_shareati@iau.ir 100319475328460010306 100319475328460010306 Yes دانشگاه ازاد اسلامی واحد قزوین مریم ارمغان armaghan@iau.ac.ir 100319475328460010307 100319475328460010307 No دانشگاه ازاد اسلامی واحد قزوین