Scientific Journal of Maremat & Me'mari-e Iran (quarterly)

fa ریخت‌شناسی تطبیقی مدارس اواخر دورۀ قاجار در شهرهای کرمانشاه و بیرجند، با تأکید بر ساختار کالبدی و سازمان فضایی Comparative morphology of late Qajar period schools in the cities of Kermanshah and Birjand, with their physical structure and spatial organization معماري و شهرسازي معماري و شهرسازي پژوهشي Research original/ Regular Article ساختار ریخت شناسانه مدارس اواخر دورۀ قاجار که نقطه عطفی در گذار آموزش سنتی به نظام آموزشی نوین هستند، نهتنها بازتاب دهنده تحولات فکری و اجتماعی آن دوران بوده، بلکه در بستر شهرهای مختلف، متأثر از شرایط سیاسی و فرهنگی شکل گرفته اند. شهر کرمانشاه به عنوان یکی از مراکز سیاسی و فرهنگی در غرب کشور و شهر بیرجند که از لحاظ تاریخی نقش برجسته ای در گسترش و توسعه آموزش در خراسان بزرگ را داشته است، از اهمیت بسزایی در این دوره برخوردار بودند. لذا هدف این پژوهش شناخت و مقایسه ساختار ریخت شناسانۀ مؤثر بر شکل گیری مدارس شهرهای کرمانشاه و بیرجند در اواخر دورۀ قاجار میباشد. الگوی ریخت شناسانه در این پژوهش شامل بررسی ماهیت معماری، شناخت و مقایسه ساختار کالبدی و سازمان فضایی است. مطالعۀ حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و مورد پژوهی انجام گرفته است که چهار نمونه از مدارس شاخص اواخر دورۀ قاجار در شهرهای مذکور، به عنوان نمونه موردی انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل مطالعات کتابخان های، مشاهده، برداشت میدانی و شبیه سازی با نرم افزار چیدمان فضا است. در این پژوهش برای بررسی سازمان و پیکره بندی فضا از روش چیدمان فضایی استفاده شده است و مدارس مورد مطالعه به لحاظ شاخصهای هم پیوندی، عمق، اتصال (نفوذپذیری) و وضوح با یکدیگر مقایسه میشوند. نتایج حاکی از آن است که ماهیت معماری مدارس هر دو شهر تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و کلاسیک ایرانی-غربی است با این تفاوت که در شهر بیرجند عناصر غربی با معماری ایرانی تطبیق یافته اند. ساختار کالبدی تمامی مدارس نیز از تداوم کالبدی معماری سنتی ایرانی تبعیت کرده و شاخص هایی مانند حیاط مرکزی، درونگرایی، و سلسله مراتب دیده میشود. بررسی شاخص های چیدمان فضا نیز نشان میدهد که حیاط مرکزی تمامی دسترسی ها آموزشی را مهیا میکند و توسعه پذیری و انعطاف آموزشی از طریق ایوان و مدرسه ای متصل به حیاط میسر بوده و در تمامی مدارس خوانایی فضایی از طریق چیدمان فضایی فراهم شده است. The morphological structure of schools in the late Qajar period, which are a turning point in the transition from traditional education to a modern educational system, not only reflected the intellectual and social developments of that era, but also formed in the context of different cities, influenced by political and cultural conditions. The city of Kermanshah, as one of the political and cultural centers in the west of the country, and the city of Birjand, which historically played a prominent role in the expansion and development of education in Greater Khorasan, were of great importance in this period. Therefore, the aim of this research is to identify and compare the morphological structure that influenced the formation of schools in the cities of Kermanshah and Birjand in the late Qajar period. The morphological model in this research includes examining the nature of architecture, recognizing and comparing the physical structure and spatial organization. The present study was conducted using a descriptive-analytical and case study method, in which four examples of the prominent schools of the late Qajar period in the mentioned cities were selected as case studies. The research tools include library studies, observation, field observations, and simulation with spatial layout software. In this study, the spatial layout method has been used to examine the organization and configuration of space, and the schools under study are compared with each other in terms of the indicators of interconnectedness, depth, connectivity (permeability), and clarity. The results indicate that the nature of the architecture of schools in both cities is a combination of traditional Iranian and classical Iranian-Western architecture, with the difference that in Birjand, Western elements have been adapted to Iranian architecture. The physical structure of all schools also follows the physical continuity of traditional Iranian architecture, and indicators such as a central courtyard, introversion, and hierarchy are seen. An examination of the spatial layout indicators also shows that the central courtyard provides all educational access, and educational expansion and progress are possible through the veranda and classrooms connected to the courtyard, and spatial legibility is provided in all schools through spatial layout.   ریخت‌شناسی, ساختار کالبدی-فضایی, مدارس کرمانشاه, مدارس بیرجند, دورۀ قاجار. Morphology, physical-spatial structure, Kermanshah schools, Birjand schools, Qajar period. 0 0 http://mmi.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1925-4&slc_lang=fa&sid=1 faezeh taheri sarmad فائزه طاهری سرمد faezehtaheri85@yahoo.com 100319475328460010036 100319475328460010036 Yes Azad university دانشگاه آزاد اسلامی